Từ những hạt thóc nếp thơm dẻo, qua bàn tay khéo léo và kinh nghiệm của nhiều thế hệ, người dân làng Thạc ở Hải Phòng làm nên thức quà dân dã mang hương vị riêng của mùa thu.
Mỗi độ thu về, khi hương nếp mới lan trong gió, làng Thạc (nay thuộc thôn Chùa Thượng, phường Thành Đông, thành phố Hải Phòng) lại rộn ràng vào mùa làm cốm.
Trong căn nhà nhỏ của gia đình ông Nguyễn Đình Toản (62 tuổi) mùi nếp mới thoang thoảng giữa tiếng máy giã cốm chạy đều. Ông Toản thoăn thoắt đảo tay, quan sát từng mẻ cốm để bảo đảm hạt không bị nát hay vón cục. Chiếc máy đã thay thế phần lớn sức người trong công đoạn giã, giúp gia đình giảm bớt vất vả. Ông Toản cho biết, trước đây để làm một mẻ cốm phải có 4 người cùng làm: 2 người giã, 1 người rang thóc, 1 người đảo.
“Cốm ngon hay không phụ thuộc nhiều vào khâu rang thóc. Tay phải đảo liên hồi, mắt tinh để thóc vừa chín tới, nếu non quá thì nhão, già quá lại cứng”, ông Toản chia sẻ.
Mỗi ngày, vợ chồng ông Toản làm khoảng 1 tạ cốm mộc, chủ yếu bán buôn với giá từ 30.000 - 40.000 đồng/kg. Công việc đòi hỏi sự cẩn thận từ khâu chọn nguyên liệu đến khi hoàn thành sản phẩm. Chỉ cần rang quá lửa hoặc giã không đúng độ, hạt cốm có thể mất đi độ dẻo thơm vốn có.
Nghề làm cốm ở làng Thạc có lịch sử lâu đời. Theo người dân địa phương truyền lại, cụ Trần Xuân Yến, sinh năm 1689, một tiến sĩ người làng từng làm quan ở kinh thành Thăng Long, được xem là ông tổ nghề. Sau khi học hỏi cách làm cốm nếp ở làng Vòng, cụ đem bí quyết về truyền dạy cho người dân quê nhà. Cũng có câu chuyện kể rằng cốm xuất hiện trong những năm đói kém, khi người dân tận dụng lúa non làm thức ăn rồi dần hoàn thiện thành món quà dẻo thơm.
Bà Vũ Thị Tơ (68 tuổi) góp phần làm phong phú sản phẩm của làng nghề bằng những chiếc bánh cốm. Bà bắt đầu làm cốm từ năm 21 tuổi, tiếp nối công việc của cha ông. Sau một thời gian, nhận thấy chỉ bán cốm mộc chưa đáp ứng hết nhu cầu của khách hàng, bà chuyển sang làm bánh cốm rồi mang bán ở nhiều chợ. Nghề cốm đem lại thu nhập và nuôi 3 người con của bà ăn học trưởng thành.
Từ một thức quà quen thuộc, cốm có thể được chế biến thành nhiều món khác nhau, phù hợp với nhu cầu của người mua. Ngày nay, bên cạnh cốm mộc, người làng Thạc còn làm cốm rang, cốm dẻo, bánh cốm, xôi cốm. Mỗi món mang một hương vị riêng.
Nhiều năm trở lại đây, tổ làng nghề cốm Thạc được thành lập với 24 hộ, trong đó có 21 hộ sản xuất và 3 hộ buôn bán tự do. Đây là cách người làm nghề tập hợp, hỗ trợ nhau trong sản xuất và tìm đầu ra cho sản phẩm.
Ông Trần Văn Ly, Tổ trưởng tổ làng nghề, cho biết việc thành lập tổ nhằm giúp các hộ kết nối tiêu thụ, chia sẻ kinh nghiệm và cùng quảng bá cốm Thạc đến nhiều người hơn. Theo ông, để nghề truyền thống tiếp tục phát triển, bên cạnh việc giữ chất lượng, người dân cần tìm thêm kênh bán hàng và đưa sản phẩm đến gần hơn với nhu cầu của thị trường.
Hiện cốm làng Thạc được sản xuất quanh năm nhưng vào mùa thu, lượng hàng tiêu thụ thường tăng. Các hộ tất bật chuẩn bị cốm để bán tại chợ, phục vụ người dân và du khách.
Hơn 300 năm qua nghề làm cốm ở làng Thạc vẫn được tiếp nối qua những gia đình nhiều đời gắn bó với hạt nếp. Trong tiết trời mùa thu, một gói cốm xanh vẫn có sức hấp dẫn riêng. Có thể thưởng thức trực tiếp, ăn cùng chuối tiêu hoặc dùng làm nguyên liệu chế biến món ăn, hạt cốm đều gợi nhớ hương nếp mới và vị ngọt mát của đồng quê. Với người làng Thạc, cốm vừa là kế sinh nhai, vừa là nghề truyền thống cần được gìn giữ. Từ bàn tay người thợ, hạt nếp thơm tiếp tục thành cốm xanh, mang hương vị mùa thu đến với nhiều miền quê.
MỘC MIÊN
.jpg "Đặc sản Hải Phòng lên kệ hàng Tết")
