Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đưa ra giải pháp để bảo đảm hiệu quả thu hồi tài sản đi đôi với bảo vệ quyền lợi người dân, doanh nghiệp.
Ngày 27/10, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng phát biểu thảo luận ở hội trường Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.
Tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết và ghi nhận những nội dung đã được Viện kiểm sát nhân dân tối cao tiếp thu, giải trình, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chỉ ra 2 vấn đề cần tiếp tục làm rõ nhằm xác định rõ thời hạn, giới hạn và trách nhiệm thực hiện quyền lực nhà nước, bảo đảm thu hồi hiệu quả tài sản liên quan đến tội phạm và bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp, bảo đảm cơ chế thu hồi tài sản được thực hiện chặt chẽ, hiệu quả.
Cụ thể, đại biểu đề nghị đơn vị soạn thảo nghiên cứu tiếp thu phương án giới hạn thời gian duy trì kê biên, phong tỏa khi chuyển từ tố tụng hình sự sang dân sự.
Hiện nay, khoản 3 điều 15 dự thảo cho phép các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đã áp dụng trong vụ án hình sự tiếp tục được thực hiện cho đến khi có quyết định của tòa án.
Báo cáo tiếp thu, giải trình số 150 giải thích rằng thời hạn Viện kiểm sát xem xét khởi kiện không đồng nhất với thời hạn áp dụng biện pháp bảo toàn tài sản; việc duy trì, thay đổi, hủy bỏ phải căn cứ vào tính cần thiết và quy định của pháp luật.
"Tôi nhất trí cao với nguyên tắc này. Tuy nhiên, vấn đề còn cần giải quyết là giới hạn thời gian duy trì quyết định hình sự cũ trong quá trình chuyển tiếp", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu ý kiến.
Theo đại biểu, ý kiến của Chính phủ được thể hiện trong Báo cáo số 140 đã đề nghị các biện pháp này tiếp tục được duy trì tối đa 30 ngày kể từ ngày quyết định đình chỉ có hiệu lực hoặc đến khi tòa án quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thay thế, tùy thời điểm nào đến trước.
Đây là phương án rất hợp lý nhưng chưa được tiếp thu. Thời hạn 30 ngày nhằm giới hạn việc kéo dài hiệu lực của biện pháp từ vụ án hình sự; không phải thời hạn buộc Viện kiểm sát hoàn tất xác minh, quyết định khởi kiện. Nếu cần tiếp tục bảo toàn tài sản, các cơ quan phải kịp thời thực hiện thủ tục để tòa án xem xét, quyết định biện pháp thay thế.
Như vậy, vừa tránh khoảng trống để tài sản bị tẩu tán, vừa bảo đảm việc hạn chế quyền tài sản được kiểm tra lại theo căn cứ và thủ tục tương ứng.
Trong khi đó, quy định "cho đến khi có quyết định của tòa án” chưa xác định rõ giới hạn chờ đợi. Thời hạn Viện kiểm sát xem xét khởi kiện là 3 tháng, có thể gia hạn thêm 2 tháng. Nếu thiếu cơ chế chuyển tiếp cụ thể, người có tài sản có thể phải chịu hạn chế quyền định đoạt kéo dài mà chưa biết khi nào biện pháp đó được xem xét lại.
Đối với doanh nghiệp, phong tỏa kéo dài có thể ảnh hưởng đến trả lương, thanh toán hợp đồng, duy trì sản xuất và cả quyền lợi của những người không liên quan đến vụ việc. Thiệt hại có thể phát sinh ngay trong thời gian chờ xử lý, kể cả khi cuối cùng không có yêu cầu thu hồi.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu tiếp thu giới hạn chuyển tiếp tối đa 30 ngày mà Chính phủ đã đề xuất. Nếu không tiếp thu, cần giải trình rõ căn cứ và xác lập cơ chế khác đủ cụ thể để kiểm soát thời gian duy trì biện pháp cũ; đồng thời, phải quy định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chủ động xử lý, giải tỏa khi Viện kiểm sát không khởi kiện, hết thời hạn xem xét hoặc không còn căn cứ duy trì; gắn trách nhiệm này với việc khắc phục, bồi thường khi chậm trễ trái pháp luật gây thiệt hại.
Vấn đề thứ hai được đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chỉ ra là cần làm rõ cơ chế tòa án kiểm tra điều kiện thụ lý vụ việc.
Khoản 1 điều 17 quy định tòa án có trách nhiệm thụ lý vụ việc do Viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu; trường hợp cần làm rõ nội dung thì yêu cầu bổ sung.
Trước ý kiến đề nghị làm rõ cách xử lý khi vụ việc không thuộc phạm vi áp dụng, không đúng thẩm quyền hoặc tài sản đã được giải quyết bằng bản án có hiệu lực, Báo cáo số 150 tiếp tục giải thích rằng thu hồi tài sản là trách nhiệm của cả Viện kiểm sát, tòa án và các cơ quan liên quan; đồng thời dẫn chiếu cơ chế tại Nghị quyết số 205/2025/QH15.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng trách nhiệm phối hợp và kinh nghiệm từ cơ chế đã có là những căn cứ cần xem xét. Tuy nhiên, phần giải trình chưa trả lời trực tiếp câu hỏi: Tòa án xử lý thế nào nếu yêu cầu khởi kiện không đáp ứng điều kiện mà chính Nghị quyết đặt ra?
Nghị quyết đã giới hạn nhóm tội phạm, loại tài sản, trường hợp và điều kiện áp dụng tại các điều 5, 6, 7 và 8. Những giới hạn này cần được bảo đảm bằng cơ chế kiểm tra ngay từ khâu thụ lý.
Đại biểu đề nghị cần phân biệt rõ: kiểm tra điều kiện thụ lý không có nghĩa yêu cầu Viện kiểm sát phải chứng minh xong toàn bộ căn cứ thu hồi trước khi tòa án giải quyết nhưng nếu vụ việc nằm ngoài phạm vi thí điểm, tài sản thuộc trường hợp bị loại trừ hoặc yêu cầu không đúng thẩm quyền, thì chỉ yêu cầu bổ sung nội dung chưa đủ để xử lý.
Do đó, cần làm rõ cách chuyển hồ sơ, trả lại hoặc xử lý yêu cầu không đáp ứng điều kiện, tương ứng với thủ tục vụ án dân sự và việc dân sự; đồng thời, bảo đảm quyền khiếu nại, kiến nghị theo pháp luật.
"Trách nhiệm thu hồi tài sản phải đi cùng sự kiểm tra độc lập của tòa án. Làm rõ khâu này sẽ ngăn việc áp dụng sai phạm vi từ đầu, giảm thời gian tố tụng và hạn chế tác động không cần thiết đến quyền tài sản của người dân, doanh nghiệp", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga khẳng định.
PHONG TUYẾT - KHÁNH HUYỀN
-952e2d923a87cefd6acc901ead4c45e3.jpg "Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Trách nhiệm thuộc về ai khi phương tiện đo lường có lỗi?")
