Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, giáo dục lịch sử không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là 'chìa khóa' nuôi dưỡng bản lĩnh, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và tinh thần yêu nước cho thế hệ trẻ.
Lịch sử hiện hữu trong từng bài học, trải nghiệm
Hơn 1.000 học sinh và giáo viên Trường THPT Anhxtanh vừa trải nghiệm một “tiết học đặc biệt” khi được Ban Giám hiệu nhà trường tặng vé đi xem phim "Mưa đỏ". Sau hơn 2 giờ đồng hành cùng "Mưa đỏ", rời khỏi rạp chiếu mà nhiều giáo viên, học sinh vẫn tràn ngập cảm xúc với đôi mắt đỏ hoe.
Còn nguyên ấn tượng mạnh mẽ về sự bi tráng, khốc liệt của chiến tranh, em Vũ Hoàng Tuấn Minh, lớp 12A4 xúc động chia sẻ: “Trước kia em từng biết đến trận đánh Thành cổ Quảng Trị qua sách lịch sử, phim ảnh nhưng không để lại ấn tượng sâu sắc. Chỉ khi xem phim này, em mới hiểu ý nghĩa chiến lược vì sao quân ta phải giữ bằng được Thành cổ. Những cảnh bom đạn cày xới, cái chết bi tráng của những chiến sĩ khi mới mười tám, đôi mươi - chạc tuổi em bây giờ khiến em cảm nhận được sự tàn khốc của chiến tranh. Chính từ máu xương đó mới có hòa bình hôm nay. Em thấy mình thật hạnh phúc khi được sống trong hòa bình, càng phải trân trọng và giữ gìn thành quả cha ông ta đã dựng xây".
Theo cô Hoàng Thị Vân Anh, Bí thư Đoàn trường THPT Anhxtanh, khoảnh khắc phim dần vào hồi kết, toàn bộ học sinh trong phòng chiếu vỗ tay không dứt. Hoạt động này đã thật sự thành công, chạm đến trái tim của các em và hơn hết các em đã hiểu được phần nào những đau thương và vẻ vang của lịch sử dân tộc.
Không chỉ tổ chức cho học sinh xem phim lịch sử, nhiều trường học đa dạng hóa hình thức giáo dục để lịch sử “thấm” sâu hơn trong mỗi học đường. Tại các Trường THPT Hồng Bàng và THPT Kiến An, nhà trường mời Thiếu tướng Lưu Xuân Cải, nguyên Chủ tịch Hội Cựu chiến binh thành phố - người lính trực tiếp tham gia chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972 - về giao lưu, kể chuyện cho học sinh.
Thiếu tướng kể: “Để vào đến Thành cổ Quảng Trị, chúng tôi phải vượt sông Thạch Hãn thường xuyên có trực thăng địch ngày đêm quần thảo. Anh em chờ khoảng 2 giờ sáng, lúc đó trực thăng hạn chế bay, pháo sáng bắn bớt đi, địch đỡ tuần tra thì nhanh chóng vượt sông. Vậy mà có những đoàn gần 30 người, ra đến giữa dòng thì trực thăng địch phát hiện sà đến xả súng, sang đến bờ kia chỉ còn 10 người, những người còn lại máu đã hòa nước sông, vĩnh viễn nằm lại dưới lòng sông sâu thẳm".
"Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm”...
Tiếng nhạc bi tráng nhẹ ngân, cả sân trường gần 2.000 cán bộ, giáo viên, học sinh Trường THPT Hồng Bàng lặng đi, nhiều giọt nước mắt lăn dài trên má. Những câu chuyện chân thực từ nhân chứng lịch sử khiến những người đang được hưởng thành quả của hòa bình hôm nay đều xúc động, biết ơn, trân quý hơn sự hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh.
