HĐND cấp xã ở Hải Phòng hoạt động ra sao sau sáp nhập?

Quyết nghị, giám sát, đồng hành

Trong hơn 1 năm từ khi thực hiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp đến nay, HĐND phường Hải An đã tổ chức 11 kỳ họp, quyết nghị nhiều vấn đề quan trọng nhằm bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Gần đây nhất là kỳ họp chuyên đề thông qua nghị quyết việc tạm giao chỉ tiêu biên chế sau sắp xếp, sáp nhập trường học, điều chỉnh kế hoạch đầu tư công...

Theo ông Vũ Văn Lăng, Phó Chủ tịch HĐND phường Hải An, trước đây, số kỳ họp HĐND trong mỗi nhiệm kỳ của cấp quận chỉ khoảng 15 kỳ; HĐND cấp xã cũ thường chỉ họp 2 kỳ thường lệ mỗi năm thì nay số kỳ họp HĐND phường đã tăng hơn gấp nhiều lần. Điều này cho thấy vai trò mới của HĐND cấp xã hiện nay trong tổng thể tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và sự đồng hành, kịp thời của HĐND trong quyết nghị các vấn đề phục vụ yêu cầu thực tiễn.

Đặc biệt, hoạt động giám sát của HĐND phường hiện nay cũng có nhiều đổi khác. HĐND phường hiện giám sát chính các cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND phường như trường học, trạm y tế, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường...

Trong đó, cuối năm 2025, HĐND phường Hải An giám sát chuyên đề với UBND phường về kết quả chuyển đổi số năm 2025. Năm 2026, HĐND phường giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về bảo đảm an toàn cho trẻ em ở các trường mầm non công lập.

Trong quý IV năm nay, HĐND phường Hải An giám sát chuyên đề về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí trên địa bàn phường, dự kiến tập trung vào công tác thu, chi ngân sách, việc triển khai các dự án đầu tư công trên địa bàn...

"Đây là những nội dung liên quan trực tiếp đến việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của phường và những vấn đề ảnh hưởng đến đời sống nhân dân. Việc giám sát qua chất vấn tại kỳ họp cũng được chúng tôi chú trọng triển khai để nỗ lực phát huy hiệu quả trong hoạt động giám sát của HĐND", Phó Chủ tịch HĐND phường Hải An chia sẻ.

Tại nhiều xã, phường ở Hải Phòng, hoạt động của HĐND cũng đang được đổi mới từng ngày, đồng hành cùng cấp uỷ, chính quyền địa phương và cử tri, nhân dân.

Từ ngày 1/7/2025 đến cuối tháng 5/2026, HĐND các xã, phường, đặc khu đã tổ chức 701 kỳ họp, trong đó có 226 kỳ họp thường lệ, 361 kỳ họp chuyên đề và 114 kỳ họp thứ nhất HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2026 - 2031, ban hành 3.464 nghị quyết.

Cùng thời điểm, HĐND, Thường trực HĐND và các Ban HĐND cấp xã đã tổ chức 532 chuyên đề giám sát và 395 đợt giám sát thường xuyên. Nhiều địa phương đã lựa chọn các nội dung giám sát gắn với yêu cầu thực tiễn sau sắp xếp đơn vị hành chính như: Việc bố trí, sử dụng trụ sở làm việc; quản lý tài sản công; hoạt động của trung tâm phục vụ hành chính công; chất lượng giải quyết thủ tục hành chính; công tác vệ sinh môi trường và xây dựng nông thôn mới.

Những con số cho thấy hoạt động của HĐND cấp xã đang có nhiều thay đổi trong tổng thể mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. HĐND cấp xã theo mô hình mới mang những tính chất mới, chưa từng có tiền lệ.

