Độc đáo thú chơi bonsai mini

Nghề chơi cũng lắm công phu

Bonsai được gọi là "mini" khi kích thước từ mặt chậu đến ngọn cây giới hạn trong khoảng 20 - 25 cm. Còn chiều cao từ mặt chậu đến ngọn cây dưới 5 cm được gọi là "siêu mini". Đặc trưng của bonsai mini là cả cây và chậu đều rất nhỏ.

Trong giới chơi bonsai mini chia thành hai nhóm chính, đó là nhóm tạo dáng cây từ một phôi ban đầu, nhóm thứ hai là mua cây đã phát triển tương đối, tiếp tục chăm sóc, tạo dáng. Gần 15 năm chơi bonsai mini, anh Nguyễn Mạnh Hùng ở phường Tân Hưng tích lũy đủ kinh nghiệm để hiểu rằng sự công phu của thú chơi này nằm ở nhiều công đoạn, trong đó chọn phôi là bước khởi đầu quyết định. Phôi là cây đã có hình dáng nhất định, sau đó được chọn lựa để chơi và cắt tỉa. Với những người có “nghề”, chỉ thoáng nhìn phôi là họ có thể đoán định dáng, thế tương lai của cây, đó có thể là dáng trực (thẳng), dáng hoành (nằm ngang), dáng huyền (đổ xuống như thác).

Bonsai mini đòi hỏi người trồng phải am hiểu đặc tính từng loại cây, có kỹ thuật tạo dáng và nhất là sự kiên nhẫn. Công đoạn đầu tiên là đưa phôi vào chậu nhỏ để cây phát triển bộ rễ khỏe. Sau đó mới nuôi thân, cành, từng bước uốn nắn sao cho mềm mại mà vẫn giữ được vẻ tự nhiên. Theo anh Hùng, khó nhất là tạo được bộ rễ và thân cây vì kích thước quá nhỏ, chỉ một thao tác mạnh tay cũng dễ làm ảnh hưởng đến cây. Người trồng phải quan sát từng bước sinh trưởng, từ việc phân tán cành, chỉnh tầng đến tỉa lá, đồng thời phòng trừ sâu bệnh, không để cây phát triển quá đà.

Cũng theo nhiều người chơi bonsai, để tạo được một tác phẩm ưng ý phải thay chậu 6 - 7 lần. Mỗi lần tương ứng một giai đoạn phát triển khác nhau của cây. Có cây chỉ cần vài tháng sẽ thành hình nhưng cũng có cây phải mất 3 - 5 năm, thậm chí 10 năm mới tạo được dáng, thế mong muốn. Giá trị của cây cũng tăng lên theo tuổi đời và sự kỳ công đó. Ngoài những kiến thức tích lũy từ tạp chí sinh vật cảnh hoặc chia sẻ của bạn bè cùng sở thích, phần lớn người chơi tự mày mò, thử nghiệm để tìm ra phương pháp phù hợp nhất cho từng loại cây. Với họ, mỗi cây bonsai mini là một tác phẩm nghệ thuật chứa đựng tâm huyết, kiên trì và cả tình yêu dành cho thiên nhiên.

Để có những "tác phẩm nghệ thuật"

Có thâm niên 10 năm chơi bonsai mini, anh Nguyễn Hữu Huy ở phường Thành Đông tìm đến thú chơi này bởi sự tiện lợi mà nó mang lại. Trong bối cảnh thành phố đông đúc, việc sở hữu một khu vườn rộng là điều khó khăn, còn bonsai mini lại chỉ cần những góc nhỏ trên sân thượng, ban công. Nhưng điều cuốn hút anh Huy còn ở thử thách sáng tạo: làm sao để một cây chỉ vài năm tuổi có thể mang dáng dấp của một cây cổ thụ cả trăm năm. Anh Huy cho biết: “Để cho ra một cây bonsai mini đẹp, ngoài niềm đam mê chưa đủ, người chơi cần phải đặt cái tâm trong quá trình chơi, phải hiểu và nắm rõ thuộc tính của các loại cây để từ đó có cách chăm sóc cũng như uốn nắn cây hợp lý theo các dáng, thế mình yêu thích”.

Mỗi thời điểm, phong cách chơi bonsai mini lại thay đổi. Hiện nay, xu hướng trồng cây có hoa hoặc phối tiểu cảnh đang được nhiều người yêu thích. Anh Huy là người theo đuổi cả hai cách chơi này. Trong những chậu cây nhỏ xíu của anh thường xuất hiện cả suối, cầu, đá, rêu phong và núi non tạo nên một tổng thể hài hòa. Sự kết hợp ấy không chỉ đòi hỏi kỹ thuật mà còn là óc thẩm mỹ tinh tế, bởi chỉ cần chênh lệch tỷ lệ một chút cũng khiến tổng thể trở nên thiếu tự nhiên. Ngắm các tiểu cảnh của anh, người ta có thể hình dung ra cả một không gian nên thơ thu nhỏ, nơi có dòng nước chảy quanh chân núi, bên cạnh một gốc cây cổ thụ sừng sững.

Hiện, anh Huy sở hữu hơn 100 chậu bonsai mini, chủ yếu là mai chiếu thủy, linh sam, tùng - những loài có lá nhỏ, bền, nhiều nhánh và khá dễ chăm. Dáng cây cũng vô cùng đa dạng: trực, hoành, huyền... Mỗi dáng mang một nét đẹp riêng, thể hiện phong thái và góc nhìn sáng tạo của người chơi. Sau mỗi ngày làm việc, anh Huy lại dành thời gian chăm chút từng chậu cây. Với anh, đó không chỉ là thú vui mà còn là cách rèn sự kiên nhẫn, giúp tâm trí lắng lại giữa những ồn ào của phố thị.

Trên mạng xã hội, có nhiều nhóm chơi bonsai mini tại Hải Phòng. Tại đây, các thành viên chia sẻ những kiến thức về quá trình sinh trưởng và phát triển của cây, cách tạo dáng, chăm sóc… Đây cũng trở thành nơi mua bán sôi động, đa phần các cây bonsai mini được rao bán có giá từ vài chục nghìn đồng lên đến vài triệu đồng/chậu. Nhờ sự phát triển của cộng đồng này, người chơi bonsai mini ở Hải Phòng hay nhiều tỉnh, thành phố khác có nơi để kết nối, cùng chia sẻ niềm đam mê.

Dù tốn thời gian và công sức, nhưng những người chơi bonsai mini đều cảm thấy thú chơi này mang lại cho họ nhiều niềm vui. Những tác phẩm nghệ thuật nhỏ ấy giống như người bạn tri kỷ, âm thầm cùng họ vượt qua những căng thẳng của cuộc sống. Đôi khi, niềm vui đến từ những điều tưởng chừng đơn giản, ngồi ngắm những chậu bonsai mini để thấy bình yên giữa những bận rộn, lo toan của cuộc sống thường nhật.