Để phân loại rác tại nguồn đi vào thực chất

Khoảng cách giữa quy định và thực thi

Theo Luật Bảo vệ môi trường, từ ngày 1/1/2025, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là yêu cầu bắt buộc đối với các hộ gia đình, cá nhân.

Chất thải rắn sinh hoạt phải được phân thành 3 nhóm: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải sinh hoạt khác. Tuy nhiên, ở nhiều nơi, thói quen bỏ chung các loại rác vẫn chưa thay đổi.

Trên nhiều tuyến phố trung tâm thành phố, đơn vị thu gom bố trí ba thùng rác với 3 màu sắc khác nhau tương ứng với ba loại rác thải sau phân loại. Việc bố trí các điểm thu gom riêng giúp người dân có thêm điều kiện đưa giấy, nhựa và kim loại vào đúng nơi quy định. Song không khó để thấy thấy, tình trạng người dân vẫn bị lẫn giữa các loại rác.

Từ ngày 27/11/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường có công văn số 9939/SNNMT-QLMT hướng dẫn từ chối thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Theo đó, từ ngày 1/4/2026, các đơn vị thu gom có quyền từ chối tiếp nhận đối với rác chưa được phân loại theo quy định. Đây được xem là bước chuyển từ vận động, khuyến khích sang thực thi nghiêm các quy định của pháp luật. Nhưng đến thời điểm này, việc tuân thủ quy định về phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn còn những hạn chế.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố đạt khoảng 95% tại khu vực đô thị và khoảng 90% tại khu vực nông thôn. Trong đó, khoảng 24% lượng chất thải được tái chế, tái sử dụng hoặc sản xuất phân hữu cơ. Tỷ lệ chất thải được phân loại thực tế tại nguồn còn thấp, tình trạng xả rác không đúng nơi quy định, đốt rác tự phát vẫn xảy ra ở một số địa bàn.

Việc tổ chức phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn thiếu sự đồng bộ từ khâu hướng dẫn, đến tổ chức thực hiện và hậu kiểm giám sát. Các địa phương đẩy mạnh hoạt động truyền thông hướng dẫn phân loại rác thải rắn sinh hoạt với nhiều hình thức, trên hệ thống loa truyền thanh, qua hội nghị. Nhưng nhiều địa phương đang “thiếu vắng” công tác giám sát, kiểm tra và xử lý sai phạm. Việc phân loại rác thải sinh hoạt không phải do chủ nguồn thải mà do công nhân làm nhiệm vụ thu gom phân loại.

Trách nhiệm thường xuyên

Ngày 14/7/2026, Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị số 16-CT/TU nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý chất thải, yêu cầu đẩy nhanh đầu tư hạ tầng thu gom, trung chuyển, xử lý chất thải bằng công nghệ hiện đại; giảm dần tỷ lệ chôn lấp, tăng cường tái chế, tái sử dụng.

Chỉ thị 16 nhấn mạnh yêu cầu các cấp ủy, chính quyền xác định phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên. Đồng thời, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, đưa kết quả thực hiện vào tiêu chí đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu địa phương.

Cách tiếp cận này cho thấy quyết tâm chuyển việc phân loại rác từ phong trào vận động sang trách nhiệm chính trị của cả hệ thống. Theo đó, UBND thành phố Hải Phòng yêu cầu kế hoạch được thực hiện theo nguyên tắc “6 rõ”, gồm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền; thành phố kiên quyết loại bỏ tình trạng đùn đẩy, né tránh, triển khai mang tính hình thức, phong trào.

Tại phường Ngô Quyền, 16 giờ hằng ngày, các thành viên gồm cán bộ tổ dân phố, hội phụ nữ, đoàn thanh niên, cán bộ môi trường và công nhân thu gom trực tiếp kiểm tra việc phân loại rác của từng hộ dân.

Những gia đình thực hiện tốt sẽ nhận được "Thư khen" màu xanh; những trường hợp chưa đạt sẽ được dán "Phiếu nhắc nhở" màu vàng ngay tại cửa nhà. Toàn bộ dữ liệu vi phạm được cập nhật lên các nhóm zalo của tổ dân phố và phường để theo dõi, nhắc nhở kịp thời. Những trường hợp tái phạm nhiều lần sẽ bị xem xét xử lý theo quy định.

Nhờ cách làm bài bản, kết hợp giữa tuyên truyền, hướng dẫn và hậu kiểm, tỷ lệ người dân tham gia phân loại rác ngày càng tăng. Đến cuối tháng 3/2026, trên địa bàn phường Ngô Quyền số hộ dân thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, đạt 88,12% tổng số hộ dân. Khối lượng chất thải sinh hoạt được phân loại đạt hơn 41 tấn mỗi ngày, tương đương 43,15% tổng lượng rác sinh hoạt phát sinh.

Đồng chí Phạm Văn Thuấn, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết ngay sau khi Chỉ thị số 16-CT/TU được ban hành, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức khảo sát thực tế phát sinh và xử lý chất thải hữu cơ, đánh giá điều kiện triển khai mô hình xử lý chất thải hữu cơ quy mô hộ gia đình và cụm cộng đồng tại 4 xã: Thượng Hồng, Thanh Miện, Đại Sơn, Nam Sách. Qua đó, từng bước xây dựng các mô hình xử lý phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, tạo cơ sở để nhân rộng trên toàn thành phố.

Sự chủ động, xác định trách nhiệm của địa phương; sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị liên quan trong việc tổ chức thực hiện, hướng dẫn người dân và bảo đảm hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý và việc kiên quyết giám sát và xử lý các trường hợp vi phạm sẽ là chìa khóa để việc phân loại rác thải ngay tại nguồn không còn là hình thức.