Hải Phòng thiếu trường mầm non, nhà trẻ trong khu công nghiệp

Cầu vượt cung

Theo thống kê của Liên đoàn Lao động thành phố, đến tháng 9/2025, toàn thành phố có hơn 615.000 công nhân, viên chức, lao động, trong đó lao động nữ chiếm hơn 50%. Ở các khu công nghiệp phía Đông, tỷ lệ lao động nữ lên tới 70%, phần lớn là người ngoại tỉnh, tuổi từ 18 - 35. Khoảng 30 - 35% số công nhân có con nhỏ, kéo theo nhu cầu gửi trẻ tăng mạnh.

Tuy nhiên, hệ thống giáo dục mầm non hiện nay chưa đáp ứng được thực tế. Các trường công lập thiếu lớp, giờ giấc cố định nên không phù hợp với lịch làm việc ca kíp; còn trường tư thục học phí cao vượt quá thu nhập của công nhân. Nhiều người buộc phải gửi con tại nhóm trẻ tư nhân tự phát, hoặc đưa con về quê cho ông bà chăm. Đây đang là “điểm nghẽn” lớn trong phát triển giáo dục mầm non tại khu vực khu công nghiệp.

Chị Nguyễn Thị Thơm, công nhân Khu công nghiệp VSIP bộc bạch: "Chúng tôi đi làm suốt ngày, chỉ mong có trường mầm non ngay trong khu công nghiệp để tiện đưa đón con, yên tâm làm việc. Chứ giờ gửi con ở ngoài vừa tốn kém, vừa lo lắng, nhất là khi làm tăng ca, không kịp đón con".

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo, Hải Phòng hiện có 594 trường mầm non (465 trường công lập, 129 trường tư thục) cùng 452 cơ sở độc lập với hơn 9.000 nhóm/lớp, chăm sóc 233.867 trẻ. Dù toàn hệ thống còn thiếu 184 phòng học, nhưng con số này vẫn chưa phản ánh hết nhu cầu thực tế, bởi nhiều con công nhân đang học ở cơ sở “ngoài sổ”.

Ông Vũ Đình Phi, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Regina Miracle International Việt Nam (Khu công nghiệp VSIP) cho biết: “Công ty có hơn 30.000 lao động, 65% là nữ, nhưng toàn khu công nghiệp không có nhà trẻ cho con công nhân. Nhiều người phải gửi con về quê hoặc nghỉ việc sau thai sản”.

Tình trạng tương tự diễn ra ở các Khu công nghiệp: Tràng Duệ, Nam Cầu Kiền, Đình Vũ, Lai Vu, Phúc Điền, Tân Trường…, nơi công nhân phải gửi con ở nhóm trẻ tư nhân, điều kiện thiếu thốn, tiềm ẩn rủi ro. Dự kiến đến năm 2030, Hải Phòng sẽ có 46 khu công nghiệp, 2 khu kinh tế và hơn 31 cụm công nghiệp, lượng công nhân, lao động tăng gấp đôi, đồng nghĩa với hàng chục nghìn trẻ nhỏ cần chỗ học. Đây là thách thức lớn nếu không có quy hoạch đồng bộ.

Theo Liên đoàn Lao động thành phố, nguyên nhân lớn nhất của thực trạng này là thiếu quỹ đất dành cho trường mầm non trong quy hoạch khu công nghiệp. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực giáo viên mầm non thiếu, thu nhập thấp, khiến các cơ sở tư thục khó tuyển dụng và duy trì hoạt động ổn định. Việc đầu tư cơ sở vật chất cho cơ sở giáo dục mầm non tại các khu công nghiệp cũng chưa được tích hợp trong các dự án phát triển hạ tầng công nghiệp, dẫn đến tình trạng phát triển "nóng” về nhà máy, nhưng “lạnh” về phúc lợi xã hội.

Có chính sách nhưng chưa “trúng”

Thực hiện Nghị định 105/2020/NĐ-CP của Chính phủ, Hải Phòng là địa phương tiên phong hỗ trợ 200.000 đồng/tháng cho mỗi con công nhân trong độ tuổi mầm non. Bên cạnh đó, Công đoàn Khu Kinh tế Hải Phòng cũng vận động doanh nghiệp hỗ trợ công nhân nuôi con nhỏ. Hiện có 195/347 đơn vị (55%) chi trả mức 50.000 - 100.000 đồng/tháng, với hơn 22.000 người được hưởng lợi. Dù vậy, như nhiều công nhân ví von, chính sách này “mới đúng" nhưng "chưa trúng", bởi thiếu trường, thiếu lớp mới là vấn đề cốt lõi.

