Dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính đề xuất chi hỗ trợ từ Quỹ phòng bệnh để khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí. Người dân được khám những gì, ai được ưu tiên và kinh phí được quản lý ra sao?
Khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí là những nội dung được quan tâm trong quá trình triển khai chính sách phòng bệnh, hướng tới phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.
Tại dự thảo Thông tư hướng dẫn thu, nộp khoản đóng góp bắt buộc và nội dung chi, mức chi đối với Quỹ phòng bệnh, Bộ Tài chính đề xuất dành Điều 10 để quy định về chi hỗ trợ cho các hoạt động khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí.
Theo nội dung dự thảo, khoản chi này được thực hiện theo quy định của pháp luật và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Như vậy, dự thảo mới xác lập nguyên tắc chi hỗ trợ, chưa quy định cụ thể danh mục dịch vụ khám, mức hỗ trợ cho từng người hay thủ tục để người dân trực tiếp đăng ký nhận hỗ trợ.
Điều này có ý nghĩa quan trọng, bởi khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí không đồng nghĩa với việc mọi người dân đều được miễn phí tất cả dịch vụ khám, xét nghiệm hoặc điều trị tại cơ sở y tế. Phạm vi chuyên môn, đối tượng thụ hưởng, lộ trình triển khai và nguồn kinh phí phải được xác định theo các quy định có liên quan.
Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 đặt ra định hướng bảo đảm người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên. Nghị định số 165/2026/NĐ-CP quy định chi tiết hơn về phạm vi, đối tượng, lộ trình ưu tiên, cơ sở tổ chức khám và nguồn kinh phí thực hiện chính sách này.
Theo Điều 69 của Nghị định, các nhóm đối tượng được đề cập gồm người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính và người sống tại những khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, cùng các nhóm khác theo quy định.
Theo lộ trình tại Điều 70 Nghị định số 165/2026/NĐ-CP, từ năm 2026, địa phương tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho nhóm đối tượng ưu tiên quy định tại điểm a khoản 2 Điều 69. Các nhóm khác được triển khai theo quy định tương ứng, trong đó việc mở rộng phạm vi khám còn gắn với khả năng cân đối ngân sách địa phương và nguồn huy động hợp pháp.
Với các nhóm thuộc trách nhiệm tổ chức khám của trường học, người sử dụng lao động hoặc lực lượng vũ trang, việc thực hiện tiếp tục theo các quy định chuyên ngành tương ứng. Vì vậy, không thể hiểu rằng mọi đối tượng đều nhận hỗ trợ trực tiếp từ Quỹ phòng bệnh theo cùng một cơ chế.
Luật sư Hoàng Anh Sơn, Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh, cho rằng, khi xem xét chính sách này cần phân biệt rõ giữa mục tiêu bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ phòng bệnh với cơ chế tài chính dùng để tổ chức thực hiện. Việc một hoạt động được xác định là nội dung có thể chi hỗ trợ từ Quỹ không đồng nghĩa mỗi cá nhân đương nhiên có quyền yêu cầu Quỹ thanh toán bất kỳ khoản chi khám chữa bệnh nào.
Theo luật sư Sơn, để người dân dễ tiếp cận chính sách, các hướng dẫn triển khai cần làm rõ danh mục dịch vụ được thực hiện, nhóm đối tượng được khám, cách thức lập danh sách, địa điểm khám và trách nhiệm của cơ quan tổ chức. Đây cũng là cơ sở để tránh tình trạng người dân kỳ vọng được miễn phí những dịch vụ chưa nằm trong phạm vi chính sách.
Luật sư Hoàng Anh Sơn cho biết, một vấn đề cần quan tâm nữa là cơ chế bảo đảm kinh phí cho hoạt động khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí. Dự thảo Thông tư đang được xem xét không chỉ quy định nội dung chi hỗ trợ tại Điều 10 mà còn đặt ra nguyên tắc quản lý nguồn tài chính của Quỹ, trong đó nguồn thu và nhiệm vụ chi không được trùng với ngân sách nhà nước.
