Hỗ trợ tiêu thụ nông sản do ảnh hưởng dịch COVID-19: Kết nối doanh nghiệp và nông dân

Nông dân xã An Thái (huyện An Lão) xây dựng vùng sản xuất rau phục vụ Công ty TNHH Lineup chuyên chế biến bột rau.

Thiệt hại vì chuỗi liên kết gián đoạn

Công ty TNHH thực phẩm xanh Kỳ Duyên là đơn vị sản xuất nông sản an toàn có tiếng ở huyện Vĩnh Bảo. Những năm trước, công ty sản xuất khá ổn định, phần lớn mặt hàng là rau, củ, quả an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP. Để ổn định sản xuất, Công ty thường xuyên liên kết với một số doanh nghiệp ở Hải Dương để tiêu thụ sản phẩm phục vụ chế biến. Vì vậy, trước đây, sản phẩm không bị tồn đọng, doanh nghiệp sản xuất có lãi. Tuy nhiên, từ khi dịch COVID-19 xuất hiện vào năm 2019 đến nay, mối liên kết của công ty với một số doanh nghiệp chế biến rau, củ, quả bị gián đoạn khiến nhiều sản phẩm nông sản của doanh nghiệp không có đầu ra, phải bán lẻ trên thị trường. Giám đốc doanh nghiệp Đỗ Thị Duyên cho biết, có thời điểm doanh nghiệp thu hoạch củ đậu nhưng không liên kết được với các doanh nghiệp để tiêu thụ, chi phí vận chuyển đi các tỉnh để bán lẻ quá cao khiến doanh nghiệp không có lãi. Vào vụ thu hoạch rộ, công ty có lúc phải dỡ bỏ củ đậu để làm phân bón cho đất.

Còn HTX nông nghiệp Thắng Thủy trước đây khá sôi động với các chương trình liên kết với các doanh nghiệp khác để sản xuất và tiêu thụ một số sản phẩm như: lúa chất lượng cao, cà tím, hoa cúc. Tuy nhiên, Giám đốc HTX nông nghiệp Cao Thị Hằng cho biết, từ năm 2021 đến nay, sản phẩm sản xuất ra phần lớn bán trên thị trường tự do, thu nhập thấp hơn hẳn những năm trước. Chị Hằng cho biết, sản xuất nông nghiệp không tìm được “đầu ra”, chi phí lao động lại cao khiến doanh nghiệp có lúc muốn bỏ cuộc…

Theo khảo sát của một số cơ quan chức năng thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19 khiến nhiều doanh nghiệp, HTX nông nghiệp, nông dân thiệt hại đáng kể. Ước tính có khoảng 60-70% mối liên kết ổn định giữa doanh nghiệp và nông dân trong 2 năm gần đây bị đứt gãy hoặc gián đoạn khiến sản phẩm của nông dân rất khó tiêu thụ. Thậm chí, có lúc phải nhờ các đoàn thể xã hội, người dân… “giải cứu”. Đơn cử như dịp sau Tết Nguyên đán năm 2021, một loạt nông dân trồng bắp cải ở các xã Thẳng Thủy, Hùng Tiến (huyện Vĩnh Bảo), Cấp Tiến (huyện An Lão) theo hợp đồng tiêu thụ với các doanh nghiệp thu mua nông sản phục vụ chế biến đều bị ế đọng do các doanh nghiệp không thu mua. Thậm chí, có một số hộ nông dân còn bỏ phí không thu hoạch. Vì vậy, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng phải hỗ trợ tiêu thụ bằng cách kêu gọi mỗi cán bộ, công nhân viên cơ quan, doanh nghiệp tại địa phương mua giúp bà con nông dân từ 3- 5 chiếc bắp cải với giá 30 nghìn đồng. Chủ tịch UBND xã Cấp Tiến Đỗ Khắc Tuấn cho biết, lãnh đạo địa phương phải vào cuộc, dùng các mối quan hệ với các bếp ăn tập thể, trường học… vận động các đơn vị này mua giúp sản phẩm hỗ trợ nông dân. Vì vậy, chỉ trong thời gian ngắn, số bắp cải tại địa phương cũng thu hoạch hết. Tuy nhiên, để có kết quả này phải có sự chung tay nhiệt tình của chính quyền địa phương và các đoàn thể chức năng.

