Lấp khoảng trống phòng ngừa tai nạn lao động

Những nguy cơ đã được báo trước

Chỉ trong nửa đầu năm 2026, số vụ tai nạn lao động tại Hải Phòng đã bằng 60,19% cả năm 2025, làm 197 người bị nạn, trong đó 14 người chết và 81 người bị thương nặng. Nếu không được kiểm soát, số vụ và số người bị nạn trong năm nay có nguy cơ vượt năm trước.

Theo báo cáo của Hội đồng An toàn, vệ sinh lao động thành phố, tai nạn tập trung chủ yếu tại doanh nghiệp tư nhân và các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, xây dựng. Trong 6 tháng đầu năm, doanh nghiệp tư nhân có 125 người bị nạn và 11 người chết, chiếm gần 79% số người chết do tai nạn lao động trên toàn thành phố.

Điều đáng lưu ý là nguyên nhân của phần lớn vụ việc đã được nhận diện. Có 136 vụ do không thực hiện hoặc thực hiện không đúng quy trình, biện pháp làm việc an toàn; 20 vụ do chưa xây dựng đầy đủ quy trình, biện pháp an toàn; 31 vụ liên quan đến máy móc, thiết bị, công cụ lao động không bảo đảm. Ba nhóm nguyên nhân này xuất hiện trong 187/192 vụ, chiếm 97,4%.

Như vậy, tai nạn chủ yếu phát sinh ở khâu thực hiện: Quy trình có nhưng chưa được tuân thủ nghiêm; người lao động đã được phổ biến nhưng chưa thành thạo kỹ năng; nguy cơ xuất hiện nhưng chưa được phát hiện và xử lý kịp thời. Ngã, rơi từ trên cao, máy móc, thiết bị, vật rơi, đổ, sập và điện giật vẫn là những yếu tố gây nhiều tai nạn nghiêm trọng.

Khoảng trống phòng ngừa bộc lộ rõ hơn ở khu vực lao động tự do, nơi quan hệ việc làm thiếu ràng buộc và hoạt động quản lý khó bao quát. Đơn cử tại phường An Phong theo rà soát hiện có gần 6.000 lao động. Trong đó, gần 2.000 người làm việc không có hợp đồng, chủ yếu trong xây dựng nhỏ lẻ, nông nghiệp, làng nghề và các nhóm thợ do chủ thầu cá nhân tổ chức.

Đồng chí Trần Văn Hải, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường An Phong cho biết, thỏa thuận việc làm trong khu vực này phần lớn bằng lời nói, công việc mang tính thời vụ và địa điểm thường xuyên thay đổi. Vì vậy, địa phương khó thống kê, kiểm tra cũng như xác định trách nhiệm khi xảy ra tai nạn. Trong khi đó, phường chỉ có một cán bộ kiêm nhiệm lĩnh vực lao động, thương binh và xã hội.

Bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện được kỳ vọng tạo thêm chỗ dựa cho nhóm lao động này, nhưng tỷ lệ tham gia còn thấp do thu nhập không ổn định. Đồng chí Trần Văn Hải đề nghị có chính sách hỗ trợ một phần mức đóng, đồng thời đơn giản hóa hồ sơ và hướng dẫn rõ quy trình điều tra tai nạn lao động ở khu vực phi chính thức để cấp xã có thể áp dụng.

An toàn phải theo kịp tốc độ phát triển công nghiệp

Yêu cầu phòng ngừa càng cấp thiết tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, nơi tập trung hơn 372.000 lao động Việt Nam và nước ngoài cùng nhiều ngành sản xuất sử dụng máy móc, dây chuyền công nghệ. Hải Phòng hiện có 3 khu kinh tế, 1 khu thương mại tự do và 49 khu công nghiệp, thu hút 1.067 dự án có vốn đầu tư nước ngoài và 395 dự án trong nước.

