Gìn giữ phong tục dựng cây nêu đón Tết

Phong tục văn hóa lâu đời

Theo các bậc cao niên, dựng cây nêu là phong tục được cha ông truyền lại từ nhiều thế hệ. Trước kia, hầu như gia đình nào cũng trồng một cây nêu trước sân vào dịp Tết Nguyên đán. Cây nêu thường được dựng vào ngày 23 tháng chạp, sau lễ tiễn ông Công, ông Táo về trời. Người xưa quan niệm, từ thời điểm ấy đến giao thừa là khoảng thời gian cần xua đuổi tà khí, giữ cho không gian sống được thanh sạch, bình yên để đón năm mới.

Sư thầy Thích Quảng Duy, trụ trì chùa Cảnh Linh (xã Hà Đông) cho biết: “Ngày trước, cứ đến 23 tháng chạp là các gia đình lại rộn ràng chuẩn bị dựng cây nêu. Đó không chỉ là việc làm theo phong tục mà còn là cách cầu mong cho cả năm được yên ổn, làm ăn thuận lợi, con cháu khỏe mạnh. Nay phong tục này còn ít người giữ nhưng Tết năm nào nhà chùa cũng dựng cây nêu".

Trong quan niệm dân gian, cây nêu giống như một “cột mốc thiêng”, báo hiệu nơi đây có thần linh, tổ tiên ngự trị, những điều xấu không được xâm phạm. Cây nêu thường được làm bằng tre cao khoảng 8 - 10 m, thân thẳng, chắc, trên ngọn vẫn giữ lại chùm lá xanh tượng trưng cho sức sống và sự sinh sôi.

Trên ngọn nêu, người dân treo các vật phẩm như trầu cau, túi gạo, muối, vàng mã, chuông gió hoặc dải vải đỏ. Mỗi vật đều mang một ý nghĩa riêng: Gạo và muối tượng trưng cho sự no đủ, trầu cau thể hiện tình nghĩa, chuông gió tạo âm thanh xua đuổi điều xấu, còn sắc đỏ mang lại may mắn. Tất cả hòa quyện thành lời cầu chúc cho năm mới may mắn, mưa thuận gió hòa, gia đạo bình an.

Anh Nguyễn Đình Giang ở thôn Thượng Đỗ 1 (xã Lai Khê) cho biết, từ 23 tháng chạp, anh và các thanh niên trong làng tập trung làm cây nêu. Năm nay mọi người quấn đèn nháy quanh thân cây nêu, còn trên ngọn vẫn treo đèn lồng, gạo, muối. "Cây nêu được thắp điện vào buổi tối, ai đi qua nhìn thấy nêu là thấy Tết, rất vui", anh Giang nói. Cũng theo anh Giang, tục chơi nêu ở thôn không nhiều nhưng một vài nhà vẫn duy trì, giữ gìn như một phong tục đẹp.

Giàu giá trị tinh thần

Chị Nguyễn Thị Phương ở thôn Nhân Hiền (xã Hà Đông) cho biết, năm nay là năm đầu tiên chị buôn tre về bán cho người dân làm cây nêu. Tre thẳng, cứng, dáng đẹp được lấy từ tỉnh Cao Bằng. Giá bán từ 100.000 - 150.000 đồng/cây tuỳ theo dáng cây.

“Tôi thấy phong tục này ngày càng ít nên muốn góp phần giữ lại. Người mua không nhiều nhưng ai đã dựng thì đều rất chăm chút. Chọn tre phải thật thẳng, không cong, không sâu vì cây nêu dựng trước nhà cả dịp Tết nên phải trang nghiêm, đẹp mắt”, chị Phương nói.

Đối với nhiều gia đình, dựng cây nêu không chỉ là nghi lễ mà trở thành một phần quen thuộc trong công việc chuẩn bị Tết. Việc dựng cây nêu ngày nay ngoài bảo đảm các yếu tố văn hoá truyền thống còn phải phải bảo đảm an toàn, tránh xa đường điện, giữ cây chắc chắn, không dễ đổ.

Anh Nguyễn Văn Duy ở khu dân cư Tống Xá (phường Nhị Chiểu) cho biết, nhiều năm nay anh đều tìm mua tre để làm cây nêu trước sân nhà. “Cứ dựng xong cây nêu là cảm giác Tết đã về. Tôi có trang trí thêm đèn lồng, dây đèn nháy cho sinh động còn những thứ truyền thống như muối, gạo thì không thể thiếu. Mong rằng năm mới, cây nêu mang lại bình an, gia đình khoẻ mạnh, xua đuổi đi những điều không may", anh Tuấn nói.

Việc dựng cây nêu cũng trở thành dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau. Người lớn hướng dẫn, trẻ nhỏ phụ giúp treo đồ trang trí, buộc dây, dọn dẹp sân vườn. Qua đó, những câu chuyện về Tết xưa, về ý nghĩa của phong tục được truyền lại một cách tự nhiên, gần gũi. Trẻ em trong xã thường rất háo hức khi đến ngày dựng nêu. Các em được nghe ông bà kể về nguồn gốc của cây nêu, về những điều tốt đẹp mà cây nêu mang lại. Chính những trải nghiệm ấy góp phần nuôi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa ngay từ nhỏ.

Cây nêu thường được giữ đến qua rằm tháng giêng người dân mới làm lễ hạ xuống, khép lại những ngày xuân và mở đầu cho một năm lao động mới. Lễ hạ nêu mang ý nghĩa tiễn những điều cũ, đón những điều tốt lành, nhắc nhở con người bước vào năm mới với tinh thần chăm chỉ, hướng thiện và đoàn kết. Việc người dân duy trì tục dựng cây nêu cho thấy sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.