Việc thí điểm cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ cacbon tại Hải Phòng chưa thể triển khai do chờ hoàn thiện khung pháp lý và hướng dẫn cụ thể.
Khoản 4, Điều 5 của Nghị quyết số 226/2025/QH15 của Quốc hội quy định việc thí điểm cơ chế tài chính thực hiện biện pháp giảm phát thải khí nhà kính theo các cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ CO2. Dự kiến, năm 2026, thành phố tổ chức thí điểm sàn giao dịch tín chỉ CO2.
Để chuẩn bị ra mắt sàn giao dịch, ngay trong năm 2025, thành phố tập trung xây dựng khung cơ chế chính sách và kỹ thuật. Cụ thể, ngày 10/12/2025, HĐND thành phố có Nghị quyết số 40/2025/NQ-HĐND quy định việc sử dụng nguồn thu từ giao dịch tín chỉ carbon. UBND thành phố có Quyết định số 188/2025/QĐ-UBND ban hành quy chế phối hợp quản lý Nhà nước về kiểm kê và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính. Hơn 100 cơ sở sản xuất công nghiệp trên địa bàn thành phố thực hiện kiểm kê phát thải theo Quyết định 13/2024 của Thủ tướng Chính phủ; việc kiểm kê cung cấp số liệu mức độ phát thải, xác định các cơ sở dự án tiềm năng tham gia sàn giao dịch.
Tuy nhiên, những chuẩn bị này vẫn chưa đủ để vận hành sàn giao dịch tín chỉ CO2. Cơ chế vận hành sàn giao dịch áp dụng nguyên tắc bù trừ, cho phép các tổ chức có phát thải cao mua tín chỉ từ các tổ chức đã thực hiện các dự án giảm phát thải. Tín chỉ sẽ được cấp dựa trên kết quả giảm phát thải từ các dự án và cơ sở đã được kiểm kê.
Hiện nay, chưa có hướng dẫn của bộ, ngành trung ương về khung chính sách, kỹ thuật để vận hành sàn giao dịch và quy trình chuẩn để thẩm định và xác nhận, định giá tín chỉ CO2. Theo GS.TS. Võ Xuân Vinh, Viện Nghiên cứu Kinh doanh (ĐH Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh), các quy định về kiểm kê phát thải khí nhà kính, hệ thống giám sát và báo cáo cũng chưa đầy đủ, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuân thủ pháp luật.
Bên cạnh đó, chưa thiết lập cơ chế định giá hợp lý và minh bạch để bảo đảm lợi ích cho các bên tham gia thị trường. Bên cạnh đó, việc quản lý và vận hành thị trường tín chỉ CO2 đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu rộng, trong khi năng lực chuyên môn của các cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực này còn hạn chế.
Để thực hiện việc tham gia thị trường mua, bán tín chỉ CO2, doanh nghiệp cần trải qua các bước cung cấp số liệu hoạt động, lập báo cáo kiểm kê, thẩm định báo cáo kiểm kê; lập đề án giảm nhẹ phát thải và cấp hạn ngạch phát thải CO2... Nhưng hầu hết doanh nghiệp đang gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thị trường này bởi hạn chế năng lực kiểm kê phát thải, thiếu hệ thống đo lường - báo cáo - thẩm định đầy đủ.
Không ít doanh nghiệp, tổ chức muốn tham gia thị trường carbon không biết bắt đầu từ đâu. Sự thiếu về năng lực kỹ thuật, dữ liệu, cơ chế giá cũng khiến sàn giao dịch CO2 chưa thể vận hành đúng như kế hoạch.
Thành phố Hải Phòng có hoạt động sản xuất công nghiệp phát triển, số lượng doanh nghiệp có nhu cầu mua tín chỉ carbon cũng không nhỏ. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, thành phố hiện có 163 cơ sở, trong đó, lĩnh vực Công thương có 147 cơ sở, lĩnh vực Xây dựng - giao thông vận tải 14 cơ sở, lĩnh vực Tài nguyên - môi trường 2 cơ sở thuộc danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính.
Vì vậy, việc xây dựng thí điểm sàn giao dịch là cần thiết. Theo Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Thuấn, dự kiến, sau khi có hướng dẫn từ các bộ, ngành liên quan, Hải Phòng sẽ lựa chọn dự án thí điểm, tập trung vào các khu công nghiệp, doanh nghiệp có khả năng giảm phát thải hiệu quả, xây dựng quy trình thẩm định và xác nhận tín chỉ carbon theo chuẩn quốc tế, đồng thời hoàn thiện khung chính sách và kỹ thuật để chuẩn bị cho việc vận hành sàn giao dịch.
Việc xây dựng sàn giao dịch carbon tại Hải Phòng còn phù hợp với Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, theo đó sàn trong nước sẽ thí điểm từ tháng 6/2026 đến hết năm 2028, trước khi chính thức đi vào hoạt động từ năm 2029. Hai loại hàng hóa chính được giao dịch là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tham mưu với thành phố đẩy nhanh việc thực thi định giá phát thải khí CO2 và các khí nhà kính khác, bao gồm việc đánh giá chi phí - lợi ích của các hình thức định giá để đưa ra lựa chọn phù hợp về cả hình thức, mức giá và quy trình áp dụng. Việc định giá cần dựa trên nguyên tắc công bằng, sáng tạo, hiệu quả và được thực hiện một cách cẩn trọng, thân thiện với tăng trưởng.
Thành phố cũng sẽ tiếp tục hoàn thiện đồng bộ chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; trong đó, tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn hiện nay, đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách về tài chính xanh, thị trường carbon, các quy chuẩn kỹ thuật môi trường phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, có tính khả thi cao trong áp dụng tại địa phương. Các chính sách ưu đãi cho các dự án nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ mới, tiên tiến, sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo cũng được thành phố ưu tiên thực hiện.
Vấn đề tín chỉ carbon tại đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển và góp phần vào mục tiêu net zero năm 2050. Tuy nhiên, cần khắc phục những khoảng trống pháp lý để bảo đảm thị trường hoạt động minh bạch, công bằng và hiệu quả.
BẢO CHÂU