Theo đồng chí Phạm Văn Thép, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng, năm 2026, các doanh nghiệp tại khu công nghiệp, khu kinh tế cần tuyển khoảng 120.000 lao động. Lao động phổ thông chiếm khoảng 70% nhu cầu, trong khi nguồn cung qua các hoạt động kết nối mới đáp ứng khoảng một nửa.

Việc tuyển số lượng lớn trong thời gian ngắn tạo thêm sức ép đối với công tác an toàn. Lao động mới, nhất là người chưa quen môi trường nhà máy, cần được hướng dẫn quy trình, nhận diện nguy cơ và rèn kỹ năng trước khi vào dây chuyền. Nếu đào tạo, kèm cặp không theo kịp tuyển dụng, khoảng trống về kỹ năng có thể chuyển thành rủi ro sản xuất.

Áp lực quản lý an toàn thể hiện rõ tại Công ty TNHH Regina Miracle International Việt Nam, nơi có hơn 26.000 lao động làm việc tại nhiều khu vực sản xuất. Theo ông Yiu Ka So, Tổng giám đốc công ty, doanh nghiệp bố trí 2 cán bộ chuyên trách, 41 nhân viên bán chuyên trách về an toàn, vệ sinh lao động; duy trì Hội đồng An toàn, vệ sinh lao động và mạng lưới an toàn, vệ sinh viên tại các đơn vị sản xuất. Năm 2025, công ty huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động cho 31.831 lượt người; bố trí bộ phận y tế gồm 4 bác sĩ, 18 điều dưỡng và tổ chức 2 đợt khám sức khỏe với hơn 53.000 lượt người tham gia. Việc đánh giá rủi ro được thực hiện định kỳ và khi thay đổi máy móc, thiết bị, công nghệ hoặc quy trình.

Dù vậy, quy mô lao động lớn, phân bố tại nhiều khu vực khiến doanh nghiệp khó giám sát liên tục. Lao động thường xuyên biến động; người mới cần thời gian nhận diện mối nguy và hình thành thói quen làm việc an toàn. Năm 2026, công ty cần tuyển 7.800 lao động nhưng đến ngày 31/7 còn thiếu 3.295 người, làm tăng áp lực tuyển dụng, đào tạo và giám sát tại hiện trường.

Doanh nghiệp đề nghị tăng chia sẻ mô hình an toàn hiệu quả, hỗ trợ kết nối nhân lực, phát triển nhà ở và công trình phúc lợi. Việc giữ chân lao động có kỹ năng sẽ giúp ổn định sản xuất, đồng thời giảm rủi ro do người mới chưa quen quy trình.

Tại cuộc làm việc với thành phố Hải Phòng mới đây về công tác an toàn, vệ sinh lao động, đồng chí Nguyễn Mạnh Khương, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Quốc gia về An toàn, vệ sinh lao động đề nghị Hải Phòng nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng An toàn, vệ sinh lao động thành phố, phấn đấu trở thành một trong 5 mô hình điểm của cả nước. Thành phố cần chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa, kiểm tra theo mức độ rủi ro, tập trung vào doanh nghiệp tư nhân và các ngành xây dựng, cơ khí, chế tạo; xử lý nghiêm vi phạm quy trình, kiểm định thiết bị. Đồng thời, củng cố lực lượng chuyên môn, làm rõ trách nhiệm của cấp xã, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và mở rộng bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện cho lao động tự do.

Phần lớn tai nạn lao động xuất phát từ những nguy cơ có thể nhận diện và kiểm soát. Vì vậy, công tác phòng ngừa phải bắt đầu ngay từ khâu tuyển dụng, huấn luyện, đánh giá nguy cơ và được duy trì bằng việc giám sát thường xuyên tại hiện trường. Đây cũng là yêu cầu để an toàn lao động theo kịp tốc độ mở rộng sản xuất, gia tăng lao động tại các khu công nghiệp, khu kinh tế và trở thành một tiêu chí trong chất lượng tăng trưởng của Hải Phòng.