Việc thí điểm mô hình Khu thương mại tự do tại các trung tâm kinh tế lớn được kỳ vọng sẽ giải quyết những nút thắt về logistics, tạo động lực mới cho tăng trưởng bền vững.
Sau nhiều năm hội nhập, kinh tế Việt Nam đã đạt những bước tiến đáng kể về quy mô thương mại. Từ vị thế thâm hụt kéo dài, cán cân thương mại đã chuyển sang thặng dư ổn định. Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng mạnh, đưa độ mở của nền kinh tế duy trì ở mức cao khi tổng kim ngạch nhiều năm liên tiếp tương đương hơn 150% GDP. Theo phân tích từ Công ty cổ phần Chứng khoán VNDirect, điều này cho thấy Việt Nam ngày càng gắn kết sâu hơn với chuỗi thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, chiều sâu tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp nội địa chưa theo kịp tốc độ mở rộng quy mô. Khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hiện đóng góp khoảng 70% tổng kim ngạch xuất khẩu, nhưng giá trị gia tăng vẫn tập trung ở khâu gia công, lắp ráp với tỷ lệ nội địa hóa chỉ khoảng 40%. Chỉ khoảng 1/6 doanh nghiệp trong nước có liên kết trực tiếp với các chuỗi sản xuất quốc tế.
Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng dựa vào quy mô dần thu hẹp, việc triển khai mô hình khu thương mại tự do (FTZ) được xem là bước nâng cấp chiến lược. Khác với các chính sách ưu đãi truyền thống, FTZ hướng tới tạo ra không gian kinh tế với cơ chế vận hành đặc thù. Tại đây, hàng hóa được lưu kho, phân loại, gia công hoặc tái xuất với quy trình hải quan đơn giản và thời gian xử lý nhanh hơn.
Theo các chuyên gia từ VNDirect, Việt Nam đang thiếu một mô hình tích hợp đủ lớn để giảm "ma sát thể chế", khiến chi phí logistics vẫn ở mức cao, chiếm khoảng 16-17% GDP. Mô hình FTZ được kỳ vọng sẽ giải quyết ba nút thắt lớn: thủ tục hành chính phức tạp, hạ tầng logistics phân mảnh và thiếu các trung tâm điều phối quy mô lớn.
Năm 2026 đánh dấu cột mốc khi Việt Nam bắt đầu thí điểm FTZ tại Hải Phòng, Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh. Mỗi địa phương giữ một vai trò riêng biệt. Đà Nẵng là nơi thử nghiệm mô hình kết hợp logistics và công nghệ số. Hải Phòng đóng vai trò cửa ngõ phía bắc gắn với chuỗi cung ứng Đông Á. Trong khi đó, thành phố Hồ Chí Minh hướng tới điều phối dòng hàng và vốn, gắn với chiến lược trung tâm tài chính quốc tế.
Định hướng đến năm 2045, Việt Nam có thể hình thành từ 8 - 10 khu thương mại tự do quy mô quốc tế, đóng góp khoảng 15 - 20% GDP. Theo đánh giá từ CBRE, sự hình thành các khu vực này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ thị trường bất động sản công nghiệp. Các khu vực quanh sân bay quốc tế Long Thành và phía nam thành phố Hải Phòng dự báo sẽ trở thành những trung tâm công nghiệp lớn.
Dữ liệu cho thấy đến giữa năm 2026, miền Bắc dự kiến bổ sung thêm hàng trăm héc ta đất công nghiệp và hàng ngàn mét vuông nhà xưởng xây sẵn. Tại miền Nam, nhu cầu thuê kho bãi đang được thúc đẩy bởi thương mại điện tử và logistics, trong khi ngành điện tử tiếp tục là chủ lực tại miền Bắc.
Hải Phòng được đánh giá là điểm sáng nổi bật. Theo chuyên gia từ JLL Việt Nam, chính sách đặc biệt từ FTZ sẽ gia tăng sức hút đầu tư vào công nghệ cao và dịch vụ tài chính. Với vị trí chiến lược, thành phố này có khả năng kết nối mạnh mẽ giữa nội vùng và quốc tế. Đến cuối năm 2025, Hải Phòng đã thu hút hơn 50 tỷ USD vốn FDI.
Trong dài hạn, FTZ không chỉ tác động tới bất động sản mà còn tái cấu trúc tăng trưởng kinh tế. Khi rào cản thủ tục được gỡ bỏ, doanh nghiệp sẽ có điều kiện đầu tư vào nghiên cứu, đổi mới công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng. Đây không chỉ là mô hình ưu đãi mới mà còn là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi vai trò của Việt Nam từ "điểm dừng kỹ thuật" sang "điểm trung chuyển thực sự" trong chuỗi logistics khu vực.
.jpeg "Khu thương mại tự do sẽ là điểm tựa tăng trưởng mới của Hải Phòng")