Trong khi chờ các chính sách "trúng", một số doanh nghiệp chủ động giải quyết khó khăn cho người lao động trong chăm sóc trẻ. Nổi bật như Công ty TNHH Đỉnh Vàng (phường Dương Kinh), từ năm 2016 đã mở nhà trẻ ngay trong khuôn viên nhà máy, miễn phí cho hơn 70 con công nhân, với giờ đón trả linh hoạt theo ca kíp.

Bà Lương Thị Thanh Hải, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Đỉnh Vàng cho biết: Doanh nghiệp có khoảng 3.000 lao động, chủ yếu là lao động nữ. 50% là lao động ngoại tỉnh. Công ty dành diện tích mở nhóm trẻ trong khuôn viên nhà máy từ năm 2016, chăm sóc, dạy khoảng 65 cháu là con của người lao động, thời gian linh động theo cá kíp của bố mẹ với mong muốn hỗ trợ người lao động yên tâm làm việc, gắn bó với công ty. "Thực tế, nhu cầu gửi trẻ của công nhân còn rất lớn, song chúng tôi cũng chưa có điều kiện mở rộng thêm và mong muốn thành phố có những chính sách hỗ trợ đồng hành với doanh nghiệp trong vấn đề này", bà Hải nói.

Còn theo bà Nguyễn Thị Thời, Phó chủ tịch công đoàn Công ty TNHH Công nghệ Nissei Việt Nam (Khu công nghiệp Phúc Điền): Công nhân hiện nay rất “khát” điểm trông trẻ quanh khu công nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế, tại các khu công nghiệp gần như không có điểm trông giữ trẻ. Một số nơi có điểm giữ trẻ tự phát nhưng cơ sở vật chất không bảo đảm tiêu chuẩn chăm sóc trẻ nhỏ. Mong mỏi của nhiều người lao động hiện nay là thành phố, các ban ngành xây dựng các khu nhà trẻ ngay trong các khu công nghiệp hay ít nhất là phải gần các khu công nghiệp để thuận tiện cho việc gửi trẻ, bảo đảm điều kiện chăm sóc, khoảng cách đi lại để họ yên tâm lao động, làm việc và gắn bó với Hải Phòng.

Thực hiện chính sách nhà trẻ cho con công nhân

Trước thực tế đó, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ban hành Đề án “Hỗ trợ công nhân lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất trong việc chăm sóc và nuôi dạy con giai đoạn 2025 - 2028” (Quyết định 2941/QĐ-TLĐ). Mục tiêu đến năm 2028, 100% Liên đoàn Lao động cấp tỉnh, thành phố nơi có khu công nghiệp sẽ xây dựng kế hoạch cụ thể, kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách nhà trẻ cho con công nhân. Mỗi địa phương phải hỗ trợ ít nhất một nhóm trẻ tư thục độc lập, đầu tư thiết bị, đồ chơi và điều kiện chăm sóc.

Theo đại diện Ban Tuyên giáo - Nữ công Liên đoàn Lao động thành phố Hải Phòng, để tháo gỡ vướng mắc về chỗ gửi con cho công nhân, cần có những chính sách đồng bộ và lâu dài. Trước hết, thành phố cần quy hoạch, bố trí quỹ đất và có cơ chế hỗ trợ kinh phí, thu hút nguồn lực xã hội xây dựng trường mầm non, nhà trẻ gần nơi công nhân làm việc.

Việc xây dựng chính sách bảo đảm quyền lợi cho đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập như hỗ trợ bảo hiểm xã hội để họ yên tâm gắn bó với nghề; có cơ chế khuyến khích giáo viên công lập tham gia tư vấn, hỗ trợ chuyên môn cho các nhóm trẻ, lớp mẫu giáo tư thục độc lập cũng cần được quan tâm.

Các cơ quan chức năng và địa phương cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính trong việc chuyển đổi nhóm trẻ, địa điểm hoạt động, tạo điều kiện cho các cơ sở mầm non tư thục phát triển hợp pháp. Đồng thời, Nhà nước sớm có chương trình đầu tư riêng cho giáo dục mầm non trong khu công nghiệp, huy động nguồn vốn tập trung từ Trung ương, ưu tiên xây dựng nhà trẻ cho trẻ dưới 36 tháng tuổi - nhóm hiện thiếu trầm trọng cơ sở gửi trẻ.

“Cơn khát” trường mầm non, nhà trẻ trong khu công nghiệp không chỉ là câu chuyện phúc lợi, mà còn là vấn đề chiến lược cho phát triển bền vững. Khi công nhân yên tâm gửi con, họ sẽ gắn bó hơn với doanh nghiệp - yếu tố quan trọng giúp Hải Phòng ổn định nguồn lao động và tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế - xã hội lâu dài của thành phố.