Hiệp định AANZFTA được xem là một khuôn mẫu về một thỏa thuận khu vực thương mại tự do toàn diện giữa ASEAN với đối tác ngoài khối.
Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Úc - New Zealand (AANZFTA) đã được ký nhân dịp Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 14 diễn ra vào ngày 27-2-2009, tại Chaam, Phetchaburi (Thái Lan). Hiệp định AANZFTA được xem là một khuôn mẫu về một thỏa thuận khu vực thương mại tự do toàn diện giữa ASEAN với đối tác ngoài khối. Theo Hiệp định AANZFTA, ASEAN, Úc và New Zealand cam kết từng bước tự do hóa thuế quan kể từ ngày hiệp định có hiệu lực và xóa bỏ ít nhất 90% thuế suất của tất cả các dòng thuế trong khung thời gian cụ thể. Đối với thương mại dịch vụ, các bên thống nhất sẽ từng bước tự do hoá các rào cản thương mại dịch vụ và cho phép nhà cung cấp dịch vụ tiếp cận thị trường thuận lợi hơn. Đặc biệt, đây là hiệp định đầu tiên ASEAN cam kết tạo thuận lợi cho việc di chuyển của các thể nhân tham gia các hoạt động thương mại và đầu tư trong khu vực. Hiệp định này cũng đưa ra các quy định tiến bộ như đối xử trong đầu tư, đền bù cho người thiệt hại, chuyển giao lợi nhuận, vốn và chuyển giao quyền hoặc yêu cầu đầu tư. Một nội dung quan trọng mà ASEAN thống nhất được với Úc và New Zealand là tạo thuận lợi cho dòng luân chuyển hàng hóa thông qua việc áp dụng các điều khoản cụ thể về quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan, các biện pháp SPS, tiêu chuẩn kỹ thuật và thủ tục đánh giá hợp chuẩn. Đây là cam kết rất có ý nghĩa vì Úc và New Zealand nằm trong số các quốc gia có yêu cầu về SPS và tiêu chuẩn kỹ thuật chặt chẽ trên thế giới.
Nội dung quan trọng nhất của Hiệp định AANZFTA là cam kết cắt giảm thuế quan. Cụ thể, các nước tham gia cam kết theo bốn nhóm bao gồm: (i) Úc, New Zealand; (ii) ASEAN 6; (iii) Việt Nam và (iv) CLM. Từng nước ASEAN và Úc, New Zealand đều đưa ra biểu cam kết của mình, gồm hai danh mục cắt giảm thuế quan và danh mục nhạy cảm (NT/ST) là 90/10, trong 10% số dòng thuế thuộc danh mục nhạy cảm thì 6% thuộc lộ trình nhạy cảm (STI) và 4% thuộc lộ trình nhạy cảm cao (ST2). Trong số 4% số dòng thuế thuộc ST2 có 1% được loại trừ khỏi nghĩa vụ cắt giảm/xóa bỏ thuế quan. Trên thực tế, các nước Úc, New Zealand và ASEAN 6 đã cam kết số dòng thuế thuộc danh mục NT lớn hơn mức 90% (96-98%).
Bên cạnh các cam kết về thuế quan, hiệp định còn quy định các vấn đề như thủ tục hải quan, quy tắc xuất xứ, các biện pháp tự vệ, quy định về hàng rào kỹ thuật và các biện pháp vệ sinh dịch tễ, hài hòa hóa tiêu chuẩn và các nội dung khác.
Hiệp định AANZFTA quy định về dịch vụ trên cơ sở Hiệp định WTO. Những nội dung quan trọng của Hiệp định về thương mại dịch vụ là quy định các cam kết về các loại hình dịch vụ và (iv) xử lý tranh chấp trong lĩnh vực thương mại dịch vụ.
Hiệp định AANZFTA đưa ra các cam kết với các nội dung như quy định về bảo hộ đầu tư, mua sắm chính phủ, các dịch vụ cung cấp trong hoạt động đầu tư, đối xử quốc gia, bồi thường thiệt hại, vấn đề chuyển tiền, quyền sở hữu và quyền đền bù và các ngoại lệ khác.
Bên cạnh các cam kết trên, hiệp định cũng đưa ra các yêu cầu về tăng cường hợp tác phát triển, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao tính minh bạch và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế.
Úc và New Zealand là một trong những đối tác thương mại và đầu tư lớn của ASEAN, Năm 2013, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai bên đạt hơn 71,5 tỷ USD, trong đó ASEAN xuất 46,8 tỷ USD và nhập khẩu 24,7 tỷ USD. Quan hệ thương mại Việt Nam và Úc cũng đang được tăng cường. Năm 2013, Việt Nam xuất sang Úc 3,6 tỷ USD và nhập khẩu từ Úc 1,6 tỷ USD.
(Nguồn: Trung tâm Tư vấn và đào tạo kinh tế thương mại, Viện Nghiên cứu thương mại)
