Đừng để đổ vỡ tình thân vì tranh chấp di sản thừa kế

Từ tranh chấp pháp lý đến đổ vỡ tình thân

Tại Hải Phòng, không ít vụ tranh chấp di sản thừa kế không chỉ gây rạn nứt gia đình mà còn ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương. Để tình thân được giữ trọn, việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thừa kế cần được chú trọng hơn bao giờ hết.

Vụ việc của ông Phạm Đức Bộ, một trong 6 người con của cụ Phạm Đức Lùng và cụ Trần Thị Vẹn (thôn Đồng Xuân 1, xã An Trường) là một ví dụ điển hình. Dù được quyền sử dụng thửa đất ở và đất vườn rộng hơn 900 m², tài sản chung của hai cụ, nhưng trước khi mất, cụ Lùng chỉ phân chia bằng lời nói, không có di chúc. Mâu thuẫn giữa các con nảy sinh trong quá trình sử dụng, quản lý đất đai. Đến năm 2022, các bên đưa nhau ra tòa. Đến nay, dù bản án đã có hiệu lực, nhưng việc thi hành án vẫn chưa được thực hiện.

Tương tự, vụ việc của ông Phạm Xuân Hải ở xã Kiến Hải cùng là câu chuyện buồn giữa các anh chị em trong gia đình. Theo ông Hải, năm 2019, gia đình ông có đất bị thu hồi để phục vụ dự án đường bộ ven biển. Thời điểm đó, bố mẹ đẻ sống cùng gia đình ông Hải, nên 2 cụ được xét suất tái định cư hộ phụ. Tuy nhiên, chính lô đất tái định cư này trở thành nguồn gốc tranh chấp, gây rạn nứt tình cảm giữa các thành viên trong gia đình khi bố ông Hải mất không để lại di chúc. Đến năm 2023, các bên khởi kiện vụ việc ra tòa, đồng thời gửi đơn khiếu kiện nhiều nơi ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương.

Không chỉ khởi kiện ra tòa án, nhiều trường hợp tranh chấp di sản thừa kế còn để lại hậu quả đau lòng. Đơn cử như vụ việc xảy ra năm 2022 khi bà Nguyễn Thị Hợp (thôn Ngọc Chử 1, xã An Trường) bị người anh cùng cha khác mẹ hành hung, hắt chất bẩn vào người sau khi tòa tuyên bà được hưởng hơn 300 m² đất trong tổng số gần 900m² cha mẹ để lại. Dù tòa đã phán quyết, người anh vẫn cố tình không giao đất. Vụ việc khiến bà Hợp phải nhập viện và địa phương nhiều lần phải vào cuộc để giữ ổn định trật tự.

Thậm chí có vụ việc dẫn đến án mạng như năm 2020, tại huyện Tiên Lãng (nay là xã Tiên Lãng), ông Trần Văn Phít (sinh năm 1962) đã dùng dao sát hại anh trai do tranh chấp đất đai không giải quyết được. Nguyên nhân bắt nguồn từ tranh chấp nhà đất do bố mẹ qua đời để lại cho hai anh em nhưng không xác định được phần chia di sản thừa kế rõ ràng. Vụ việc lại không được các bên đưa ra tòa án để phân chia theo quy định khiến mâu thuẫn ngày càng nghiêm trọng theo thời gian và dẫn đến hậu quả đáng tiếc nêu trên khi người em không kiềm chế được hành vi của bản thân.

Cần rõ ràng, minh bạch ngay từ đầu

Theo thống kê của Tòa án Nhân dân thành phố, từ ngày 1/1/2021 đến ngày 30/6/2025, tòa án nhân dân 2 cấp giải quyết 15.403 vụ việc, phần lớn là tranh chấp liên quan đến đất đai, trong đó tranh chấp di sản thừa kế diễn ra khá nhiều và phức tạp. Đặc biệt, tài sản thừa kế có giá trị lớn như đất, nhà, mâu thuẫn càng phức tạp, kéo dài, thậm chí phát sinh hành vi vi phạm pháp luật.

Để tránh tình trạng tranh giành tài sản thừa kế, luật sư Đỗ Thanh Bình, Quyền Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố cho biết, việc phân chia tài sản trong gia đình nên rõ ràng, minh bạch và công bằng ngay từ đầu. Nhiều vụ kiện tụng, tranh chấp di sản thừa kế có nguyên nhân chính do cha mẹ không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp…

Để tránh rắc rối về sau, cha mẹ khi còn khỏe mạnh, minh mẫn nên có buổi họp mặt đông đủ các con, phân chia theo ý chí, nguyện vọng của người làm di chúc. Di chúc nên lập bằng văn bản, có người làm chứng hoặc được chứng thực tại UBND xã, phường hoặc tổ chức hành nghề công chứng. “Tài sản cha mẹ chia cho dù ít hay nhiều cũng nên biết ơn và xem đó là lộc cha mẹ để lại. Không nên vì tài sản mà anh em bất hòa, gia đình xáo trộn và gây mất an ninh trật tự xã hội”, luật sư Bình khuyến cáo.

Dù pháp luật có cơ chế rõ ràng, nhưng để tránh những rạn nứt tình cảm không đáng có, công tác hòa giải ở cơ sở vẫn đóng vai trò then chốt. Thành phố Hải Phòng hiện có hơn 3.000 tổ hòa giải với gần 19.000 hòa giải viên. Theo thống kê của Sở Tư pháp, tỷ lệ hòa giải thành công đạt tới 85%.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Lan, hòa giải viên tại tổ dân phố số 1, phường Hải An - người có gần 20 năm kinh nghiệm hòa giải cho biết, nhiều vụ tranh chấp được can thiệp quá muộn, khi mâu thuẫn đã leo thang. Trước đây, chỉ cần có dấu hiệu mâu thuẫn là cán bộ tổ hòa giải đã tới tìm hiểu, trò chuyện. Bây giờ, chỉ khi có đơn thư gửi chính quyền, tổ hòa giải mới được vào cuộc, lúc đó đã rất khó hàn gắn. Đặc biệt với tranh chấp di sản vốn nhạy cảm vì liên quan đến quyền lợi trong gia đình, việc hòa giải sớm, lắng nghe nguyện vọng đôi bên là cách hữu hiệu để giải quyết tình cảm trước khi đưa nhau ra pháp luật.

Di sản không chỉ là đất đai, tiền bạc mà còn là nền tảng tinh thần, là truyền thống gia đình được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nhưng nếu phân chia không minh bạch, rõ ràng ngay từ đầu, di sản ấy dễ "phát nổ", gây chia rẽ, làm xói mòn đạo lý và kỷ cương xã hội.

Do đó, mỗi thành viên trong gia đình cần chủ động lập di chúc hợp pháp khi còn sức khỏe, minh mẫn, phân chia tài sản công khai, công bằng. Mỗi người thừa kế cũng cần có nhận thức đúng đắn, hành xử văn minh, không để vật chất lấn át tình thân.

Chính quyền cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, hỗ trợ người dân trong việc lập di chúc, hòa giải tranh chấp. Chỉ khi pháp luật song hành cùng đạo lý, di sản mới thực sự trở thành chất keo gắn kết các thế hệ, thay vì là mầm mống biến tình thân thành tình thù.