Doanh nghiệp, đơn vị liên kết với nông dân tiêu thụ lúa: Cần khắc phục tình trạng nông dân phá vỡ hợp đồng

Sản xuất lúa chất lượng cao tại xã Thiên Hương (huyện Thủy Nguyên). 

Hiệu quả cao từ liên kết

Theo Trung tâm Khuyến nông và Chi cục Trồng trọtBảo vệ thực vật Hải Phòng (Sở Nông nghiệp- Phát triển nông thôn), diện tích cấy lúa chất lượng cao hiện chiếm hơn 12 nghìn ha, đạt 40-50% tổng diện tích gieo cấy toàn thành phố. Một số huyện như: Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, An Lão, Kiến Thụy quy hoạch vùng sản xuất lúa chất lượng cao, cải tạo vùng ruộng bỏ hoang thành vùng sản xuất hàng hóa… Hiệu quả sản xuất các giống lúa này đạt cao. Cụ thể, vào vụ xuân, năng suất lúa chất lượng cao thường đạt 75-76 tạ/ha, cao hơn năng suất lúa thông thường 5-6 tạ/ha; vụ mùa đạt 62-64 tạ/ha, cao hơn năng suất lúa thông thường 3-4 tạ/ha. Phần lớn diện tích trồng lúa chất lượng cao có hợp đồng tiêu thụ với doanh nghiệp nên nông dân không phải lo đầu ra sản phẩm.

Chị Nguyễn Thị Thụy ở xã Đoàn Xá (huyện Kiến Thụy) nhiều năm qua liên kết với HTX nông nghiệp Thụy Hương để sản xuất lúa gạo ruộng rươi và lúa chất lượng cao. Chị Thụy cho biết, HTX đầu tư giống, phân bón và thu mua sản phẩm cuối vụ. Với cách làm như vậy, vụ mùa năm 2021, gia đình chị gieo cấy 15 ha, thu hoạch gần 100 tấn, thu lãi gấp 1,5 lần so với trước đây không liên kết sản xuất với HTX…

Theo phản ánh của các doanh nghiệp, việc liên kết tiêu thụ sản phẩm đem lại lợi nhuận khá cho doanh nghiệp. Giám đốc Công ty CP thực phẩm xanh Kỳ Duyên Đỗ Thị Duyên cho biết, liên kết với nông dân thu mua sản phẩm lúa chất lượng cao, doanh nghiệp chủ động được nguồn hàng, đủ nguồn thóc dự trữ để bán đến vụ sau. Nhờ mối liên kết sản xuất, doanh nghiệp còn xây dựng được thương hiệu riêng cho sản phẩm để tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Đơn cử, Công ty CP thương mại Hải Âu Việt xây dựng được thương hiệu gạo lúa rươi hữu cơ Kiến Quốc, Công ty CP thực phẩm An Biên xây dựng được thương hiệu gạo Ngỗng, HTX nông nghiệp Thụy Hương xây dựng được thương hiệu gạo chất lượng cao theo tiêu chuẩn VietGAP… Các sản phẩm này đều được người tiêu dùng đón nhận và mua với giá cao, từ 45 đến hơn 60 nghìn đồng/kg…, sản phẩm tiêu thụ nhanh, dễ dàng…