Về phía chính sách khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí, Nghị định số 165/2026/NĐ-CP quy định nguồn kinh phí và việc tổ chức thực hiện theo từng nhóm đối tượng. Công văn số 4499/BYT-KHTC ngày 18/6/2026 của Bộ Y tế cũng hướng dẫn các địa phương lập dự toán ngân sách nhà nước cho nhiệm vụ này.
Theo hướng dẫn được công bố, việc xác định dự toán phải căn cứ số lượng người thuộc diện được khám, danh mục dịch vụ chuyên môn và giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh của cơ sở dự kiến tổ chức khám; tổng chi phí dự toán cho mỗi người không vượt quá 350.000 đồng/người/lần/năm theo quy định được viện dẫn tại Nghị định.
Mức chi phí này là căn cứ lập dự toán theo hướng dẫn nêu trên, không nên diễn giải thành khoản tiền mặt người dân được nhận hoặc mức thanh toán cố định cho mọi trường hợp. Chi phí thực tế còn phụ thuộc danh mục dịch vụ được thực hiện, đối tượng, cơ sở khám và các quy định liên quan.
Luật sư Hoàng Anh Sơn phân tích, việc sử dụng nguồn lực tài chính cho hoạt động phòng bệnh cần bảo đảm đúng đối tượng, đúng nội dung và có căn cứ kiểm tra, quyết toán. Đặc biệt, khi có nhiều nguồn kinh phí cùng tham gia, cơ quan tổ chức thực hiện phải xác định rõ phần việc, trách nhiệm chi trả của từng nguồn, tránh thanh toán trùng cho cùng một dịch vụ.
Theo luật sư, cơ chế công khai cũng cần được chú trọng. Người dân cần được thông tin về chương trình khám, điều kiện tham gia, danh mục chuyên môn, địa điểm và thời gian tổ chức. Cơ quan quản lý cần có hồ sơ theo dõi số người được khám, dịch vụ đã thực hiện và kinh phí đã sử dụng để phục vụ kiểm tra, giám sát và quyết toán.
Đối với dự thảo Thông tư, việc quy định chi hỗ trợ theo pháp luật và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế tạo cơ sở để các cơ quan liên quan triển khai thống nhất. Tuy nhiên, do Điều 10 chưa nêu cụ thể danh mục dịch vụ, mức chi và quy trình thực hiện, các nội dung này cần được đối chiếu với văn bản hướng dẫn chuyên môn và quy định tài chính có liên quan khi tổ chức triển khai.
Luật sư Hoàng Anh Sơn cho rằng, mục tiêu cuối cùng của chính sách không chỉ là bố trí được nguồn kinh phí mà còn phải bảo đảm người dân thực sự tiếp cận được dịch vụ phòng bệnh, nhất là nhóm yếu thế và người sống ở khu vực khó khăn. Muốn vậy, cần kết hợp hướng dẫn rõ ràng về quyền lợi, tổ chức khám thuận tiện và kiểm soát chặt chẽ quá trình sử dụng kinh phí.
Nội dung Điều 10 nêu trên được trích từ dự thảo Thông tư do người viết cung cấp, không phải khẳng định rằng toàn bộ cơ chế chi hỗ trợ trong dự thảo đã được ban hành hoặc có hiệu lực. Khi Thông tư chính thức được ban hành, cần đối chiếu bản cuối cùng để xác định quy định áp dụng cụ thể.
Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, người dân cần phân biệt giữa chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí theo quy định pháp luật với nội dung chi hỗ trợ được đề xuất trong dự thảo Thông tư về Quỹ phòng bệnh.
Việc được khám miễn phí phải căn cứ đúng nhóm đối tượng, lộ trình, danh mục dịch vụ và phương án tổ chức thực hiện. Người dân không nên hiểu rằng chính sách này bao gồm mọi xét nghiệm, khám chuyên sâu hoặc điều trị phát sinh. Cơ quan tổ chức cần công khai thông tin về chương trình, còn cơ quan quản lý tài chính phải bảo đảm chi đúng nội dung, không trùng nguồn và có thể kiểm tra, quyết toán.
.jpg "Hơn 3 triệu người đã khám sức khỏe, còn nhiều địa bàn chậm tiến độ")
