Luật Dân số và hệ thống văn bản hướng dẫn đang được triển khai đồng bộ, tạo cơ sở thực hiện các chính sách nâng cao chất lượng dân số, thích ứng già hóa dân số và duy trì mức sinh hợp lý.
Trước những thách thức về dân số mà Việt Nam đang đối mặt, ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết, ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Dân số, Bộ Y tế đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tham mưu Chính phủ xây dựng các văn bản hướng dẫn để sớm đưa luật vào cuộc sống.
Đến nay, hệ thống hành lang pháp lý cơ bản đã được hoàn thiện. Cụ thể, ngày 15/5, Chính phủ ban hành Nghị định số 168 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Dân số.
Về phía Bộ Y tế, Bộ đã ban hành Thông tư số 11 và Thông tư số 12 quy định cụ thể về công tác sàng lọc trước sinh, sơ sinh cùng nhiều văn bản hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ liên quan. Theo ông Lê Thanh Dũng, việc ban hành đồng bộ các văn bản nhằm bảo đảm tính kịp thời, tạo điều kiện để các chính sách mới của Luật Dân số sớm phát huy hiệu quả trong thực tiễn.
Theo Cục trưởng Cục Dân số, thời gian tới Bộ Y tế sẽ tập trung nguồn lực triển khai đồng bộ các nhóm chính sách lớn gồm nâng cao chất lượng dân số; thích ứng với già hóa dân số; chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và duy trì mức sinh hợp lý.
Trong đó, nâng cao chất lượng dân số được xác định là nhiệm vụ nền tảng nhằm nâng cao chất lượng giống nòi và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
Để chủ động thích ứng với già hóa dân số, Bộ Y tế đang xây dựng và triển khai các mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng và tại nhà, bảo đảm an sinh y tế cho nhóm đối tượng này.
Đối với tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, ông Lê Thanh Dũng cho rằng đây là bài toán cấp bách, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ từ thay đổi nhận thức đến tăng cường thực thi pháp luật để từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên.
Bên cạnh đó, các chính sách duy trì mức sinh hợp lý sẽ tập trung xây dựng và triển khai các đề án, giải pháp toàn diện nhằm nâng mức sinh tại những địa phương đang có xu hướng giảm sinh sâu.
Ngoài việc triển khai Luật Dân số cùng các nghị định, thông tư, Bộ Y tế sẽ tiếp tục xây dựng các văn bản hướng dẫn chuyên môn, đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông về nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số.
Theo ông Lê Thanh Dũng, sau 8 năm thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới, công tác truyền thông cũng cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ từ trọng tâm "giảm sinh, kế hoạch hóa gia đình" sang "phát triển dân số toàn diện".
Nếu trước đây truyền thông chủ yếu hướng đến việc vận động các cặp vợ chồng sinh đủ số con theo quy định để ổn định quy mô dân số thì thời gian tới sẽ tập trung khuyến khích người trẻ tìm hiểu, yêu đương, xây dựng gia đình hạnh phúc và bền vững. Mục tiêu là duy trì mức sinh thay thế hợp lý, bảo đảm nguồn lao động trong tương lai và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Cùng với đó, các nội dung về sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh và chủ động thích ứng với già hóa dân số cũng sẽ tiếp tục được tăng cường trong công tác truyền thông.
Đánh giá về những điểm mới của Luật Dân số, ông Lê Thanh Dũng cho rằng việc bãi bỏ các quy định mang tính áp đặt, hạn chế quyền sinh con là bước đổi mới tư duy có ý nghĩa quan trọng trong công tác dân số.
Theo đó, các cá nhân và cặp vợ chồng được quyền chủ động quyết định thời điểm sinh con, số lượng con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với điều kiện của gia đình. Đối với cán bộ, đảng viên, hiện cũng đã có hướng dẫn rõ ràng về việc không xem xét xử lý kỷ luật khi sinh con thứ ba trở lên.
Ông Lê Thanh Dũng nhận định việc trao quyền chủ động sinh con được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết căn cơ tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Trước đây, khi còn bị giới hạn về số lượng con, nhiều gia đình tìm cách can thiệp y tế hoặc lựa chọn giới tính thai nhi để có con trai. Khi rào cản về số lượng con được dỡ bỏ, áp lực này sẽ giảm, từ đó hạn chế dần tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi và đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên.
Tuy nhiên, theo Cục trưởng Cục Dân số, việc thay đổi tư duy truyền thống và định kiến "thích con trai" đã tồn tại trong xã hội không thể thực hiện trong thời gian ngắn mà cần có lộ trình và sự kiên trì.
Ông Lê Thanh Dũng bày tỏ tin tưởng rằng, với việc luật hóa quyền chủ động sinh con, kết hôn và nuôi dạy con cái, cùng với việc triển khai đồng bộ các chính sách về dân số, Việt Nam sẽ từng bước giải quyết hiệu quả các thách thức về mức sinh, già hóa dân số và mất cân bằng giới tính khi sinh, hướng tới mục tiêu phát triển dân số ổn định, bền vững trong giai đoạn mới.
TT (tổng hợp)
