Đưa âm nhạc hàn lâm thành một phần của đời sống đô thị

"Đánh thức" không gian di sản Nhà hát thành phố

Hải Phòng vốn được biết đến là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, nơi hội tụ nhiều loại hình nghệ thuật dân gian và hiện đại. Tuy nhiên, trong dòng chảy phát triển chung, âm nhạc hàn lâm - vốn được xem là “đỉnh cao” của nghệ thuật biểu diễn - từng có thời gian chưa thực sự có chỗ đứng tương xứng trong đời sống công chúng thành phố.

Bước ngoặt đến khi thành phố xác định phát triển công nghiệp văn hóa gắn với triển khai thực hiện Đề án Sân khấu truyền hình và nối tiếp sau hợp nhất là xây dựng mô hình “Thành phố Âm nhạc”. Từ đây, việc đưa các chương trình giao hưởng, nhạc kịch vào biểu diễn thường xuyên không còn là thử nghiệm, mà trở thành chiến lược dài hơi.

Không gian đầu tiên được “đánh thức” chính là Nhà hát thành phố - công trình kiến trúc nghệ thuật có tuổi đời hơn một thế kỷ. Tại đây, những vở nhạc kịch kinh điển thế giới lần lượt được giới thiệu tới công chúng. Tháng 7/2023, vở “Romeo và Juliet” được tổ chức biểu diễn, mở ra bước khởi đầu cho hành trình đưa nhạc kịch hàn lâm đến gần hơn với công chúng yêu nghệ thuật đất Cảng. Tiếp đó, tháng 9/2024, vở “Carmen” - một trong những kiệt tác của opera thế giới - được trình diễn với sự phối hợp của Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam, đánh dấu bước tiến về quy mô và chất lượng nghệ thuật.

Không dừng lại ở việc “nhập khẩu” các tác phẩm kinh điển, Hải Phòng còn chủ động xây dựng những vở nhạc kịch mang bản sắc Việt. Tháng 6/2024, vở “Bỉ vỏ”, chuyển thể từ tác phẩm văn học nổi tiếng của nhà văn Nguyên Hồng, được dàn dựng, tạo tiếng vang bởi sự kết hợp giữa chất liệu hiện thực Việt Nam và ngôn ngữ nhạc kịch hiện đại. Đến tháng 7/2025, vở “Biển mơ - Ước hẹn Kim Giao” tiếp tục ra mắt, khai thác chất liệu văn hóa biển đảo, góp phần làm phong phú thêm đề tài và hình thức thể hiện của nhạc kịch Việt.

Chuỗi hoạt động này cho thấy một hướng đi rõ nét: từ tiếp cận tinh hoa thế giới đến sáng tạo các tác phẩm mang bản sắc riêng, từng bước hình thành đội ngũ nghệ sĩ, ê-kíp sáng tạo và cả một lớp khán giả mới cho nghệ thuật hàn lâm. Nhà hát thành phố, từ chỗ là “di sản kiến trúc”, đã trở thành không gian sống động của những thử nghiệm nghệ thuật mang tầm vóc mới.

Hướng tới “Thành phố Âm nhạc”

Sau hợp nhất, việc đưa Nhà hát Hoa Phượng vào hoạt động mở ra một giai đoạn phát triển mới cho âm nhạc hàn lâm Hải Phòng. Với quy mô 1.500 chỗ ngồi, hệ thống âm thanh, ánh sáng hiện đại, đây được xem là một trong những thiết chế văn hóa tiêu biểu, đáp ứng yêu cầu tổ chức các chương trình nghệ thuật đỉnh cao. Nhà hát Hoa Phượng liên tiếp tổ chức các chương trình giao hưởng quy mô lớn, như: “Đỗ Nhuận - Thanh âm cuộc đời” (tháng 12/2025); “Hòa nhịp di sản - Bản giao hưởng mùa Xuân” (tháng 1/2026) hay “New Year Concert” (tháng 3/2026). Những đêm diễn này không chỉ mang đến trải nghiệm nghệ thuật chất lượng cao, mà còn góp phần định hình thói quen thưởng thức âm nhạc hàn lâm trong cộng đồng.

Biểu diễn trong “New Year Concert” khai trương Nhà hát Hoa Phượng, Nghệ sĩ Nhân dân Bùi Công Duy đánh giá đây là “một chương trình rất đặc biệt”, đồng thời bày tỏ ấn tượng với không gian nhà hát “đẹp, hiện đại, đạt tiêu chuẩn lớn”, mở ra cơ hội để nghệ sĩ thăng hoa và đưa những giá trị âm nhạc hàn lâm đến gần công chúng hơn.

Diva Mỹ Linh cũng chia sẻ, đây là lần đầu tiên chị được biểu diễn trong một khán phòng “tiện nghi, sang trọng, đủ điều kiện cho các chương trình chất lượng cao”, đồng thời bày tỏ kỳ vọng khán giả Hải Phòng, vốn giàu tình yêu âm nhạc, sẽ đón nhận mạnh mẽ hơn các chương trình mang tính hàn lâm, giao hưởng.

Ở góc nhìn của nghệ sĩ trẻ, ca sĩ Quốc Thiên cho rằng việc được biểu diễn cùng dàn nhạc giao hưởng tại một không gian đạt chuẩn như Nhà hát Hoa Phượng là cơ hội để nghệ sĩ “nâng tầm nghề nghiệp, thử thách và hoàn thiện bản thân”. Anh cũng đánh giá cao định hướng phát triển âm nhạc của thành phố, coi đây là “tín hiệu đáng mừng” khi văn hóa - nghệ thuật được đặt song hành với phát triển kinh tế.

Từ góc độ chính sách, việc phát triển âm nhạc hàn lâm tại Hải Phòng gắn chặt với các định hướng lớn của Trung ương và thành phố. Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới xác định rõ vai trò của công nghiệp văn hóa, trong đó nghệ thuật biểu diễn là một lĩnh vực quan trọng. Cụ thể hóa chủ trương này, Nghị quyết 05 của Thành ủy Hải Phòng đề ra 12 mô hình chủ nghĩa xã hội đặc trưng, trong đó mô hình “Thành phố Âm nhạc” được xem là một điểm nhấn chiến lược.

Hành trình phát triển âm nhạc hàn lâm ở Hải Phòng đang cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ, kiến tạo một diện mạo văn hóa mới - nơi âm nhạc hàn lâm trở thành một phần của đời sống đô thị hiện đại.