Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi hướng tới kiểm soát chặt chẽ các hành vi thao túng

Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi đang nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận xã hội và giới chuyên môn khi tập trung khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, hướng tới việc minh bạch hóa thông tin tài sản và kiểm soát chặt chẽ các hành vi thao túng. Đặc biệt, việc xây dựng cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người mua ngay tình cùng việc phân định rõ trách nhiệm của các bên liên quan được xem là bước đột phá quan trọng nhằm bảo đảm tính công bằng và sự ổn định của thị trường.

Sau gần 10 năm triển khai, Luật Đấu giá tài sản đã phát huy vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện và thống nhất khung pháp lý về trình tự, thủ tục đấu giá tài sản. Sự ra đời và vận hành của đạo luật này đã từng bước thúc đẩy tính chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa và xã hội hóa đối với hoạt động đấu giá, đồng thời góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước từ cấp Trung ương đến các địa phương.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và những yêu cầu phát sinh trong giai đoạn mới, quy định hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế và bất cập nhất định, chưa đáp ứng đầy đủ sự biến động phức tạp của thực tiễn. Sự xuất hiện của các hành vi vi phạm có xu hướng tinh vi hơn đòi hỏi phải sớm sửa đổi, bổ sung khung pháp lý nhằm tạo lập một môi trường đấu giá minh bạch, lành mạnh và công bằng cho mọi chủ thể tham gia.

Trước tình hình đó, việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết nhằm tiếp tục thể chế hóa toàn diện các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về phát triển dịch vụ đấu giá tài sản theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đợt sửa đổi này cũng hướng tới mục tiêu tăng cường công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong các hoạt động chuyên môn, qua đó bảo đảm sự giám sát chặt chẽ của Nhà nước đối với toàn bộ quá trình đấu giá. Đặc biệt, một trong những nhiệm vụ cốt lõi của Dự thảo luật sửa đổi là phải thiết lập được cơ chế kiểm soát hữu hiệu đối với các hành vi thông đồng, cản trở người tham gia đấu giá, thao túng kết quả, cũng như xử lý triệt để hiện tượng bỏ cọc nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Thực tiễn đấu giá thời gian qua cho thấy, dù hoạt động này đã từng bước đi vào nền nếp và gia tăng tính công khai, nhưng những hiện tượng tiêu cực vẫn chưa được ngăn chặn hoàn toàn. Bên cạnh những mặt tích cực đã đạt được, thực tế vẫn ghi nhận nhiều vụ việc vi phạm đạo đức nghề nghiệp, tình trạng thông đồng nâng hoặc hạ giá, hành vi cản trở người đăng ký tham gia hay hiện tượng thao túng kết quả và bỏ cọc gây ảnh hưởng xấu đến thị trường. Do đó, việc hoàn thiện Dự thảo luật cần phải chú trọng nâng cao trách nhiệm pháp lý lẫn trách nhiệm nghề nghiệp của người có tài sản, tổ chức hành nghề đấu giá, đội ngũ đấu giá viên và chính bản thân người tham gia đấu giá. Đồng thời, cùng với việc kiểm soát các sai phạm, Dự thảo luật cần bổ sung cơ chế bảo vệ hữu hiệu người mua tài sản trong trường hợp phát sinh rủi ro ngoài lỗi của họ.

Một trong những điểm mới mang tính đột phá đang được tập trung nghiên cứu và đóng góp ý kiến là việc bổ sung các tiêu chí cụ thể để xác định người mua tài sản đấu giá ngay tình. Theo định hướng đề xuất, người mua ngay tình được xác định là chủ thể không biết và không buộc phải biết về các vi phạm quyền sở hữu đối với tài sản hoặc những vi phạm xảy ra trong suốt quá trình tổ chức đấu giá. Việc làm rõ tiêu chí này mang ý nghĩa pháp lý vô cùng quan trọng, nhất là trong trường hợp kết quả đấu giá bị hủy bỏ sau khi người mua đã hoàn tất toàn bộ nghĩa vụ tài chính theo quy định. Trong bối cảnh người mua đã tuân thủ nghiêm ngặt mọi trình tự, thủ tục nhưng vẫn bị mất quyền sở hữu đối với tài sản do những nguyên nhân không xuất phát từ lỗi của mình, nếu pháp luật chỉ dừng lại ở việc hoàn trả số tiền đã thanh toán thì rõ ràng chưa thể bù đắp đầy đủ những tổn thất và thiệt hại thực tế mà họ phải chịu.

Từ yêu cầu bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người mua ngay tình, nhiều chuyên gia và nhà quản lý đã đề xuất cơ chế bồi thường toàn diện khi giao dịch phát sinh rủi ro. Theo đó, nếu người mua ngay tình bị mất quyền đối với tài sản do lỗi từ các bên khác, ngoài việc được hoàn trả toàn bộ số tiền đã thanh toán và khoản tiền đặt trước, họ cần phải được bồi thường đầy đủ các chi phí hợp lý và thực tế phát sinh trong quá trình giao dịch. Các khoản chi phí này bao gồm chi phí sử dụng vốn, chi phí giao dịch và các khoản chi phí liên quan trực tiếp đến việc thực hiện hợp đồng.

Để triển khai hiệu quả cơ chế này, yêu cầu đặt ra là phải làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong việc cung cấp và công khai thông tin tài sản trước khi đưa ra đấu giá. Bởi lẽ, người tham gia đấu giá hoàn toàn dựa vào thông tin được công bố để đánh giá giá trị và quyết định tham gia; nếu thông tin bị sai lệch hoặc thiếu chính xác mà trách nhiệm không được phân định rõ thì rủi ro sẽ bị đẩy về phía người mua một cách vô lý.

Sự cần thiết phải phân định ranh giới trách nhiệm minh bạch giữa người có tài sản và tổ chức hành nghề đấu giá. Thực tế đối với các loại bất động sản như đất đai, nhà ở hay công trình xây dựng gắn liền với đất, phần lớn tài sản đưa ra đấu giá là tài sản cá nhân, tài sản thế chấp hoặc tài sản bảo đảm cho các nghĩa vụ tài chính. Trước khi đưa ra đấu giá, các tài sản này bắt buộc phải thực hiện đầy đủ quy trình thông báo cho đương sự hoặc chủ tài sản theo đúng quy định pháp luật. Do đó, khi phát sinh khiếu nại, tranh chấp về tính pháp lý hoặc thông tin tài sản, việc phân định rõ trách nhiệm thuộc về chủ tài sản hay tổ chức đấu giá sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng để giải quyết tận gốc vấn đề, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và bảo vệ trọn vẹn quyền lợi cho người mua đã hoàn thành nghĩa vụ.

Sự kết hợp đồng bộ giữa việc kiểm soát hành vi vi phạm, phân định rõ trách nhiệm thông tin và thiết lập hành lang bảo vệ người mua ngay tình được kỳ vọng sẽ tạo nên một bước ngoặt lớn cho hoạt động đấu giá tài sản trong thời gian tới. Việc hoàn thiện Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi không chỉ giải quyết các điểm nghẽn phát sinh trong thực tiễn gần một thập kỷ qua mà còn góp phần củng cố niềm tin của xã hội, thu hút nguồn lực và bảo đảm sự vận hành minh bạch, ổn định của thị trường tài sản đấu giá.