Còn những khó khăn để nâng cao hiệu quả thực chất

Tại xã Khúc Thừa Dụ, đồng chí Bí thư Đảng ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND xã. HĐND xã có 1 đại biểu chuyên trách là Phó Chủ tịch HĐND, 2 đại biểu chuyên trách là Phó Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội và Ban Kinh tế - Ngân sách. Ở đây còn có 1 công chức Văn phòng HĐND - UBND chuyên trách giúp việc Thường trực HĐND.

Thực tế, nhiều xã, phường, đặc khu trên địa bàn thành phố hiện nay cũng chỉ có từ 3 đại biểu chuyên trách và 1 - 2 công chức, chuyên viên giúp việc Thường trực HĐND. Nhân lực vì thế trở thành một trong những khó khăn trong quá trình nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND cấp xã ở Hải Phòng.

Trong khi đó, nhiều xã có số lượng đại biểu HĐND rất ít; có 1 phường chỉ có 15 đại biểu và 11 phường có 16 đại biểu. Việc quy định mỗi Ban HĐND phải có ít nhất 3 ủy viên khiến các địa phương gặp khó khăn trong lựa chọn, giới thiệu nhân sự. Một số địa phương phải bố trí 1 đại biểu tham gia đồng thời tại 2 ban của HĐND.

Đội ngũ đại biểu HĐND cấp xã phần lớn hoạt động kiêm nhiệm nên thời gian dành cho vai trò người đại biểu dân cử còn hạn chế. Những người lần đầu trúng cử đại biểu HĐND cũng còn bỡ ngỡ với vai trò mới.

Theo bà Trịnh Thị Thủy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Khúc Thừa Dụ, người từng có kinh nghiệm làm đại biểu HĐND chuyên trách và là Phó Chủ tịch HĐND cấp huyện trước đây, hoạt động của HĐND cấp xã hiện nay có nhiều đổi mới nhưng vẫn còn không ít khó khăn để nâng cao hiệu quả thực chất.

“HĐND xã hiện nay có số lượng đại biểu chuyên trách rất ít. Khi tổ chức giám sát trên địa bàn xã cũng dễ xảy ra chồng chéo. Năng lực, kỹ năng của người làm công tác HĐND còn hạn chế. Do đó, để HĐND cấp xã hoạt động hiệu quả cao vẫn còn rất nhiều khó khăn”, bà Thủy cho biết.

Những khó khăn trong hoạt động của HĐND cấp xã cũng được Thường trực HĐND thành phố nhìn nhận, đánh giá sau 1 năm thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy.

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND cấp xã, cần hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động, trong đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND. Đặc biệt, cần hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc và xử lý trách nhiệm đối với các cơ quan, đơn vị chậm hoặc không thực hiện đầy đủ kết luận, kiến nghị sau giám sát, khảo sát và kết luận chất vấn.

Đồng thời, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tổ chức cơ quan tham mưu, giúp việc của HĐND theo hướng bảo đảm tính độc lập tương đối trong hoạt động tham mưu, phục vụ giám sát; bố trí biên chế công chức riêng cho Thường trực HĐND và các Ban HĐND cấp xã.

Công chức tham mưu, giúp việc cần thuộc thẩm quyền quản lý, nhận xét, đánh giá, xếp loại và sinh hoạt Đảng cùng chi bộ với Phó Chủ tịch HĐND, Trưởng Ban, Phó Trưởng Ban chuyên trách của HĐND.

Công tác bồi dưỡng đại biểu HĐND và người làm công tác HĐND cũng cần được đổi mới, tăng cường trao đổi, chia sẻ giữa HĐND thành phố với HĐND các xã, phường, đặc khu.

Khối lượng công việc lớn sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gây áp lực không nhỏ đối với các đơn vị cấp xã. Tuy nhiên, với vai trò là cơ quan dân cử ở cấp gần dân nhất, đại diện cho tiếng nói của cử tri và nhân dân địa phương, HĐND cấp xã cần từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo đảm thực chất, khắc phục tư tưởng hình thức trong hoạt động của cơ quan dân cử.