Thay đổi phương án sản xuất

Trong lúc một số chuỗi liên kết sản xuất bị đứt gãy, các doanh nghiệp, HTX nỗ lực tìm giải pháp khắc phục bằng cách thay đổi phương thức sản xuất. Giám đốc HTX nông nghiệp Tân Tiến Nguyễn Văn Hinh cho biết, trước năm 2020, HTX liên kết với Công ty TNHH Hiền Lê để sản xuất rau đậu tương xuất khẩu, có thời điểm vận động nông dân quy vùng sản xuất được gần 70 ha. Tuy nhiên, từ năm 2020, do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, doanh nghiệp không xuất khẩu được nên không ký hợp đồng với HTX. Vì vậy, việc sản xuất phải dừng lại. Vùng sản xuất tập trung của HTX cũng phải bỏ không 1-2 vụ. Sau đó, từ năm 2021 đến nay, HTX chuyển hướng sản xuất ngô sinh khối làm thức ăn chăn nuôi. Để sản xuất ổn định, HTX liên kết với một doanh nghiệp thu mua ở Thái Bình. Sản phẩm tiêu thụ nội địa nên sản xuất khá ổn định, doanh nghiệp vận động nông dân quy vùng được 50 ha để sản xuất sản phẩm này. Một số doanh nghiệp, HTX cũng tìm những giải pháp thiết thực để ổn định sản xuất. Đơn cử như Công ty TNHH Kỳ Duyên từ cuối năm 2021 chuyển một số diện tích sang trồng thanh long ruột đỏ. HTX nông nghiệp Thắng Thủy giảm bớt hoạt động sản xuất, chuyển sang kinh doanh dịch vụ, sản phẩm nông nghiệp…

Giúp nông dân xây dựng lại các mối liên kết sản xuất bị đứt gãy hoặc gián đoạn trong thời điểm thích ứng an toàn với dịch bệnh, một số cơ quan chức năng của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn như: Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hải Phòng luôn sát cánh cùng nông dân và các HTX, doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp trong việc tiêu thụ sản phẩm. Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng trong năm 2021 thiết lập chuỗi cửa hàng liên kết bán sản phẩm an toàn, sản phẩm OCOP tại 4 quận, huyện và tiếp tục mở rộng trong năm 2022. Đây là điều kiện thuận lợi để một số đơn vị sản xuất nông sản và bà con nông dân có sản phẩm sản xuất an toàn có thể liên kết để trưng bày và bán sản phẩm cho người tiêu dùng trên địa bàn thành phố.

Cùng với đó, một số cơ quan chức năng của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiếp tục làm cầu nối giới thiệu các doanh nghiệp có khả năng liên kết tiêu thụ sản phẩm với nông dân Hải Phòng; thường xuyên tuyên truyền, vận động, định hướng nông dân chuyển hướng sản xuất các sản phẩm an toàn, dễ tiêu thụ. Đối với một số vùng chuyên canh sản xuất rau màu, cây ăn quả, chăn nuôi được hướng dẫn ứng dụng tiêu chuẩn VietGAP để dễ dàng tiêu thụ tại các siêu thị và cửa hàng nông sản, thực phẩm an toàn. Tiêu biểu như vùng sản xuất rau xanh tại một số xã như: Hùng Tiến (huyện Vĩnh Bảo), An Thọ (huyện An Lão), Thủy Đường (huyện Thủy Nguyên); vùng trồng vải, thanh long ở Bát Trang (huyện An Lão), chuối tiêu hồng ở An Sơn, dưa chuột Kỳ Sơn (huyện Thuỷ Nguyên); khoai tây ở Tiên Thanh, Cấp Tiến (huyện Tiên Lãng)… được trồng theo tiêu chuẩn VietGAP…/.