Hải Phòng chủ động nhận diện khó khăn, xây dựng phương án quản lý và sử dụng phù hợp nhằm đưa chính sách miễn phí sách giáo khoa đi vào cuộc sống.
Cụ thể hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị định số 271 của Chính phủ về miễn phí sách giáo khoa mở ra bước tiến trong bảo đảm công bằng giáo dục và thực hiện chính sách an sinh xã hội. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả lâu dài, việc cấp phát sách mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là tổ chức quản lý, bảo quản và sử dụng sách theo hình thức luân chuyển một cách khoa học, tiết kiệm và bền vững.
Là địa phương có quy mô giáo dục thuộc nhóm lớn nhất cả nước với hơn 1.000 cơ sở giáo dục phổ thông và trên 810.000 học sinh, ngành Giáo dục Hải Phòng sẽ phải quản lý, cấp phát và thu hồi một khối lượng sách giáo khoa rất lớn sau mỗi năm học. Điều này đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với các cơ sở giáo dục về cơ sở vật chất, nhân lực và quy trình quản lý.
Theo các nhà trường, khó khăn trước mắt không ở việc cấp phát sách mà ở khâu quản lý sau cấp phát. Cô Bùi Thị Mỹ Hà, Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thượng Hiền (phường Ngô Quyền) cho biết, với quy mô hơn 1.200 học sinh, việc bố trí không gian lưu trữ và bảo quản hàng chục nghìn cuốn sách giáo khoa sau mỗi năm học sẽ là thách thức lớn.
Cùng chung nhận định, cô Nguyễn Thị Hải Yến, nhân viên thư viện Trường tiểu học Nguyễn Tri Phương (phường Hồng Bàng) cho biết, hệ thống thư viện hiện nay chủ yếu được thiết kế để lưu trữ sách tham khảo, sách nghiệp vụ và sách bổ trợ. Riêng thư viện nhà trường hiện đã có khoảng 6.000 đầu sách.
Khi thực hiện chủ trương miễn phí sách giáo khoa, nếu phải tiếp nhận, bảo quản thêm sách giáo khoa của hơn 1.000 học sinh, diện tích hiện có sẽ khó đáp ứng, đòi hỏi nhà trường phải tính toán phương án mở rộng hoặc bố trí không gian lưu trữ riêng.
Khó khăn này càng rõ nét tại những trường có quy mô lớn. Hiện nay, trên địa bàn thành phố có những trường quy mô khoảng 1.600-1.800 học sinh, sau khi sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, quy mô một số trường có thể tăng lên 2.000 học sinh.
Theo tính toán, với khoảng 2.000 học sinh, mỗi trường sẽ quản lý gần 20.000 cuốn sách giáo khoa. Đây là khối tài sản có giá trị lớn, đòi hỏi phải có kho lưu trữ riêng, hệ thống giá kệ, điều kiện chống ẩm, chống mối mọt, phòng cháy, chữa cháy và quy trình bảo quản theo quy định.
Bên cạnh đó, sau mỗi năm học, các nhà trường còn phải tổ chức thu hồi, kiểm đếm, phân loại, đánh giá chất lượng từng cuốn sách, bổ sung số lượng thiếu, thay thế sách hư hỏng để phục vụ học sinh khóa tiếp theo. Khối lượng công việc này phát sinh thêm yêu cầu về nhân lực, thời gian và chi phí quản lý.
Có thể thấy, miễn phí sách giáo khoa không đơn thuần là chính sách hỗ trợ người học mà còn là "bài toán" về quản trị tài sản công trong các cơ sở giáo dục. Việc nhận diện sớm những khó khăn là tiền đề quan trọng để các nhà trường chủ động xây dựng phương án triển khai phù hợp.
Từ thực tế trên, nhiều trường học tại Hải Phòng đã bắt đầu xây dựng các phương án quản lý, sử dụng sách giáo khoa theo hướng khoa học, tiết kiệm và phù hợp điều kiện thực tế của từng đơn vị.
Theo cô Bùi Thị Mỹ Hà, Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Thượng Hiền (phường Ngô Quyền), trước hết, nhà trường sẽ đẩy mạnh tuyên truyền tới cán bộ, giáo viên, nhân viên, phụ huynh và học sinh nhằm tạo sự đồng thuận, nâng cao ý thức giữ gìn sách giáo khoa. Đồng thời, trường sẽ bố trí không gian lưu trữ phù hợp, xây dựng quy chế quản lý, sử dụng sách giáo khoa, quy định rõ trách nhiệm của giáo viên và học sinh trong việc bảo quản, bàn giao và sử dụng sách để có thể luân chuyển qua nhiều khóa học.
Với Trường tiểu học Nguyễn Tri Phương, nhà trường chủ động xây dựng phương án triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa ngay từ bây giờ. Theo đó, trường sẽ bố trí kho lưu trữ riêng, trang bị hệ thống giá, tủ bảo quản; đồng thời, xây dựng quy trình tiếp nhận, cấp phát, thu hồi và tái sử dụng sách. Khoảng 1.000 bộ sách được cấp phát sẽ được mã hóa để quản lý xuyên suốt, bảo đảm hạn chế thất lạc và sử dụng hiệu quả qua nhiều khóa học. Song song với đó, nhà trường sẽ đẩy mạnh giáo dục học sinh ý thức giữ gìn sách, để mỗi cuốn sách không chỉ phục vụ một năm học mà có thể tiếp tục đồng hành nhiều thế hệ học sinh sau.
Còn Trường tiểu học Nguyễn Văn Tố (phường Lê Chân) cũng chủ động xây dựng phương án quản lý theo từng bộ sách. Theo cô Nguyễn Thị Thắm, Hiệu trưởng nhà trường, sau khi tiếp nhận, sách sẽ được phát cho từng học sinh và ghi rõ họ tên, lớp để thuận tiện trong quản lý. Trong suốt năm học, giáo viên thường xuyên nhắc nhở học sinh giữ gìn sách; cuối năm học, mỗi em sẽ buộc gọn bộ sách của mình và gửi kèm một bức thư nhỏ dành cho học sinh khóa sau với lời nhắn gửi cần tiếp tục nâng niu, gìn giữ những cuốn sách...
Việc triển khai sớm chính sách miễn phí sách giáo khoa không chỉ thể hiện quyết tâm của Hải Phòng trong chăm lo sự nghiệp giáo dục mà còn là cơ hội để thành phố chủ động hoàn thiện mô hình quản lý, sử dụng sách giáo khoa theo hướng hiệu quả và bền vững.
Với sự chuẩn bị từ sớm, từ xa của ngành Giáo dục và các nhà trường, cùng sự đồng hành của giáo viên, phụ huynh và học sinh, chủ trương nhân văn này sẽ phát huy đầy đủ giá trị, bảo đảm mọi học sinh đều được tiếp cận học liệu trong điều kiện tốt nhất, đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư của Nhà nước, góp phần xây dựng nền giáo dục công bằng, hiện đại và phát triển bền vững.
HOÀNG TRIỆU
