(HPĐT)- Tính từ cuối năm 2022 đến tháng 4 năm nay, tình trạng xâm nhập mặn tại các sông, cống đầu mối thành phố tăng cao. Kết quả quan trắc nhiều thời điểm độ mặn lên tới 18‰ (trong khi tiêu chuẩn cho phép lấy nước dưới 1‰), chưa từng xảy ra trong khoảng 30 năm trở lại đây. Độ mặn cao, thời gian lấy nước giảm, lượng nước bổ sung vào hệ thống đạt thấp, gây khó khăn đối với hoạt động sản xuất, đời sống. Để bảo đảm nguồn nước tưới, dưỡng cùng với việc bám cống “canh mặn”, việc đầu tư các công trình thủy lợi là giải pháp căn cơ, lâu dài.
.jpg)
Việc xây dựng trạm đo mặn, ứng dụng công nghệ trong công tác cảnh báo hạn, mặn giúp nâng cao hiệu quả việc khai thác, sử dụng nguồn nước.
Trong ảnh: Trạm Khai thác công trình thủy lợi Trung Trang bơm nước bổ sung vào hệ thống.
Canh cánh nỗi lo thiếu nước ngọt
Hơn 10 ngày trở lại đây, các công nhân vận hành công trình thủy lợi của Trạm Khai thác công trình thủy lợi Trung Trang (Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ), không còn cảnh bám cống, “canh mặn”, lấy nước ngọt vào hệ thống. Trạm trưởng Trạm Khai thác công trình thủy lợi Trung Trang Đỗ Văn Công nhớ lại: Từ cuối năm 2022 đến tháng 4 vừa qua, vào mỗi con nước, công nhân đơn vị liên tục có mặt tại các cống lấy nước, kiểm tra độ mặn bằng biện pháp thủ công. Trong nhiều tháng, độ mặn lên cao, đơn vị không thể lấy nước bổ sung hệ thống, thau đảo nguồn nước. Việc kiểm tra độ mặn được thực hiện 15 phút/lần, ở nhiều vị trí khác nhau để cho kết quả chính xác. Do mặn xâm nhập sâu, thời điểm tháng 3 và đầu tháng 4 vừa qua, một số tuyến kênh thủy lợi trên địa bàn huyện An Lão, Kiến Thụy và quận Dương Kinh xuất hiện tình trạng thiếu nước tưới dưỡng cây trồng.
Phó tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Thủy Nguyên Nguyễn Trần Quỳnh thông tin, trận mưa rào ngày 29-4 giúp nhiều khu đồng tại các xã Mỹ Đồng, Thủy Đường, An Lư, Phả Lễ, Lập Lễ, Tam Hưng bớt khô hạn. Trước đó, do tình trạng xâm nhập mặn, việc lấy nước của hệ thống thủy lợi Thủy Nguyên gặp nhiều khó khăn. Do nguồn nước bổ sung vào hệ thống hạn chế, mực nước sông, hồ trên địa bàn huyện luôn thấp hơn yêu cầu dẫn tới nhiều thời điểm không đủ áp lực nước đẩy vào hệ thống kênh mương. Để khắc phục tình trạng thiếu nước sản xuất, đơn vị vận hành các trạm bơm điện, bơm xăng đưa nước ngọt vào đồng ruộng. Nhưng, nếu trong tháng 5 không xuất hiện trận mưa với lượng mưa lớn thì khả năng nhiều diện tích sản xuất nông nghiệp sẽ thiếu nước, ảnh hưởng tới năng suất cây trồng.
Theo nhận định của Đài Khí tượng Thuỷ văn khu vực Đông Bắc, trong tháng 5, lượng mưa trên địa bàn thành phố thấp hơn trung bình các năm từ 5 đến 15%. Mực nước các sông khu vực thành phố chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều và mực nước thượng nguồn dưới tác động điều tiết của các hồ thủy điện tuyến trên. Trong khi, tháng 5 nắng nóng xuất hiện cục bộ, gay gắt làm cho hiện tượng bốc hơi nước gia tăng, khiến nguy cơ hạn mặn gia tăng.
Chủ động đầu tư công trình, giải pháp
Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) Nguyễn Bá Tiến cho biết, những năm qua, Hải Phòng là địa phương bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Tình trạng hạn hán, mặn xâm nhập nội đồng vào mùa khô khiến không ít diện tích sản xuất nông nghiệp tại các quận, huyện bị thiếu, nhỡ nước tưới. Để giảm thiểu, hạn chế đến mức thấp thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn, Chi cục Thủy lợi phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp thủy lợi, UBND quận, huyện bảo đảm nhân lực, bố trí công nhân túc trực 24/24 giờ tại các cống đầu mối trong những ngày có con nước. Đẩy mạnh việc quan trắc nguồn nước trên các sông, các vị trí cống đầu mối lấy nước vào hệ thống có nguy cơ nhiễm mặn cao, hoành triệt các cống rò, hở… kiên quyết không để mặn xâm nhập. Hiện Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các địa phương và doanh nghiệp thủy lợi đang khẩn trương tiến hành duy tu, sửa chữa các công trình bị hư hỏng, xuống cấp; đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình phòng, chống lụt bão, hạn mặn để đưa vào vận hành khai thác, kịp thời ngăn mặn, trữ ngọt phục vụ sản xuất và dân sinh. Theo Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Bá Hải, năm 2023, đơn vị được giao chủ đầu tư dự án xử lý cấp bách 11 cống xung yếu dưới đê với kinh phí xây lắp hơn 96 tỷ đồng. Đây là các cống có nhiệm vụ lấy, tiêu thoát nước phục vụ địa bàn rộng nhưng trước khi được cải tạo, các công trình đều xuống cấp nghiêm trọng, mặn xâm nhập vào qua các chỗ rò, hở của cánh cống. Tiến độ thi công 11 cống đến nay đạt gần 90% khối lượng.
Để bảo đảm đủ nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống, các doanh nghiệp thủy lợi thành phố theo dõi chặt chẽ việc lấy nước tại cống đầu mối, bố trí máy bơm dã để bổ sung nước vào hệ thống kênh mương, ruộng; thực hiện giải pháp giữ nước, chống rò rỉ, thất thoát gắn với tuyên truyền, vận động người dân sử dụng tiết kiệm nước… Tuy nhiên, về lâu dài để bảo đảm việc đo mặn chính xác, nhanh chóng, thành phố đẩy nhanh việc triển khai dự án xây dựng hệ thống trạm đo mặn hiện đại; ứng dụng công nghệ trong việc cảnh báo nguy cơ hạn hạn, thiếu nước, xâm nhập mặn, lũ lụt trên địa bàn toàn thành phố./.
Bài và ảnh: VĂN CƯỜNG
