Được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Tretyakov ở Moscow (Liên bang Nga), 'Đàn chim đã trở về' của Aleksey Savrasov là một trong những kiệt tác nổi tiếng của hội họa Nga.
Nằm trong lòng Moscow, Bảo tàng Tretyakov có vị thế thật đặc biệt. Đây là nơi lưu giữ, trưng bày tác phẩm nghệ thuật riêng của các họa sĩ Nga. Xuất phát từ bộ sưu tập cá nhân của nhà tư sản Pavel Tretyakov (1832 - 1898), một người yêu nghệ thuật hiếm có và tình yêu ấy càng trở nên vĩ đại vì ông đã dồn tâm huyết cho nghệ thuật Nga. Trong thời đại của mình, Tretyakov được mệnh danh như ân nhân của các nghệ sĩ, nhà bảo trợ, người đã dùng tài sản, tiền bạc sưu tầm tác phẩm của nghệ sĩ Nga, ngăn những báu vật tinh thần ấy đi ra ngoài biên giới quốc gia. Đích đến của tình yêu là ông đã hiến tặng bộ sưu tập cá nhân lừng lẫy cho đất nước, để đến bây giờ, Bảo tàng nghệ thuật quốc gia Tretyakov trở thành niềm tự hào, hãnh diện của hội họa Nga, một địa chỉ dành tôn vinh nghệ sĩ Nga, nghệ thuật của nước Nga…
Cùng lứa, cùng thế hệ với Pavel Tretyakov, họa sĩ Aleksey Savrasov (1830 - 1897) cũng được coi là người tụng ca nhiệt thành cảnh sắc thiên nhiên kỳ ảo của nước Nga. Thiên nhiên Nga trong tranh Savrasov man mác, đượm buồn và quen thuộc với hầu hết mọi người dân. Bởi vậy, nhiều tác phẩm của Savrasov đã được giảng dạy trong các cấp học phổ thông ở Nga. Sinh thời, Tretyakov đã sớm phát hiện ra tài năng của Savrasov và ra sức đầu tư, tìm hiểu và mua các tác phẩm nổi tiếng của họa sĩ, bổ sung cho bộ sưu tập khổng lồ về hội họa Nga thế kỷ 19…
Năm 1871 khi Savrasov hoàn thành tác phẩm “Đàn chim đã trở về” được tung hô, đón nhận, Pavel Tretyakov tận mắt chiêm ngưỡng và lập tức mua về. Tương tự nhiều bức tranh phong cảnh của Levitan, “Đàn chim đã trở về” của Savrasov thấm đẫm tâm hồn Nga. “Đàn chim đã trở về” được yêu mến đến độ, ngoài tác phẩm gốc ở Bảo tàng Tretyakov, bức tranh còn có nhiều phiên bản và cũng được phổ biến trong nhiều không gian nghệ thuật uy tín…
Mua những tác phẩm đầu tiên của Savrasov từ năm 1858, mối quan hệ cộng hưởng giữa họa sĩ - nhà sưu tầm, giữa một bên là nghệ sĩ lớn và một bên là nhà sưu tầm vĩ đại - Savrasov - Tretyakov duy trì tình bằng hữu đáng quý này tới tận những năm tháng cuối cùng của cuộc đời. Nhiều giai thoại truyền tụng lại rằng, trong đám tang vắng vẻ quạnh quẽ của Savrasov ở Moscow năm 1897, có sự hiện diện của Tretyakov, một nhà sưu tầm lặng lẽ tiễn đưa một họa sĩ tài năng, Chính những mối quan hệ cơ hữu như thế, đã góp phần giúp nước Nga giữ lại được trong lòng mình những tác phẩm nghệ thuật bất hủ…
NGÔ HƯƠNG SEN
