Mở lối cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn

"Nút thắt" tài sản bảo đảm

Chuẩn bị thành lập doanh nghiệp gia công bao bì, anh Lê Trung Kiên, phường Thành Đông dành nhiều thời gian tìm hiểu các điều kiện vay vốn ngân hàng. Sau khi tính toán chi phí đầu tư dây chuyền, nhà xưởng và vốn lưu động, điều khiến anh trăn trở nhất không chỉ là lãi suất vay vốn, mà còn là tài sản bảo đảm.

Theo anh Kiên, dây chuyền sản xuất là tài sản có giá trị rất lớn, nhất là giai đoạn đầu của doanh nghiệp mới. Tuy nhiên, khi tìm hiểu các điều kiện vay vốn, anh nhận thấy máy móc, thiết bị vẫn khó được chấp nhận làm tài sản bảo đảm như bất động sản do tính thanh khoản và mức độ rủi ro.

Không chỉ những người chuẩn bị khởi nghiệp, nhiều doanh nghiệp đang hoạt động cũng gặp tình trạng tương tự. Tại Công ty TNHH Sản xuất nấm Hải Dương (xã Tứ Kỳ), nhu cầu đầu tư nhà xưởng, thiết bị và bổ sung vốn lưu động luôn gắn với quá trình mở rộng sản xuất. Ông Nguyễn Trung Sách, Giám đốc công ty cho biết, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khi đáp ứng các điều kiện vay vốn, nhất là yêu cầu về tài sản bảo đảm.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố, toàn thành phố hiện có hơn 45.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm hơn 85% tổng số doanh nghiệp. Đây là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo của thành phố. Ở góc độ ngành Ngân hàng, nguồn vốn dành cho khu vực này vẫn tiếp tục được mở rộng.

Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước khu vực 6 cho thấy, hết tháng 7/2026, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn đạt 114.194 tỷ đồng, tăng 17,51% so với cuối năm 2025 và chiếm 20,78% tổng dư nợ tín dụng trên địa bàn. Những số liệu trên cho thấy, dòng vốn tín dụng vẫn đang được ưu tiên dành cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của từng doanh nghiệp còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính minh bạch tài chính, hiệu quả phương án sản xuất, kinh doanh và khả năng bảo đảm khoản vay.

Với các tổ chức tín dụng, mục tiêu không chỉ là mở rộng dư nợ mà còn bảo đảm chất lượng tín dụng. Vì vậy, ngân hàng luôn ưu tiên cấp vốn đối với doanh nghiệp có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, dòng tiền rõ ràng và khả năng trả nợ phù hợp. Cùng với việc đơn giản hóa thủ tục, chuyển đổi số trong quy trình cho vay, nhiều ngân hàng cũng chủ động tư vấn, hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ để nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

Dù vậy, thực tế còn khoảng cách giữa nhu cầu vốn của doanh nghiệp và khả năng tiếp cận vốn. Theo ông Ngô Bá Đức, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp ASEAN (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), khó khăn này xuất phát từ nhiều phía. Bên cạnh yêu cầu bảo đảm an toàn tín dụng của các tổ chức tín dụng, không ít doanh nghiệp còn hạn chế về tài sản bảo đảm, tính minh bạch tài chính và chất lượng phương án sản xuất, kinh doanh.

Từ tài sản thế chấp đến xếp hạng tín nhiệm

Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Điều 8 dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026, là định hướng chuyển từ cách cho vay chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp sang khuyến khích các tổ chức tín dụng đánh giá doanh nghiệp trên cơ sở dòng tiền, phương án kinh doanh và xếp hạng tín nhiệm.

Dự thảo cũng đề xuất mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm, trong đó có quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số và một số loại tài sản khác theo quy định của pháp luật.

"Nếu được cụ thể hóa, cách tiếp cận này sẽ mở thêm cơ hội cho những doanh nghiệp có năng lực nhưng hạn chế về tài sản bảo đảm. Thay vì chủ yếu xem xét giá trị tài sản thế chấp, việc thẩm định sẽ dựa nhiều hơn vào hiệu quả hoạt động, khả năng tạo dòng tiền và triển vọng phát triển của doanh nghiệp, qua đó khuyến khích doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch trong quản trị và tài chính", ông Ngô Bá Đức cho biết.

Định hướng này cũng đang được ngành Ngân hàng từng bước triển khai. Trong phương hướng nhiệm vụ những tháng cuối năm 2026, Ngân hàng Nhà nước khu vực 6 yêu cầu các tổ chức tín dụng tiếp tục đơn giản hóa thủ tục cấp tín dụng, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình cho vay; khuyến khích cho vay dựa trên phương án sản xuất, kinh doanh, phương án mở rộng thị trường đầu ra, chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng, dữ liệu thanh toán và dòng tiền của doanh nghiệp.

Đổi mới cách tiếp cận tín dụng không đồng nghĩa với việc nới lỏng điều kiện cho vay. Muốn được đánh giá dựa trên dòng tiền và phương án kinh doanh, bản thân doanh nghiệp cũng phải nâng cao năng lực quản trị, minh bạch báo cáo tài chính và xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh khả thi.

Bên cạnh tín dụng ngân hàng, nhiều ý kiến cũng đề xuất tiếp tục phát huy hiệu quả Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ bảo lãnh tín dụng cùng các chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp để đa dạng hóa các kênh dẫn vốn.

Việc hoàn thiện cơ chế hỗ trợ tiếp cận vốn không chỉ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất mà còn tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Khi dòng vốn được phân bổ dựa nhiều hơn vào hiệu quả của phương án kinh doanh và năng lực của doanh nghiệp, những đơn vị có tiềm năng sẽ có thêm cơ hội phát triển, đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế của thành phố.