Để đa dạng hình thức giáo dục, nhiều trường còn tạo cơ hội cho học sinh được “chạm” trực tiếp vào không gian lịch sử. Trường THPT Thái Phiên tổ chức cho học sinh tham quan, dâng hương tại Đình Lạc Viên, di tích lịch sử quốc gia ở phường Gia Viên. Trong không khí trang nghiêm, các em được nghe giới thiệu về lịch sử ngôi đình gắn liền với cuộc đấu tranh của nhân dân địa phương. Nhờ đó, các em không chỉ hiểu thêm về truyền thống quê hương, mà còn nhận thức rõ rằng lịch sử không chỉ là những trận đánh lớn, những địa danh nổi tiếng, mà còn in dấu trong từng di tích, từng mảnh đất nơi mình đang sống.
Hay với Trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương (phường Hồng Bàng), chuyến tham quan Bảo tàng Quân khu 3 - nơi lưu giữ những kỷ vật quý giá những chiến công oanh liệt của quân và dân ta; giao lưu với các chiến sĩ giúp các em không chỉ hiểu về những chiến công hào hùng mà còn bồi đắp lòng kính trọng đối với thế hệ cha anh đi trước.
Để lịch sử “thấm sâu, nhớ lâu”
Trong nhiều năm, môn lịch sử từng bị coi là “khó nhớ, khó học” do nặng về số liệu, sự kiện. Nhưng ở nhiều trường học hiện nay, những tiết học lịch sử đang dần thay đổi. Để nâng cao “sức hút” đối với học sinh, nhiều giáo viên tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy. Cô Lâm Thị Kiều, giáo viên lịch sử Trường THPT Hồng Bàng cho rằng: Công nghệ thông tin là cách hỗ trợ tốt nhất cho giáo viên trong việc truyền đạt kiến thức. Từ những bài giảng trên lớp, kể chuyện kết hợp hình ảnh, chiếu phim tư liệu, sân khấu hóa sự kiện đến ứng dụng công nghệ 3D, thực tế ảo tái hiện nhân vật, trận đánh…, tất cả đang biến trang sách khô khan thành trải nghiệm hấp dẫn.
Cô Đồng Thị Hòa, Hiệu trưởng Trường THPT Anhxtanh chia sẻ: Mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông 2018 là hình thành và phát triển 5 phẩm chất chủ yếu và 10 năng lực cốt lõi cho học sinh. Trong đó yêu nước là phẩm chất quan trọng hàng đầu. Để nuôi dưỡng tình yêu nước, các em trước hết phải hiểu lịch sử, phải cảm nhận và biết ơn những hy sinh của cha ông để có ngày hôm nay. Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc giáo dục lịch sử không thể chỉ bó hẹp trong sách vở, mà đang được đa dạng hóa hình thức: trải nghiệm thực tế, tham quan bảo tàng, tìm hiểu qua phim ảnh, tư liệu số… Những cách làm này sẽ khơi dậy niềm tự hào dân tộc, hun đúc tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ.
Dạy lịch sử không chỉ đơn thuần truyền tải kiến thức mà sâu xa hơn nhằm trang bị cho mọi học sinh biết rõ cội nguồn dân tộc, bồi đắp, giáo dục tinh thần yêu nước, ý chí tự tôn, tự hào dân tộc.
Theo Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng, để thực hiện hiệu quả chương trình giáo dục phổ thông 2018, sở chỉ đạo các trường đổi mới phương pháp giảng dạy, khuyến khích giáo viên tích cực ứng dụng công nghệ thông tin giúp bài học trở nên sinh động, hiệu quả hơn. Tùy theo điều kiện thực tế, các trường có thể tổ chức tham quan bảo tàng, tìm hiểu lịch sử qua phim ảnh, hoặc mời nhân chứng lịch sử giao lưu, trò chuyện trực tiếp... Những hoạt động này giúp học sinh tự trải nghiệm, khám phá giá trị cốt lõi của sự kiện, tiếp nhận kiến thức một cách chủ động, đồng thời khắc phục lối dạy học truyền thống, một chiều trước đây.
BÙI HẠNH
