Điều hành ngân sách theo hướng tăng thu bền vững, chi hiệu quả

Ngày 18/10, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng thảo luận ở tổ tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI.

Phát biểu về tình hình thu chi ngân sách năm 2026, đại biểu Trần Thị Hải Hà, Phó Giám đốc Sở Tài chính, đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng góp ý 4 nội dung trọng tâm.

Nguồn thu tăng nhưng chưa bền vững

Về thu ngân sách nhà nước năm 2026, dự kiến vượt 21,6% dự toán, tăng 16% so với thực hiện năm 2025 trong bối cảnh thực hiện nhiều chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế, phí với quy mô lớn.

Tuy nhiên, đại biểu Hà bày tỏ băn khoăn khi cơ cấu tăng thu nội địa cho thấy tính bền vững của nguồn thu chưa thật sự cao khi tăng thu tiền sử dụng đất so với dự toán khoảng 166,2 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 34,5% tổng số tăng thu nội địa.

“Đây là tỷ trọng tương đối lớn. Số thu tiền sử dụng đất 9 tháng đạt 77% dự toán, 3 tháng cuối năm phải đạt 23%, nhưng nếu so với số ước thu năm 2026 phải đạt 43% số ước thực hiện, trong khi thị trường bất động sản cuối năm đang có dấu hiệu chững lại, suy giảm. Ngoài ra mặt bằng lãi suất hiện đang duy trì ở mức cao sẽ gián tiếp làm sụt giảm nguồn thu từ đất”, đại biểu Trần Thị Hải Hà phân tích.

Đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát tính toán kỹ lưỡng ước thực hiện khoản thu này và chỉ đạo Bộ Tài chính xem xét loại trừ yếu tố khách quan khi chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công đối với các địa phương hụt thu tiền sử dụng đất.

Phần tăng thu nội địa không kể tiền sử dụng đất khoảng 315.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 65,5% tổng tăng thu nội địa. Đây là tín hiệu tích cực nhưng nếu chưa tách rõ các yếu tố cấu thành thì chưa thể đánh giá đầy đủ khả năng duy trì nguồn thu này trong những năm tiếp theo.

Đại biểu Trần Thị Hải Hà đề nghị trong điều hành ngân sách lâu dài cần chuyển mạnh từ khai thác nguồn thu từ đất và tài sản sang nuôi dưỡng nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh và dịch vụ.

Cân nhắc khi tiếp tục tiết kiệm 10% chi thường xuyên

Về tiết kiệm chi thường xuyên, năm 2027, Chính phủ tiếp tục đề xuất tiết kiệm thêm 10% chi thường xuyên (ngoài tiết kiệm tạo nguồn cải cách tiền lương) để bổ sung cho an sinh xã hội.

Tuy nhiên, để việc tiết kiệm thực sự đi vào thực chất, đại biểu Trần Thị Hải Hà cho rằng cần đánh giá về vấn đề thực chất của tiết kiệm chi thường xuyên tiết kiệm khi phân bổ dự toán hay tiết kiệm trong quá trình thực hiện, vướng mắc, khó khăn, đánh giá thực tiễn việc cắt giảm này có ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của các đơn vị sử dụng dự toán không bởi dự toán chi căn cứ vào tiêu chuẩn, định mức theo quy định, trong khi năm 2027 là năm áp dụng định mức phân bổ chi thường xuyên mới theo Nghị quyết 12 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thay vì thực hiện tiết kiệm thêm 10% theo như năm 2026.

Kỷ luật phân bổ và sử dụng ngân sách

Theo báo cáo năm 2026 đến hết tháng 9 nguồn chưa phân bổ ngân sách Trung ương mới đạt 32%. Một vấn đề cần được quan tâm là tình trạng phân bổ dự toán chậm, nhất là các khoản ngân sách Trung ương chưa được phân bổ chi tiết ngay từ đầu năm. Nếu việc phân bổ kéo dài, đặc biệt sau ngày 30/9, sẽ làm rút ngắn thời gian thực hiện nhiệm vụ, gây áp lực chuyển nguồn và có thể dẫn đến tình trạng tập trung chi, giải ngân vào những tháng cuối năm.

Đại biểu Hà đề nghị cần đẩy nhanh tiến độ phân bổ, giao dự toán và phân khai chi tiết ngay từ đầu năm. Đối với những khoản kinh phí còn dư, chậm triển khai hoặc không còn nhu cầu sử dụng, cần kiên quyết rà soát, cắt giảm hoặc điều chuyển để bổ sung cho các nhiệm vụ cấp thiết hơn, nhất là chi đầu tư phát triển.

Việc điều hành ngân sách cần chuyển từ tư duy“giao đủ dự toán” sang “giao đúng khả năng thực hiện”. Đối với từng nhiệm vụ, từng dự án, cần xác định rõ tiến độ, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của cơ quan chủ trì. Những đơn vị chậm phân bổ, chậm triển khai hoặc không có khả năng giải ngân cần được cảnh báo sớm, đồng thời có cơ chế điều chuyển vốn kịp thời, tránh để nguồn lực ngân sách bị tồn đọng, kéo dài.

Tính toán tăng chi phù hợp với nguồn lực địa phương

Về dự toán ngân sách nhà nước năm 2027, cơ cấu chi ngân sách nhà nước chuyển dịch tích cực.

Đại biểu nhất trí với các giải pháp trong báo cáo, đây không chỉ là vấn đề đặt ra mà là dự báo, đánh giá, nhìn thẳng vào tình hình thực tế để đưa ra các giải pháp điều hành dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 đảm bảo mục tiêu nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, mục tiêu ngân sách nhà nước.

Đại biểu đề nghị bổ sung 3 giải pháp trong thực hiện dự toán năm 2027, trong đó đẩy nhanh tiến độ phân bổ dự toán ngân sách Trung ương ngay từ những tháng đầu năm 2027.

Cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để khắc phục triệt để tình trạng chuyển nguồn lớn do chi không hết, cũng như hiện tượng "chi chạy theo tỷ lệ" để bảo đảm hoàn thành chỉ tiêu. Mục tiêu trọng tâm phải là nâng cao chất lượng và hiệu quả thực tế của dòng vốn, thay vì chỉ tập trung vào việc giải ngân hình thức.

“Tôi cũng mạnh dạn đề nghị tiếp tục kiểm soát việc ban hành các chính sách làm tăng chi thường xuyên khi chưa đánh giá về khả năng cân đối được nguồn lực của các địa phương. Một số chính sách an sinh xã hội hiện nay chưa được tính toán bổ sung mục tiêu cho địa phương ngay trong dự toán năm 2027. Đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính sớm phân bổ nguồn lực hoặc cho phép địa phương sử dụng nguồn cải cách tiền lương địa phương để cân đối chi ngay đầu năm, sau đó tính toán bù trừ sau”, đại biểu Hà đề nghị.

Theo đại biểu Trần Thị Hải Hà, ngân sách nhà nước không chỉ là những con số thu, chi, mà còn là nguồn lực để Nhà nước thực hiện các mục tiêu phát triển, bảo đảm an sinh xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Vì vậy, điều hành ngân sách trong thời gian tới cần đặt trọng tâm vào ba yêu cầu: tăng thu bền vững, chi tiêu hiệu quả và giữ vững kỷ luật, kỷ cương tài chính. Mỗi khoản thu cần gắn với sự phát triển thực chất của nền kinh tế; mỗi khoản chi cần hướng tới hiệu quả cụ thể; mỗi đồng ngân sách được sử dụng phải bảo đảm công khai, minh bạch, tiết kiệm và phục vụ tốt hơn lợi ích của nhân dân.