Giảm rác thải nhựa là chìa khóa giúp Hải Phòng đạt Net Zero

Tác động tiêu cực đến biến đổi khí hậu

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Thuấn, trên địa bàn thành phố hiện phát sinh khoảng 3.300 tấn rác thải sinh hoạt/ngày và dự báo sẽ chạm mốc 4.500 tấn/ngày vào năm 2030. Trong đó, rác thải nhựa và túi nilon chiếm tỷ lệ từ 8% đến 12% và hơn 70% lượng rác nhựa này đến từ thói quen sử dụng nhựa một lần (hộp xốp, cốc nhựa, chai nước).

Do đặc thù địa hình có bờ biển dài, hệ thống sông ngòi dày đặc, lượng rác nhựa không được thu gom triệt để dễ dàng phát tán ra nguồn nước, tạo áp lực “ô nhiễm trắng” nặng nề lên các khu sinh thái nhạy cảm như quần đảo Cát Bà, Đồ Sơn và hệ thống rừng ngập mặn ven biển…

Khoảng 10 năm trở lại đây, các rạn san hô thuộc quần đảo Cát Bà bị suy giảm cả về độ phủ, diện tích và số lượng loài do ảnh hưởng của rác thải nhựa. Việc sản xuất, tiêu dùng rác thải nhựa tạo áp lực trực tiếp lên mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của thành phố. Phần lớn rác thải tại Hải Phòng hiện nay vẫn là chôn lấp hoặc đốt theo công nghệ cũ, vừa làm lãng phí tài nguyên rác, vừa trực tiếp làm gia tăng chỉ số phát thải khí nhà kính, tạo áp lực đảo ngược lên cam kết xanh của thành phố.

Tại hội thảo “Chung tay giảm thiểu sử dụng nhựa dùng một lần - Lan tỏa lối sống xanh - Du lịch xanh” tổ chức tại thành phố Hải Phòng mới đây, Tiến sĩ Nguyễn Thị Phương Mai, Phó Viện trưởng Viện khoa học khí tượng thủy văn, môi trường và biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng nhấn mạnh đến tác động kép đối với biến đổi khí hậu, ô nhiễm nhựa đến hệ sinh thái biển, trong đó có Hải Phòng.

Giới khoa học từng tiếp cận biến đổi khí hậu và ô nhiễm nhựa như hai thách thức tách biệt nhưng thực tế, biến đổi khí hậu và rác thải nhựa đang cộng hưởng và khuyếch đại lẫn nhau, tàn phá cấu trúc đại dương với tốc độ chưa từng có. Rạn san hô chiếm chưa tới 1% diện tích đại dương, nhưng là nơi trú ngụ của hơn 25% loài sinh vật biển được ví như “lá phổi” của đại dương. Song hiện có 89% ran san hô bị nhiễm bệnh do sốc nhiệt và kết hợp cọ xát với rác thải nhựa.

Do đó, việc chỉ đối phó cục bộ hay giải quyết phần ngọn là không đủ mà cần kích họat một chiến lược can thiệp đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Ở góc độ thành phố Hải Phòng, cần định vị rác thải nhựa là nguồn phát thải khí nhà kính trong lộ trình Net Zero, đưa chỉ tiêu giảm vòng đời rác thải nhựa vào kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu; thực thi nghiêm ngặt trách nhiệm mở rộng nhà sản xuất (EPR) và kinh tế tuần hoàn để chặn đứng nhựa vi sinh.

Thêm cơ chế hỗ trợ tái chế rác thải nhựa

Để hạn chế rác thải nhựa cần thực hiện đồng thời giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa dùng một lần, tăng cường công tác phân loại rác tại nguồn và tổ chức tái chế rác thải nhựa hiệu quả. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Thuấn, để việc tái chế rác thải nhựa hiệu quả, Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, tham mưu với thành phố có chính sách ưu đãi về thuế, phí, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi từ Quỹ Bảo vệ môi trường đối với các doanh nghiệp đầu tư công nghệ tái chế, chuyển đổi dây chuyền sản xuất sang vật liệu thân thiện (túi tự hủy sinh học, sản xuất từ tre, xơ dừa, bã mía...).

Đối với người dân và hộ kinh doanh, Sở xem xét các cơ chế "đổi rác lấy quà", hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp miễn phí/giá rẻ các vật dụng phân loại rác ban đầu; khuyến khích các cơ quan hành chính, trường học trên địa bàn thành phố tiên phong sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường, tạo thị trường đầu ra ổn định cho các doanh nghiệp xanh.

Thành phố cũng đang đẩy nhanh tiến độ, thu hút đầu tư các dự án nhà máy điện rác (đốt rác phát điện) áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại, bảo đảm tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt.

Tại thời điểm này, thành phố đang quyết liệt chỉ đạo thực hiện công tác phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn trên toàn địa bàn (tách biệt rõ rác tái chế, rác hữu cơ và rác còn lại); tổ chức thí điểm mô hình “Đảo Cát Bà không rác thải nhựa”; thúc đẩy các khu công nghiệp sinh thái (như Khu Công nghiệp Nam Cầu Kiền, Deep C) áp dụng tuần hoàn chất thải, giảm thiểu chất thải nhựa công nghiệp.

Tuy nhiên, để có thể giảm rác thải nhựa, bảo vệ sinh kế bền vững, rất cần sự chung tay của cộng đồng dân cư trong thực hiện việc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn. Đặc biệt, các doanh nghiệp (nhất là khối bán lẻ, sản xuất, dịch vụ du lịch) đóng vai trò tiên phong trong việc giảm cung ứng sản phẩm nhựa dùng một lần.