Trong bối cảnh các kho khí đốt xuống thấp kỷ lục và xung đột địa chính trị bủa vây, châu Âu đang bước vào phép thử khắc nghiệt về an ninh năng lượng.
Nhiều nhà quan sát quốc tế nhận định, biến động khó lường trên thị trường năng lượng toàn cầu thời gian qua đặt ra thách thức lớn nhưng cũng mở ra cơ hội để Liên minh châu Âu (EU) đẩy nhanh tiến trình xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững, linh hoạt. Hệ thống mới này sẽ tăng cường khả năng chống chịu của khối trước những “cú sốc” địa chính trị trong tương lai. Dù vậy, bài toán lấp đầy kho dự trữ khí đốt năm nay chắc chắn sẽ là phép thử vô cùng nặng nề đối với khả năng bảo đảm nguồn cung năng lượng tức thời của EU. Để bù đắp khoảng trống khổng lồ do Nga để lại, EU cũng đang tích cực đa dạng hóa nguồn cung thông qua việc tăng cường nhập khẩu từ các đối tác khác như Na Uy, Qatar, Mỹ và Algeria.
Năm 2025 vừa qua đã ghi một dấu mốc mang tính lịch sử trong tiến trình chuyển dịch cơ cấu năng lượng của EU. Đây là lần đầu tiên sản lượng điện gió và điện mặt trời của toàn khối đạt mức cao hơn tổng sản lượng điện sản sinh từ nhiên liệu hóa thạch. Kết quả mang tính bước ngoặt này phản ánh tốc độ chuyển đổi rất nhanh của châu Âu sang hệ thống điện dựa trên nền tảng năng lượng tái tạo, hướng tới mục tiêu dài hạn là giảm thiểu sự phụ thuộc vào việc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch từ bên ngoài. Dù còn đối mặt với muôn vàn khó khăn trước mắt, song không thể phủ nhận rằng thời gian qua, EU đã tiến những bước dài trên con đường hiện thực hóa mục tiêu tự chủ năng lượng của mình.
Tuy nhiên, chi phí đắt đỏ của các nguồn năng lượng thay thế đang trở thành một thách thức không hề nhỏ. Theo phản ánh của tạp chí Modern Diplomacy, giá năng lượng ở châu Âu hiện đang liên tục neo ở mức cao hơn đáng kể so với mặt bằng giá tại một số nền kinh tế hàng đầu thế giới. Thực tế này đang gây áp lực nặng nề lên các ngành công nghiệp truyền thống vốn tiêu thụ nhiều năng lượng của Lục địa Già như hóa chất, sản xuất thép, xi-măng và nhôm. Khoảng cách lớn về giá cả đó không chỉ đơn thuần là vấn đề lỗ lãi trong kinh doanh, mà về lâu dài có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực cạnh tranh cốt lõi của toàn bộ nền công nghiệp châu Âu trên trường quốc tế.
Sau khi quyết định ngừng nhập khẩu khí đốt từ Nga, EU đã lập tức chuyển hướng sang thu mua lượng lớn khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) từ Mỹ. Sự thay đổi mang tính chiến lược này đã nhanh chóng đưa Washington trở thành nhà cung cấp năng lượng hàng đầu cho thị trường EU. Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) đưa ra dự báo rằng, nếu xu hướng tiêu thụ hiện nay tiếp tục diễn ra liên tục, đến năm 2030, Mỹ có thể cung cấp tới 80% tổng lượng LNG nhập khẩu của toàn khối EU.
Trước thực tế này, giới quan sát quốc tế đang bày tỏ mối lo ngại sâu sắc: Nếu EU phụ thuộc quá mức vào nguồn cung độc quyền từ Washington, liệu một kịch bản rủi ro tương tự như giai đoạn phụ thuộc vào Moskva trước đây có tiếp tục lặp lại đối với châu Âu?
Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen lên tiếng nhấn mạnh, đây sẽ là thời điểm bước ngoặt lịch sử, đánh dấu kỷ nguyên độc lập năng lượng hoàn toàn của liên minh 27 quốc gia thành viên. Tuy nhiên, để chạm tay vào mục tiêu đó, EU cần phải vượt qua rất nhiều trở ngại lớn, trước hết là vấn đề tìm kiếm nguồn cung thay thế có tính ổn định cao.
Theo lộ trình kế hoạch đã được phê duyệt, EU sẽ chính thức ngừng nhập khẩu từ Nga: đối với mặt hàng LNG là vào cuối năm 2026 và đối với khí đốt vận chuyển qua đường ống vào trước tháng 11/2027.
Trong nhiều thập niên trước đây, với ưu thế về nguồn cung ổn định, giá cả hợp lý cùng hệ thống hạ tầng vận chuyển xuyên suốt, dòng chảy khí đốt của Nga luôn giữ vai trò trụ cột vững chắc trong hệ thống năng lượng tổng thể của EU. Tuy nhiên, sau khi xung đột tại Ukraine leo thang, EU đã nhanh chóng thay đổi chính sách ngoại giao và năng lượng, từng bước tiến hành “khóa van” khí đốt từ Xứ sở Bạch dương. Những thách thức gắt gao nêu trên một lần nữa đặt ra câu hỏi lớn cho giới nghị sĩ về triển vọng thực thi chiến lược tự chủ năng lượng của châu Âu sau khi khối này quyết liệt giảm phụ thuộc vào khí đốt từ Nga.
Dưới góc nhìn của giới phân tích, giá khí đốt trên thị trường châu Âu vừa qua đã tăng vọt lên mức cao nhất trong vòng một tháng sau khi căng thẳng địa chính trị leo thang tại khu vực eo biển Hormuz. Diễn biến này làm dấy lên nỗi lo sợ rằng các chuyến tàu vận chuyển khí đốt từ Trung Đông sẽ tiếp tục bị đình trệ kéo dài. Nguồn cung khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) cho Lục địa Già đang lâm vào tình trạng giảm sút nghiêm trọng khi hoạt động của các cơ sở sản xuất tại Trung Đông bị gián đoạn nặng nề do xung đột vũ trang.
Chính những biến động bất lợi trên thị trường năng lượng thế giới này đã và đang cản bước tiến của EU. Để hiện thực hóa mục tiêu bơm đầy các kho dự trữ, giới chuyên gia nhận định trong thời gian tới, EU bắt buộc phải đẩy nhanh hơn nữa tốc độ và gia tăng tối đa khối lượng nhập khẩu.
Theo số liệu chính thức từ Cơ quan hợp tác quản lý năng lượng của EU (ACER), vào thời điểm bắt đầu mùa bơm bổ sung hằng năm, các kho dự trữ khí đốt của toàn khối EU chỉ mới đạt vỏn vẹn 28% tổng công suất thiết kế. Đây chính là mức lưu trữ thấp kỷ lục trong vòng 4 năm qua tại khu vực này. Thực trạng đáng báo động này đang làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về việc EU có thể sẽ gặp rất nhiều khó khăn để hiện thực hóa mục tiêu lấp đầy ít nhất 90% các kho dự trữ trước tháng 11 theo đúng quy định chung của khối.
Mặc dù gần đây, Ủy ban châu Âu (EC) đã phải đưa ra giải pháp tình thế là cho phép một số quốc gia thành viên được áp dụng cơ chế linh hoạt hơn, với mức dự trữ tối thiểu cho phép có thể hạ xuống tới 70% trong những điều kiện đặc biệt, song áp lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia vẫn đang là bài toán đè nặng lên vai của các nhà lãnh đạo Lục địa Già.
BH (theo TTXVN)
.png "Liên minh châu Âu thông qua lệnh cấm khí đốt Nga từ năm 2027")
