'Hợp tác' với thiên nhiên để phát triển bền vững

Biến đổi khí hậu là thách thức, song có thể kiểm soát và giảm thiểu tác động. Với định hướng phát triển bền vững, thành phố Hải Phòng đang tập trung nâng cao năng lực chống chịu, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ vững chắc các thành quả kinh tế - xã hội đạt được.

Tái tạo hệ sinh thái, đa dạng sinh học

Suối Côn Sơn nằm giữa hai khe núi là Ngũ Nhạc và Côn Sơn có chiều dài khoảng 5 km và đổ về hồ Côn Sơn. Nhưng, hiện nay suối Côn Sơn chỉ khi mưa lớn mới có dòng chảy và hầu như không có dòng chảy vào mùa khô. Năm 2022, nhóm chuyên gia của Viện Thủy công (thuộc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), gồm: Đỗ Thế Quynh, Ngô Anh Quân, Ngô Cảnh Tùng, Nguyễn Thị Thu Nga thực hiện đề tài nghiên cứu việc khôi phục và duy trì dòng suối. Nhóm chỉ ra nguyên nhân suối Côn Sơn không còn dòng chảy do hạ thấp mực nước ngầm. Thời điểm năm 2000 - 2005, người dân chỉ cần khoan 30 m có nước giếng sử dụng. Đến năm 2020, người dân phải khoan sâu tới 70 m mới có nước sử dụng, mực nước ngầm sụt sâu 40 m. Thảm phủ có tác dụng giữ nước, làm chậm dòng chảy và góp phần điều tiết nước trên suối, bổ cập nước ngầm, nhưng 17% diện tích thảm phủ thực vật không còn. Điều này làm suy giảm lượng bổ cập nước ngầm trong khu vực.

Tháng 8/2025, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 3509/QĐ-UBND về việc phục hồi suối Côn Sơn, thuộc Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, phường Trần Hưng Đạo. Phương án khắc phục chỉ có thể là dẫn nước từ hồ Côn Sơn lên thượng nguồn dòng suối. Để đưa suối Côn Sơn trở về dáng vẻ tự nhiên như xưa, cần các giải pháp lâu dài. Ông Trịnh Lê Nguyên, Giám đốc Trung tâm Con người và Thiên nhiên (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) khẳng định: Phục hồi sinh thái không chỉ đơn thuần là trồng cây mà là cả quá trình lâu dài và bền vững, đòi hỏi sự kiên trì, cam kết tài chính lâu dài để tái tạo hệ sinh thái, cũng như bảo vệ đa dạng sinh học.

Câu chuyện tái tạo suối Côn Sơn để lại suy ngẫm, bài học trong khai thác, bảo tồn hệ sinh thái. Nguyên Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường biển, phó giáo sư, tiến sĩ Trần Đình Lân cho biết: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, phát triển ven biển không thể là bê-tông hóa. Thế giới đang chuyển sang kết hợp hạ tầng cứng và sinh thái - dùng rừng ngập mặn, đụn cát, bãi triều để tăng khả năng chống chịu, tạo sinh kế bền vững.

Có được sinh kế bền vững, hiệu quả cao từ việc bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên được minh chứng trong thực tế. Vừa tất bật đóng mật ong để giao cho khách hàng, ông Đặng Thanh Tùng (Giám đốc hợp tác xã Mật ong Tùng Hằng) vừa chia sẻ hành trình đổi đời của người dân vùng biển. Năm 1997, xã Đại Hợp (nay thuộc xã Kiến Hải) tham gia dự án “Trồng rừng ngập mặn giảm thiểu rủi ro thảm họa” do Chính phủ Nhật Bản tài trợ. Sau 3 năm, 650 ha rừng ngập mặn với những loại cây vẹt, sú, đước, bần, trang... bắt đầu ra hoa tươi tốt. Khi cánh rừng ngập mặn bước vào tuổi lên 5, người dân bắt đầu nhận thấy tác dụng sinh lợi của nó. Rừng cây lên cao, gọi đàn chim về sinh sống, cá chạy vào lạch, con cua, con cáy đào lỗ dưới gốc đước, gốc bần, gốc trang và nhiều loài thủy sinh khác cũng đổ về đây. Đặc biệt, đê biển có rừng ngập mặn bảo vệ đã giảm đáng kể nguồn ngân sách hằng năm phải đầu tư để bảo vệ đê. Còn nhớ, năm 2005, mấy cơn bão lớn ập vào, nhờ rừng ngập mặn mà nhà dân trong xã được bảo vệ, lúc ấy mới thấy thế nào là tác dụng chống bão của rừng. Hoa nhãn, hoa vải hay hoa táo chỉ có từ 1 - 2 tháng ra hoa, nhưng rừng ngập mặn có tới 9/12 tháng có hoa; tạo nguồn thức ăn trong tự nhiên cho ong luôn dồi dào. Từ khai thác hải sản và nuôi ong đã giúp cho người dân mỗi năm thu được hàng trăm triệu đồng.

Mô hình đáp ứng bảo tồn và phát triển

Thực tế thời gian qua minh chứng lợi ích kép khi gắn kết bảo tồn, bảo vệ môi trường đối với sự phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội đối với khu vực dân cư dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu.

Nằm cửa ngõ phía bắc đảo Cát Bà, rừng ngập mặn Phù Long đang là điểm du lịch sinh thái “hút” khách. Với diện tích gần 700 ha, nơi đây không chỉ là khu rừng ngập mặn lớn nhất trên đảo Cát Bà mà còn là phần không thể thiếu trong bức tranh đa dạng sinh học của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cát Bà. Một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất tại rừng ngập mặn Phù Long chính là được xắn quần lội bùn, trực tiếp mò sò, bắt ngao. Theo Phó chủ tịch UBND đặc khu Cát Hải Vũ Hữu Vững, kết hợp ẩm thực, sản vật địa phương và văn hóa riêng có của người dân trên quần đảo Cát Bà đã, đang và tiếp tục là sản phẩm du lịch độc đáo, tăng sức hấp dẫn cho du lịch Cát Bà.

Thành phố Hải Phòng sau hợp nhất có thể tự hào khẳng định có sự đa dạng sinh học cao bậc nhất vùng duyên hải Bắc bộ. Hải Phòng ngày nay có sự giao thoa của 3 dạng địa hình: Miền núi - trung du - đồng bằng - biển đảo. Sự kết hợp này tạo nên cấu trúc sinh thái đa tầng, giàu tính phân hóa và sở hữu nhiều hệ sinh thái đặc hữu có giá trị toàn cầu. Thành phố Hải Phòng sau hợp nhất, trở thành địa phương có năng lực hấp thụ công nghiệp quy mô lớn, đóng vai trò "lực kéo” cho những tỉnh lân cận trong hành lang kinh tế ven biển. Để Hải Phòng vững vàng nơi đầu sóng, ngọn gió không chỉ là khẩn trương triển khai các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu, mà còn cần ý thức trách nhiệm môi trường của mỗi người.