Di sản văn hóa trở thành sức bật mới của thành phố Cảng

Biến giá trị văn hóa thành nguồn lực kinh tế

Hải Phòng là thành phố kết tinh bề dày di sản từ sự hòa quyện giữa văn hóa biển với nét phóng khoáng của đô thị thương cảng, đồng thời là nơi tiếp biến, giao thoa giữa hai nền văn hóa Á - Âu, tạo nên bản sắc Hải Phòng cởi mở, hiện đại và giàu chiều sâu.

Nền tảng đó được bồi đắp bởi chuỗi di sản, danh thắng nổi tiếng như quần đảo Cát Bà, được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh cùng vịnh Hạ Long là Di sản thiên nhiên thế giới; khu vực trung tâm thành phố mang dấu ấn kiến trúc châu Âu; hay bán đảo Đồ Sơn, được cho là nơi đầu tiên đạo Phật du nhập vào Việt Nam từ thế kỷ thứ III trước Công nguyên.

Bên cạnh hệ thống danh thắng, Hải Phòng còn là nơi ươm mầm nhiều tên tuổi lớn của văn học, nghệ thuật nước nhà như Thế Lữ, Lê Đại Thanh, Nguyên Hồng, Hoàng Quý, Tô Vũ, Văn Cao, Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Đình Thi... Cùng với chiều sâu nghệ thuật, bản sắc ẩm thực biển đậm đà trở thành một phần di sản sống động, tạo nên sức hút tự nhiên cho điểm đến.

Kho tàng di sản cùng tính cách phóng khoáng của người miền biển đang trở thành chất liệu bản sắc đặc trưng cho các dự án nghệ thuật, thiết kế và truyền thông hiện đại, mở ra dư địa để Hải Phòng từng bước chuyển dịch sang nền kinh tế sáng tạo.

Theo ông Nguyễn Thành Trung, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng, sự hiện diện của Nhà hát Hoa Phượng đánh dấu bước phát triển mới về hạ tầng văn hóa, tạo tiền đề để Hải Phòng từng bước hướng tới mục tiêu trở thành "Thành phố âm nhạc".

Công trình đóng vai trò hạt nhân kết nối, tạo không gian biểu diễn tiêu chuẩn quốc tế để quy tụ các dòng nhạc hàn lâm, các nghệ sĩ lớn cùng chuỗi sự kiện tầm vóc. Sự kết hợp giữa hạ tầng hiện đại với những sản phẩm bản địa như foodtour, tour di sản hay các chương trình nghệ thuật quy mô lớn tạo sức hút, kích cầu tiêu dùng và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Qua đó, văn hóa, nghệ thuật trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng, đồng thời thúc đẩy chuỗi ngành dịch vụ, thương mại cùng phát triển.

Đây là một trong những mô hình thực tiễn của Hải Phòng trong việc hiện thực hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Việc chuyển hóa di sản và các thiết chế nghệ thuật thành nguồn lực kinh tế giúp thành phố Cảng mở rộng không gian phát triển, tạo thêm đòn bẩy bền vững cho nền kinh tế đô thị bên cạnh những trụ cột công nghiệp, cảng biển và logistics.

Có mặt tại Nhà hát Hoa Phượng trong đêm nhạc của nhạc sĩ Xuân Bình mới đây, anh Nguyễn Ngọc Bình, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, cảm giác đầu tiên là sự ngỡ ngàng trước một Hải Phòng rất khác, hiện đại, kiêu hãnh nhưng vẫn vẹn nguyên cái hồn của thành phố Cảng.

Khi những giai điệu trong đêm nhạc "Hải Phòng quê hương tôi" cất lên, cảm xúc của người nghe được khơi gợi bởi chất âm nhạc riêng, có sự mênh mang của biển, nét phóng khoáng, góc cạnh cùng tình cảm chân thành của người miền biển. Giữa hệ thống âm thanh, ánh sáng chuẩn quốc tế, những ca khúc về Hải Phòng tạo nên dấu ấn riêng đối với khán giả.

