Việc điều hành giá xăng dầu có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa 'bàn tay vô hình' của thị trường và 'bàn tay hữu hình' của Nhà nước ta.
Từ ngày 28/2, xung đột tại Trung Đông bùng phát dẫn đến nguồn cung năng lượng toàn cầu bị đứt gãy, đẩy giá xăng dầu tăng rất cao. Do tác động của thị trường thế giới, ở trong nước, giá xăng dầu có thời điểm tăng lên cao kỷ lục.
Cụ thể, giá xăng RON95 ngày 24/3 đạt đỉnh ở mức 33.840 đồng/lít, giá dầu diesel ngày 3/4 đạt đỉnh ở mức 44.788 đồng/lít. Với mức giá xăng dầu tăng rất cao, đời sống nhân dân, cũng như sản xuất, kinh doanh của đại bộ phận các doanh nghiệp phải đối mặt với rất nhiều khó khăn do xăng dầu là “đầu vào của đầu vào” đối với nhiều ngành sản xuất.
Trước diễn biến phức tạp của giá xăng dầu, Đảng và Chính phủ ta đã có những chỉ đạo và quyết sách hết sức quyết liệt, mau lẹ, linh hoạt để ứng phó. Vì vậy, giá xăng dầu trong nước đã dần hạ nhiệt, qua đó kịp thời hỗ trợ người dân, doanh nghiệp ổn định sản xuất, kinh doanh, bảo đảm an sinh xã hội.
Thủ tướng Chính phủ đã thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng nhằm theo dõi, dự báo tình hình và kịp thời tháo gỡ vướng mắc liên quan đến xăng dầu. Đến ngày 6/3, Chính phủ cho phép liên Bộ Công thương – Tài chính điều hành giá ngay khi giá cơ sở tăng trên 7% mà không phải chờ đủ chu kỳ 7 ngày theo quy định trước đó.
Ngày 7/3 cơ chế này đã được áp dụng, góp phần bảo đảm nguồn cung và giúp giá xăng dầu trong nước bám sát diễn biến thị trường thế giới, hạn chế tình trạng “sốc dồn kỳ”. Không dừng lại ở đó, đến ngày 19/3, cơ chế tiếp tục được điều chỉnh theo Nghị quyết số 55/NQ-CP sửa đổi, bổ sung một số nội dung tại Nghị quyết số 36/NQ-CP về điều hành giá xăng dầu.
Khi giá cơ sở tăng từ 15% hoặc giảm trên 10%, liên Bộ Công thương – Tài chính được phép điều chỉnh ngay sau một ngày. Bên cạnh đó, Chính phủ cho phép "xả" Quỹ Bình ổn xăng dầu tích lũy được trước đó là 5.300 tỷ đồng.
Chính phủ cũng đã cho giảm thuế nhập khẩu ưu đãi một số mặt hàng xăng dầu xuống 0% từ ngày 9/3 đến ngày 30/4 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn cung trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động.
Cùng với những chỉ đạo sát sao và quyết liệt của Chính phủ, ngày 20/3, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới.
Bộ Chính trị giao Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ khẩn trương lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan bám sát, dự báo tình hình, diễn biến cung cầu và giá cả xăng dầu thế giới để chủ động, xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả; xem xét sử dụng ngay các công cụ chính sách tài khóa như các loại thuế, phí, chi, ứng chi ngân sách, tiền tệ, chính sách quản lý giá, chính sách thương mại... kết hợp tăng cường các biện pháp thanh tra, kiểm tra, siết chặt quản lý chống buôn lậu, quản lý chặt chẽ các đầu mối, thương nhân; xử lý nghiêm tình trạng găm hàng trục lợi, gian lận thương mại.
Đến ngày 12/4, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 19/2026/QH16 về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu và nhiên liệu bay. Theo đó, từ ngày 16/4 đến hết 30/6, các loại thuế đối với xăng dầu được giảm về mức 0%. Với việc giảm các loại thuế này, theo tính toán của cơ quan chức năng, mỗi tháng ngân sách Nhà nước hụt thu 7.200 tỷ đồng.
