Hai eo biển, một cuộc khủng hoảng năng lượng

Theo nhận định của chuyên gia Hassan Emami trên trang web của Hội đồng Chiến lược về các vấn đề đối ngoại Iran, trong bối cảnh cuộc chiến tranh tiêu hao ở Trung Đông, tầm quan trọng của các eo biển chiến lược không chỉ nằm ở khả năng bảo đảm lưu thông hàng hải mà còn ở nguy cơ gây bất ổn cho thị trường quốc tế.

Trong cuộc khủng hoảng hiện nay, eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb không tồn tại như hai điểm nghẽn độc lập. Khi hoạt động hàng hải qua Hormuz trở nên nguy hiểm, giá trị của các tuyến đường thay thế qua Biển Đỏ càng tăng. Ngược lại, bất kỳ mối đe dọa nào đối với Bab el-Mandeb cũng làm gia tăng sức ép tại Hormuz, tạo ra tình thế tiến thoái lưỡng nan kép đối với các nhà xuất khẩu năng lượng.

Việc lực lượng Houthi gia tăng hoạt động dọc bờ biển Biển Đỏ và đe dọa tuyến hàng hải qua Bab el-Mandeb đã tác động trực tiếp đến các tuyến xuất khẩu dầu của Saudi Arabia. Sự kết nối giữa hai eo biển vì thế tạo thành một chuỗi điểm nghẽn địa chính trị. Việc kiểm soát hoặc đe dọa một trong hai điểm nghẽn có thể làm gia tăng sức mạnh đàm phán của các bên liên quan, thông qua việc đẩy cao rủi ro, chi phí vận tải và thời gian giao hàng.

Tác động đối với thị trường năng lượng đã trở nên rõ rệt. Khi các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền gia tăng, giá dầu thô từng vượt 100 USD/thùng. Thị trường không chỉ đối mặt với nguy cơ gián đoạn nguồn cung mà còn phải chịu chi phí bảo hiểm, vận chuyển và lưu trữ ngày càng cao.

Để giảm phụ thuộc vào các tuyến hàng hải dễ bị tổn thương, các dự án đường ống được xem là một giải pháp dài hạn. Theo những đánh giá được đăng tải trên Eurasia Review và Arab News, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Iraq có khả năng chuyển một phần dầu qua các tuyến đường bộ hoặc cảng nằm ngoài Hormuz. Tuy nhiên, nhiều phương án vẫn đang ở giai đoạn kế hoạch hoặc đòi hỏi nhiều năm đầu tư vào cơ sở hạ tầng.

Hơn nữa, Hormuz không chỉ là tuyến vận chuyển dầu thô mà còn phục vụ hàng triệu container và phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar, vốn gần như không có phương án thay thế bằng đường bộ. Vì vậy, đường ống chỉ có thể nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chứ chưa thể thay thế hoàn toàn vận tải biển trong ngắn và trung hạn.

Về phía Mỹ và các đồng minh, tăng cường lực lượng hải quân có thể giúp giảm rủi ro trước mắt, nhưng đồng thời cũng làm tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp. Nếu không đi kèm một cơ chế chính trị hiệu quả và sự đa dạng hóa thực chất các tuyến vận tải, khủng hoảng tại các eo biển có nguy cơ chuyển từ một cú sốc ngắn hạn thành tình trạng bất ổn kéo dài trên thị trường năng lượng và thương mại quốc tế.