Mở không gian văn hóa từ giá trị sẵn có

Tháng 11, Hải Phòng tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Di sản văn hóa Việt Nam. Chương trình có các hoạt động nghệ thuật, trải nghiệm văn hóa, giáo dục di sản và giao lưu cộng đồng. Ở cấp cơ sở, các xã, phường, đặc khu cũng được khuyến khích tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong chuỗi hoạt động đó, Lễ hội Rươi lần thứ II ở xã Vĩnh Thuận, diễn ra trong hai ngày 31/10 và 1/11, cho thấy cách làm mới từ những giá trị vốn có của địa phương. Lễ hội không bắt đầu từ một phong tục mới được tạo ra, mà dựa vào nghề nuôi rươi, sản vật đặc trưng, ẩm thực và di tích lịch sử đã gắn bó với đời sống người dân.

Xã Vĩnh Thuận được thành lập từ ngày 1/7/2025, trên cơ sở hợp nhất ba xã Vĩnh An, Giang Biên và Dũng Tiến của huyện Vĩnh Bảo trước đây. Chỉ hơn 4 tháng sau, ngày 9/11/2025, địa phương tổ chức Lễ hội Rươi lần thứ nhất tại miếu Lác, di tích lịch sử cấp quốc gia thuộc vùng đất Giang Biên cũ. Lễ hội mang chủ đề “Tinh hoa từ 2 dòng sông”, gắn với vùng bãi bồi ven sông Thái Bình và sông Luộc, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho rươi sinh trưởng.

Sự ra đời của xã mới tạo nên đơn vị hành chính rộng hơn, quy tụ những địa bàn có đặc điểm và giá trị riêng. Trong bối cảnh ấy, việc tổ chức lễ hội rươi là cách giới thiệu nét đặc trưng của vùng đất, đồng thời tạo điểm kết nối giữa các hoạt động văn hóa và kinh tế. Đây không phải lễ hội có lịch sử hàng trăm năm, mà là hoạt động mới được xây dựng trên nền tảng nghề truyền thống, sản vật và không gian tín ngưỡng vốn có.

Ngay trong lần tổ chức đầu tiên, lễ hội kết hợp nghi lễ dâng hương tại miếu Lác, tưởng niệm danh tướng thời Trần - Lương Toàn - với hội thi ẩm thực, các hoạt động văn hóa dân gian và trưng bày sản phẩm địa phương. Dịp này, địa phương cũng công bố thành lập Chi hội Nghề nghiệp nuôi rươi và ký kết hợp tác tiêu thụ sản phẩm giữa doanh nghiệp với người nuôi. Qua đó, giúp lễ hội không chỉ dừng ở hoạt động vui chơi, mà còn gắn với nghề nghiệp và sinh kế của người dân địa phương.

Năm nay, lễ hội tiếp tục được tổ chức với chủ đề “Về miền di tích, đón lộc phù sa”. Bên cạnh nghi lễ truyền thống, chương trình có các trò chơi dân gian, múa rối nước, hoạt động nghệ thuật, gian hàng ẩm thực và giới thiệu sản phẩm địa phương. Việc tổ chức lần thứ hai có thể chưa đủ để khẳng định thương hiệu du lịch hay sức sống lâu dài của lễ hội. Tuy nhiên, hướng đi đã khá rõ: dùng sản vật có tiếng để kể câu chuyện về vùng đất, đồng thời đưa di tích và đời sống cộng đồng vào cùng một không gian trải nghiệm.

Xã Vĩnh Thuận có hơn 200 hộ khai thác rươi trên diện tích hơn 200 ha, sản lượng khoảng 150 - 200 tấn mỗi năm. Đằng sau sản vật là cả quá trình người dân lao động và thích nghi với tự nhiên. Khi được giới thiệu đúng cách, câu chuyện về con rươi có thể giúp người tham dự hiểu thêm về nghề nghiệp, môi trường sống và nét riêng trong ẩm thực địa phương.

Cách kết nối nghề truyền thống, di tích và ẩm thực trong hoạt động chung tại xã Vĩnh Thuận cũng gợi mở hướng phát huy nguồn lực văn hóa ở các địa phương. Những giá trị vốn hiện diện trong đời sống có thể trở thành chất liệu cho các lễ hội, không gian trải nghiệm hay chương trình giới thiệu văn hóa phù hợp với điều kiện từng nơi.

Không nhất thiết phải tạo ra những sản phẩm hoàn toàn mới; điều quan trọng là tìm được cách kết nối và giới thiệu để những giá trị sẵn có được biết đến rộng rãi hơn.

Hải Phòng có lợi thế từ sự đa dạng về lịch sử, di sản, nghề nghiệp và nếp sống ở các vùng đất. Chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp để khai thác tốt hơn nguồn lực ấy, đồng thời tạo thêm cơ hội để người dân tham gia và hiểu hơn về nơi mình sinh sống. Khi được tổ chức phù hợp, các hoạt động không chỉ làm phong phú đời sống văn hóa trước mắt mà còn góp phần mở ra hướng phát triển cho di sản, nghề truyền thống và sản phẩm địa phương.

Một vùng đất có thể được biết đến bởi những giá trị vốn có, nhưng sức sống của văn hóa phụ thuộc vào cách những giá trị ấy được gìn giữ, bồi đắp và trao truyền. Phát huy nguồn lực văn hóa, vì thế, trước hết là nhận diện nét riêng của mỗi vùng đất, tìm cách khơi dậy và phát triển những giá trị ấy trong đời sống hôm nay.