Với sự định hướng và chỉ đạo quan trọng của Bộ Chính trị, sự vào cuộc tích cực của Chính phủ, với quyết sách mau lẹ của Quốc hội, thị trường xăng dầu trong nước đã được điều hành hết sức linh hoạt, bảo đảm nguồn cung, chống găm hàng, thổi giá, giá cả ổn định. Cùng với đó, năng lực dự trữ xăng dầu của nước ta đã dần được nâng lên.
Trong hơn 2 tháng qua, kể từ ngày 5/3, dưới sự điều hành trực tiếp của liên Bộ Tài chính - Công thương, giá xăng dầu trong nước đã có 19 lần tăng và giảm. Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đã chi tổng cộng 5.300 tỷ đồng.
Theo đánh giá và ghi nhận của cơ quan chức năng, hiện nay, giá xăng ở nước ta thấp hơn Thái Lan 10.495 đồng/lít, thấp hơn Campuchia 10.425 đồng/lít, thấp hơn Lào 16.780 đồng/lít và thấp hơn Trung Quốc 10.052 đồng/lít. Giá dầu diesel tại Việt Nam cũng thấp hơn giá dầu Thái Lan 5.343 đồng/lít, thấp hơn Campuchia 8.925 đồng/lít, thấp hơn Lào 17.067 đồng/lít và thấp hơn Trung Quốc 3.819 đồng/lít.
Có thể khẳng định việc điều hành giá xăng dầu thời gian qua cho thấy Nhà nước đã thể hiện và khẳng định rất rõ vai trò của mình. Việc điều hành giá xăng dầu không thuần túy là mệnh lệnh hành chính, mà có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa “bàn tay vô hình” của thị trường và “bàn tay hữu hình” của Nhà nước.
Thay vì các kỳ điều hành cố định dài ngày như trước, việc liên Bộ Tài chính - Công thương rút ngắn chu kỳ điều hành (từ 7 ngày trước đó) và có thời điểm tiến gần hơn đến việc cập nhật giá theo thời gian thực đã giúp giá xăng dầu trong nước phản ánh chính xác biến động của thị trường quốc tế.
Điều này đã giúp các doanh nghiệp đầu mối được chủ động hơn trong việc tính toán chi phí định mức, giúp giảm tình trạng "đứt gãy" chuỗi cung ứng cục bộ. Do đó, bảo đảm tính minh bạch hơn cho thị trường. Việc nới lỏng biên độ chiết khấu, nhất là quyền tự quyết giá bán xăng dầu trong khung trần đã tạo động lực cho các doanh nghiệp tối ưu hóa bộ máy vận hành và kinh doanh thuận lợi hơn.
Cùng với đó, Quỹ Bình ổn giá được sử dụng linh hoạt và hiệu quả hơn trong bối cảnh giá thế giới tăng đột biến cho thấy Nhà nước đã điều tiết quỹ để ngăn chặn "cú sốc" giá, giúp chỉ số giá tiêu dùng (CPI) không bị đẩy lên quá cao.
Giá xăng dầu được kiểm soát chặt chẽ đã giúp không gây hiệu ứng dây chuyền lên giá hàng hóa thiết yếu và cước phí vận tải, qua đó trực tiếp bảo đảm an sinh xã hội.
So sánh với giá xăng dầu của các nước có chung đường biên giới với nước ta càng cho thấy, dù tôn trọng quy luật thị trường, Chính phủ vẫn giữ vai trò điều tiết then chốt để bảo vệ hài hòa lợi ích của người dân, doanh nghiệp và Nhà nước.
Điều này một lần nữa khẳng định nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng lãnh đạo đang đi rất đúng hướng, phát huy rõ hiệu quả. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng khác xa nền kinh tế thị trường đơn thuần chỉ chạy theo lợi nhuận mà không quan tâm đến lợi ích của đại bộ phận người dân.
VŨ ÚY
