Không chỉ là hoạt động xét xử, các phiên tòa lưu động còn là ‘lớp học pháp luật’ trực quan, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, phòng ngừa tội phạm ngay từ cơ sở.
Trong những năm gần đây, các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn Hải Phòng thường xuyên lựa chọn những vụ án điển hình để đưa ra xét xử lưu động, biến mỗi phiên tòa thành một hình thức tuyên truyền pháp luật trực quan ngay tại cơ sở.
Đơn cử, tháng 2/2026, tại hội trường nhà văn hóa tổ dân phố số 31, phường Lê Thanh Nghị, Tòa án nhân dân khu vực 8 - Hải Phòng phối hợp Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 8 xét xử lưu động bị cáo Phạm Văn Q. về tội vận chuyển hàng cấm.
Theo cáo trạng tại phiên tòa, do hám lợi, Q. nhận vận chuyển thuê pháo nổ với tiền công 1 triệu đồng và bị bắt quả tang khi đang trên đường giao hàng. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo 7 tháng tù giam.
Bên cạnh việc xét xử, Hội đồng xét xử và kiểm sát viên đã lồng ghép tuyên truyền về các quy định của pháp luật liên quan đến pháo nổ, giúp người dân nhận thức rõ hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm.
Đông đảo người dân tham dự phiên tòa chăm chú theo dõi từng phần xét hỏi, tranh luận và tuyên án. Nhiều người cho rằng việc được tận mắt chứng kiến người thật, việc thật đã giúp họ hiểu sâu hơn về tính nghiêm minh của pháp luật.
Ông Lê Văn Tự, người dân địa phương chia sẻ: “Nghe tuyên truyền trên loa truyền thanh là một chuyện, nhưng khi tận mắt chứng kiến phiên tòa, nghe bị cáo trình bày hành vi vi phạm và nghe tòa tuyên án thì tác động mạnh hơn rất nhiều. Qua đó, tôi cũng nhắc nhở con cháu tuyệt đối không có các hành vi vi phạm pháp luật”.
Không chỉ các vụ án liên quan đến pháo nổ, hàng cấm được lựa chọn đưa ra xét xử lưu động nhằm cảnh báo, răn đe trong cộng đồng, những năm gần đây, các cơ quan tiến hành tố tụng cũng đặc biệt chú trọng tổ chức các phiên tòa lưu động đối với tội phạm ma túy. Đây là loại tội phạm tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật khác, tác động trực tiếp đến an ninh trật tự và đời sống xã hội, nhất là trong thanh thiếu niên.
Điển hình là phiên tòa diễn ra ngày 14/11/2025 tại nhà văn hóa thôn Lục Độ, đặc khu Cát Hải. Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 4 - Hải Phòng phối hợp Tòa án nhân dân khu vực 4 - Hải Phòng tổ chức xét xử lưu động hai vụ án đối với các bị cáo Lê Khắc B. và Nguyễn Mạnh Th. về tội sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định mới của Bộ luật Hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2025.
Điểm đáng chú ý là tại phiên tòa, kiểm sát viên đã ứng dụng công nghệ thông tin, trình chiếu hình ảnh hiện trường, kết luận giám định và các tài liệu liên quan bằng hệ thống kỹ thuật số. Việc trực quan hóa chứng cứ không chỉ nâng cao hiệu quả tranh tụng mà còn giúp người dân dễ dàng theo dõi, hiểu rõ hành vi phạm tội cũng như hậu quả pháp lý phải gánh chịu.
Kết thúc phiên tòa, Hội đồng xét xử tuyên phạt 2 bị cáo 57 tháng tù. Những bản án được tuyên công khai ngay tại địa bàn dân cư đã trở thành lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên về tác hại của ma túy.
Sau khi theo dõi một phiên tòa lưu động về ma túy, em Nguyễn Văn Hải, ở thôn Lục Độ chia sẻ, trước đây em chỉ được học về tác hại của ma túy qua sách vở. Khi trực tiếp chứng kiến phiên tòa, em hiểu rõ hơn hậu quả mà người vi phạm phải gánh chịu. Đây là bài học rất thực tế đối với học sinh.
Ông Vũ Quang Trung, Phó Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 4 - Hải Phòng cho biết, mục đích của xét xử lưu động không chỉ dừng lại ở việc giải quyết vụ án mà còn hướng tới nhiệm vụ giáo dục, phòng ngừa chung. Thông qua các phiên tòa lưu động, người dân được trực tiếp tiếp cận hoạt động tư pháp, hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời nhận thức được hậu quả pháp lý của các hành vi vi phạm. Đây là hình thức tuyên truyền trực quan, có sức lan tỏa và tác động mạnh đến ý thức chấp hành pháp luật trong cộng đồng.
Thực tế cho thấy, một tờ rơi hay một buổi tuyên truyền có thể giúp người dân tiếp cận thông tin pháp luật, nhưng sức tác động thường khó sâu sắc bằng việc tận mắt chứng kiến một người phải đứng trước tòa để trả giá cho hành vi vi phạm của mình. Đó cũng là lý do các cơ quan tiến hành tố tụng ngày càng chú trọng lựa chọn những vụ án có tính điển hình, tính cảnh báo xã hội để đưa ra xét xử lưu động. Mỗi phiên tòa không chỉ là nơi thực thi công lý mà còn là một “bài giảng pháp luật” sinh động giữa cộng đồng.
Theo ông Nguyễn Văn Lâm, Chánh Văn phòng Tòa án Nhân dân thành phố Hải Phòng, thời gian tới, ngành tòa án thành phố sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với viện kiểm sát, công an và chính quyền địa phương lựa chọn những vụ án điển hình, có tính giáo dục, phòng ngừa cao để tổ chức xét xử lưu động tại cơ sở.
“Chúng tôi sẽ ưu tiên các vụ án liên quan đến ma túy, hàng cấm, an toàn giao thông, tội phạm trong thanh thiếu niên và các hành vi vi phạm pháp luật đang được xã hội quan tâm. Mục tiêu không chỉ là xét xử nghiêm minh, đúng pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục, góp phần xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trong nhân dân, phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa ngay tại địa bàn dân cư”, ông Lâm nhấn mạnh.
Cùng với việc tăng cường tổ chức các phiên tòa lưu động, ngành tòa án thành phố cũng sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động xét xử, trình chiếu tài liệu, chứng cứ tại phiên tòa nhằm nâng cao chất lượng tranh tụng, tính công khai, minh bạch và hiệu quả tuyên truyền pháp luật đến người dân. Đó cũng là nền tảng quan trọng để phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa, giữ vững an ninh trật tự và xây dựng một xã hội kỷ cương, văn minh, an toàn cho mọi người dân.
TUỆ MINH