Khắc phục tình trạng phá vỡ hợp đồng

Mặc dù liên kết sản xuất đem lại lợi nhuận cho cả nông dân và doanh nghiệp, nhưng một số nông dân chưa nhận thức rõ được tầm quan trọng của việc liên kết sản xuất nên còn tư tưởng so bì về giá sản phẩm. Một số nông dân cho rằng doanh nghiệp được hưởng lợi nhuận cao hơn vì bán được sản phẩm giá cao. Vì vậy, khi có thương lái trả giá cao hơn, một số nông dân sẵn sàng bán sản phẩm cho thương lái, phá vỡ hợp đồng liên kết với doanh nghiệp. Trong trường hợp này, doanh nghiệp bị thiệt hại, đồng thời cũng bị động về nguồn thóc để phục vụ nhu cầu thị trường. Đơn cử, tại HTX nông nghiệp Thụy Hương, Giám đốc HTX Nguyễn Thị Hà cho biết, năm 2019, HTX ký kết hợp đồng thu mua lúa ruộng rươi với một hộ nông dân có diện tích gieo cấy lúa 15 ha, giá thu mua 8.000 đồng/kg. Tuy nhiên, đến cuối vụ thu hoạch, một doanh nghiệp khác trả giá cao hơn, hộ nông dân này phá vỡ hợp đồng với HTX, bán cho doanh nghiệp. Theo chủ nhiệm HTX nông nghiệp Thắng Thủy (huyện Vĩnh Bảo) Cao Thị Hằng, vụ mùa 2021, từ đầu vụ, HTX ký hợp đồng với 100 hộ dân trồng lúa chất lượng cao, dự kiến thu mua được hơn 100 tấn lúa, nhưng đến thời điểm này, doanh nghiệp chỉ thu mua được hơn 10 tấn, do nhiều nông dân không muốn bán cho HTX theo đúng hợp đồng ký kết mà chờ giá cao để bán cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, ở một số địa phương, nông dân sản xuất liên kết với doanh nghiệp song vẫn theo thói quen sản xuất tùy tiện, chưa chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật nên hiệu quả trồng trọt chưa cao. Một số doanh nghiệp, HTX muốn ký hợp đồng sản xuất lúa hữu cơ với nông dân, nhưng rất ít trường hợp thực hiện đúng quy trình sản xuất lúa hữu cơ, mà chủ yếu chỉ dừng ở quy trình sản xuất an toàn… Một số doanh nghiệp gặp rủi ro trong quá trình liên kết sản xuất nhưng chưa có tổ chức, đơn vị nào đứng ra bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp. Ở một số địa phương, chính quyền chưa quan tâm, tạo điều kiện để doanh nghiệp liên kết sản xuất; chưa chú trọng đầu tư cơ sở hạ tầng các vùng sản xuất, nhất là các vùng sản xuất lúa rươi, hiện đường giao thông còn gập ghềnh, khiến việc thu mua, vận chuyển sản phẩm gặp khó khăn…

Theo Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng Lê Việt Cường, để xây dựng mối liên kết bền chặt giữa các đơn vị, doanh nghiệp với nông dân trong việc tiêu thụ lúa chất lượng cao, các cơ quan chức năng cần tích cực tuyên truyền về tầm quan trọng của việc liên kết này. Trong đó, giúp nông dân có thể tiến tới sản xuất hàng hóa, thay vì sản xuất nhỏ lẻ; có cơ hội tiêu thụ sản phẩm rộng rãi, trong các siêu thị, cửa hàng nông sản sạch, phục vụ xuất khẩu. Từ nhận thức đó, nông dân ý thức cao hơn trong việc liên kết với doanh nghiệp, thực hiện đúng cam kết đề ra, tích cực ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Các cơ quan chức năng tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng thương hiệu sản phẩm lúa chất lượng cao, truy xuất nguồn gốc sản phẩm; nông dân được tập huấn kiến thức áp dụng vào sản xuất…

Về phía bà con nông dân, cần giữ chữ tín trong mối quan hệ liên kết; cam kết bán sản phẩm cho doanh nghiệp mà không phá vỡ hợp đồng; thay đổi thói quen sản xuất nhỏ lẻ, manh mún…; chú trọng đưa các giống mới vào sản xuất; phấn đấu ngày càng có nhiều diện tích ứng dụng đồng bộ cơ giới hóa trong sản xuất từ khâu gieo mạ khay, cấy máy, thu hoạch…

Về phía chính quyền địa phương, cần quy hoạch nhiều vùng sản xuất với diện tích lớn để thuận tiện liên kết với doanh nghiệp, tạo điều kiện để doanh nghiệp thu mua sản phẩm tại địa phương; giúp nông dân có khả năng sản xuất quy mô lớn thuê, mượn lại vùng ruộng bỏ hoang để liên kết với doanh nghiệp sản xuất; tích cực đầu tư hạ tầng cơ sở, nhất là đường giao thông ra các khu cánh đồng.

Các doanh nghiệp mong muốn khi xảy ra trường hợp bị phá vỡ hợp đồng sản xuất, chính quyền địa phương, cơ quan chức năng đứng ra làm trọng tài để xử lý. Bởi thực tế, doanh nghiệp cũng chưa có chế tài để ràng buộc trách nhiệm của nông dân./.