Lệnh cấm được áp dụng theo quy định mới về vận chuyển chất thải của EU nhằm bảo đảm rác thải của EU không gây hại cho môi trường, sức khỏe con người ở nơi khác.

Từ ngày 21/11, Liên minh châu Âu (EU) chính thức áp dụng lệnh cấm xuất khẩu rác thải nhựa sang các quốc gia không thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), trong đó có nhiều nước Đông Nam Á như Malaysia, Indonesia và Việt Nam.
Lệnh cấm được triển khai theo quy định mới về vận chuyển chất thải của EU, nhằm ngăn chặn tình trạng rác thải của khối gây tổn hại đến môi trường và sức khỏe con người tại các quốc gia tiếp nhận, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nội khối.
Theo Ủy ban châu Âu (EC), EU cần chịu trách nhiệm lớn hơn đối với lượng chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất và tiêu dùng của mình. Việc chuyển rác thải nhựa sang các quốc gia ngoài OECD tiềm ẩn nhiều nguy cơ môi trường đối với những nước tiếp nhận, đồng thời không phải là giải pháp bền vững để xử lý lượng rác thải nhựa ngày càng lớn của khối.
Lệnh cấm sẽ được duy trì ít nhất đến ngày 21/5/2029. Sau thời điểm này, các quốc gia ngoài OECD có thể đề nghị được tiếp tục tiếp nhận rác thải nhựa từ EU, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu liên quan.
EC nhấn mạnh, đây là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của EU nhằm ứng phó với ô nhiễm nhựa, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng cường trách nhiệm trong quản lý chất thải cả trong lẫn ngoài khối. EU cũng đang vận động xây dựng một hiệp ước toàn cầu về ô nhiễm nhựa, bao quát toàn bộ vòng đời của sản phẩm nhựa.
Theo số liệu của EC, mỗi năm EU phát sinh khoảng 40 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó xuất khẩu từ 1-1,5 triệu tấn. Năm 2025, khoảng một nửa lượng rác thải nhựa xuất khẩu của khối được chuyển đến các quốc gia thành viên OECD, phần còn lại được đưa tới các nước ngoài tổ chức này.
Trong số những thị trường tiếp nhận lớn nhất có Thổ Nhĩ Kỳ với 510.000 tấn, Malaysia với 276.000 tấn, Indonesia với 215.000 tấn và Anh với 108.000 tấn. Đáng chú ý, Malaysia và Indonesia đều thuộc nhóm quốc gia ngoài OECD, do đó chịu tác động trực tiếp từ lệnh cấm mới của EU.
Đối với các quốc gia thành viên OECD, EU vẫn cho phép xuất khẩu rác thải nhựa nhưng áp dụng cơ chế giám sát nghiêm ngặt hơn. Cụ thể, từ tháng 5/2026, mọi lô hàng rác thải nhựa xuất khẩu sang các nước này phải được cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu, nước quá cảnh và nước nhập khẩu chấp thuận. Tiếp đó, từ tháng 5/2027, các lô hàng chỉ được phép chuyển đến những cơ sở tiếp nhận đã trải qua kiểm toán độc lập và chứng minh được năng lực xử lý chất thải theo hướng bền vững.
Lệnh cấm xuất khẩu rác thải nhựa chỉ là bước đầu trong lộ trình siết chặt toàn diện hoạt động vận chuyển chất thải ra khỏi EU. Quy định về vận chuyển chất thải, có hiệu lực từ ngày 20/5/2024, cũng đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt hơn đối với hoạt động xuất khẩu các loại chất thải khác.
Theo lộ trình, từ ngày 21/5/2027, EU về nguyên tắc sẽ không còn xuất khẩu chất thải sang các quốc gia ngoài OECD. Ngoại lệ chỉ áp dụng đối với một số loại chất thải không nguy hại, nếu quốc gia tiếp nhận chính thức đề nghị được nhập khẩu và chứng minh có đủ năng lực xử lý bền vững. Danh sách đầu tiên các quốc gia đáp ứng điều kiện này dự kiến được công bố trước cuối năm 2026 và cập nhật ít nhất 2 năm một lần.
Những quy định mới cho thấy EU đang từng bước thay đổi cách thức quản lý chất thải, hướng tới hạn chế việc chuyển gánh nặng môi trường sang các quốc gia khác. Thay vào đó, khối này sẽ phải tăng cường năng lực thu gom, tái chế và xử lý rác thải ngay trong nội bộ, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn.
H.A (Tổng hợp)