"Trải nghiệm này cho thấy Hải Phòng cuốn hút nhờ những đêm nghệ thuật đỉnh cao, bên cạnh sức hút quen thuộc từ foodtour hay di sản kiến trúc. Văn hóa, nghệ thuật ở đây là nhịp đập tâm hồn, là niềm tự hào người Hải Phòng chiêu đãi bạn bè bốn phương. Rời Nhà hát Hoa Phượng khi đêm muộn, dư vị hào sảng của âm nhạc vẫn đọng lại, thúc đẩy tôi muốn quay trở lại thành phố này nhiều lần nữa", anh Nguyễn Ngọc Bình chia sẻ.

Những trải nghiệm như vậy cho thấy khả năng kết nối giữa văn hóa, nghệ thuật với du lịch và tiêu dùng. Khi giá trị văn hóa được chuyển hóa thành những sản phẩm có khả năng tạo trải nghiệm, đây không chỉ là phương thức quảng bá hình ảnh thành phố mà còn góp phần hình thành giá trị kinh tế mới.

Kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Ở góc độ nghiên cứu, Tiến sĩ Bùi Thanh Tùng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hải Phòng nhận định, công nghiệp văn hóa là ngành kinh tế dựa trên chiều sâu di sản, năng lực sáng tạo và công nghệ tiên tiến, hiện đại. Việc đẩy mạnh lĩnh vực này không chỉ mang lại giá trị kinh tế trực tiếp mà còn gia tăng sức mạnh mềm quốc gia, mô hình đã chứng minh thành công tại Anh, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản...

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội. Xây dựng và phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Với mục tiêu đến giai đoạn 2045 - 2050 trở thành đô thị phát triển hàng đầu châu Á, Hải Phòng được đánh giá có nhiều dư địa để tiên phong cụ thể hóa định hướng này, từng bước đưa những giá trị văn hóa, nghệ thuật trở thành nguồn lực trực tiếp cho phát triển.

Để xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa có khả năng bứt phá, Tiến sĩ Bùi Thanh Tùng cho rằng thành phố cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.

Trước hết, Hải Phòng cần hoàn thiện khung chính sách, đơn giản hóa thủ tục hành chính và áp dụng các cơ chế ưu đãi nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, kiến trúc và truyền thông số.

Song song với đó, thành phố cần có chính sách đãi ngộ, thù lao thỏa đáng để đội ngũ văn nghệ sĩ yên tâm sáng tạo, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Một yêu cầu khác là tiếp tục giữ gìn, phát huy kho tàng di sản văn hóa của cha ông; đổi mới tư duy về sản phẩm và dịch vụ văn hóa; quan tâm hơn tới việc hỗ trợ, tạo điều kiện phát huy trí tuệ của đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa đặc thù như kiến trúc, phần mềm và trò chơi giải trí, xuất bản, thời trang.

Cùng với cơ chế, chính sách và nhân lực, nguồn lực đầu tư cho văn hóa cũng cần được nâng cao. Thành phố cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; tăng cường nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong phát triển văn hóa, nghệ thuật, đặc biệt là chuyển đổi số.

Việc tăng cường hợp tác quốc tế, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại cũng là một trong những nội dung Hải Phòng cần triển khai trong thời gian tới nhằm tạo điều kiện cho các sản phẩm văn hóa, sáng tạo của thành phố nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh.

Những định hướng này hướng tới xây dựng một hệ sinh thái trong đó di sản, con người, nghệ thuật, công nghệ và thị trường có thể kết nối với nhau. Khi văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được chuyển hóa thành sản phẩm và dịch vụ, nguồn lực văn hóa có thể trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra giá trị kinh tế.

Kho tàng di sản cùng hạ tầng giao thông kết nối hiện đại là điểm tựa để Hải Phòng chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành những sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao. Việc đưa văn hóa vào trọng tâm phát triển kinh tế sẽ mở thêm không gian tăng trưởng, tạo động lực để xây dựng một đô thị Cảng văn minh, hiện đại và giàu bản sắc.