Tại phường Nguyễn Trãi (Hải Phòng), có một lớp học đặc biệt mỗi năm chỉ dành cho 30 học sinh dân tộc thiểu số. Ở đó, các em không chỉ tiếp thu con chữ, mà còn được tiếp thêm hành trang, niềm tin và sự hỗ trợ để vững bước trên con đường hướng tới tương lai.
Sáng đầu thu, sân Trường THCS Nguyễn Trãi rộn rã tiếng cười. Những tán phượng cuối mùa vừa rụng lá, để lộ khoảng trời xanh, trong veo như ánh mắt học trò. Bên dãy lớp học hai tầng đã cũ, lớp 6B - lớp dân tộc nội trú vang lên tiếng đọc bài rộn ràng.
Trên gương mặt của các em học sinh là niềm hân hoan xen lẫn tự hào. Bởi để có mặt trong lớp học này, các em đã trải qua một cuộc cạnh tranh không hề dễ dàng. Với nhiều gia đình, đây không chỉ là một suất học, mà là niềm hy vọng cho cả tương lai.
Trong số 30 học sinh mới nhập học, em Vũ Bảo Phương (dân tộc Thái) ngồi bàn đầu gây ấn tượng với dáng vẻ nhanh nhẹn, đôi mắt sáng ngời. Phương là 1 trong 2 học sinh được tuyển thẳng bởi thuộc diện hộ nghèo. Bố mẹ đi làm ăn xa, em ở cùng ông bà tại Tổ dân phố Bắc Nội. “Mỗi tháng được nhận tiền trợ cấp, em sẽ mang về đưa cho bà để mua đồ ăn. Bà đi làm đồng vất vả lắm, nên em muốn đỡ đần phần nào”, Phương chia sẻ.
Anh trai Vũ Nhật Vương của Phương đang học lớp 8B, cũng thuộc lớp dân tộc nội trú. Hai anh em trở thành điểm tựa tinh thần của ông bà, cũng là niềm vui trong những ngày tháng khó khăn. Từ khi bước chân vào lớp học này, Phương thấy mình may mắn hơn nhiều bạn cùng trang lứa. “Các bạn kể làm bài kiểm tra để chọn vào lớp 6 khó lắm, không dễ chút nào. Em được tuyển thẳng nên phải cố gắng hơn để xứng đáng”, Phương cười bẽn lẽn.
Niềm vui cũng hiện rõ trên gương mặt em Hoàng Nguyên Mai, thủ khoa kỳ kiểm tra đánh giá năng lực vào lớp 6B với 18,9 điểm. Mai có bố là người dân tộc Hoa, mẹ dân tộc Sán Dìu. Trước đó, anh trai Mai từng theo học lớp dân tộc nội trú và được tuyển thẳng vào Trường THPT Bến Tắm. Với Mai, đó vừa là tấm gương, vừa là động lực. “Anh trai em mang tiền hỗ trợ về, mẹ cất vào ngân hàng để dành sau này đi học đại học. Em cũng muốn học thật giỏi để sau này thi vào trường mình mơ ước”, Mai nói, ánh mắt sáng lên niềm quyết tâm.
Những gương mặt rạng rỡ ấy chính là minh chứng rõ ràng nhất cho giá trị của lớp học dân tộc nội trú. Chính sách hỗ trợ gần 2 triệu đồng/tháng (tương đương 80% mức lương cơ sở) cùng với sách vở, quần áo, bảo hiểm y tế, những món quà dịp lễ Tết… không chỉ giúp học sinh thêm tự tin đến trường, mà còn san sẻ gánh nặng cơm áo cho gia đình.
Câu chuyện về lớp học đặc biệt không chỉ nằm ở những niềm vui hôm nay, mà còn khắc sâu trong ký ức của những thế hệ đi trước.
Chị Dương Thị Quỳnh, hiện là giáo viên Trường THCS Nguyễn Trãi, từng là một trong những học sinh của lớp dân tộc nội trú niên khóa 2008 - 2012. Đó là những ngày chị xa nhà, đi học lớp dân tộc nội trú ở ngôi trường dưới thị xã Chí Linh trước đây.
Nhắc về quãng thời gian ấy, đôi mắt chị Quỳnh ánh lên sự xúc động: “Ngày đó chúng tôi ăn ở tập trung trong khu nội trú. Ban ngày đi học, buổi tối tự quản, cùng nhau học bài đến 9 rưỡi tối. Một tháng mới được về nhà một lần. Nhiều bạn nhớ nhà đến khóc, nhưng rồi cũng động viên nhau cố gắng. Chính những ngày tháng ấy đã dạy chúng tôi tính tự lập, đoàn kết và biết trân trọng bản sắc dân tộc của mình. Mỗi học sinh khi đó phải có một bộ trang phục dân tộc của riêng mình mặc vào những dịp lễ, Tết”.
Nhờ cơ chế này, chất lượng đào tạo của lớp dân tộc nội trú luôn duy trì ở mức cao. Các em sau khi ra trường đều có nền tảng kiến thức tốt, nhiều em trở thành tấm gương vượt khó vươn lên.
Chị Quỳnh kể, trong ký ức của mình, điều quý giá nhất không chỉ là những khoản hỗ trợ được phát, mà là cảm giác được sống trong một tập thể gắn bó, nơi mỗi đứa trẻ dân tộc đều cảm nhận được sự quan tâm và tin tưởng. “Nếu không có chính sách nội trú, có lẽ nhiều bạn bè tôi đã phải nghỉ học từ sớm để phụ giúp gia đình. Nhờ có nó, chúng tôi mới đi được xa hơn, nhiều bạn lớp tôi hiện khá thành đạt”, chị Quỳnh nói.
Giờ đây, đứng trên bục giảng, cô giáo Quỳnh thấy bóng dáng mình trong những học trò nội trú hôm nay. Đó là hành trình nối dài của một chính sách nhân văn, gieo hạt từ quá khứ và tiếp tục nảy mầm ở hiện tại.
Lớp học dân tộc nội trú ở Trường THCS Nguyễn Trãi chỉ mới có từ năm 2016 khi nhà trường tiếp nhận bàn giao toàn bộ học sinh dân tộc nội trú từ Trường THCS Chu Văn An theo quyết định của UBND thị xã Chí Linh cũ. Từ năm học 2016 - 2017, trường chính thức có 4 lớp B dành riêng cho học sinh dân tộc thiểu số ở các khối 6, 7, 8, 9, mỗi lớp duy trì sĩ số 30 em. Toàn trường chỉ có 4 lớp này được hưởng chính sách nội trú.
Trước kia, khi còn ở Trường THCS Chu Văn An, mô hình nội trú đúng nghĩa được duy trì: học sinh ăn, ở, sinh hoạt ngay tại trường. Một tháng, các em mới được về nhà một lần. Sau này, khi chuyển về Trường THCS Nguyễn Trãi, vì điều kiện cơ sở vật chất chưa cho phép, việc ăn ở tập trung không thể duy trì. Thay vào đó, ngoài các hỗ trợ về học phí, sách vở, bảo hiểm y tế…, mỗi em được nhận gần 2 triệu đồng hằng tháng để mang về gia đình.
Điều kiện để được vào lớp dân tộc nội trú cũng khá chặt chẽ. Bản thân học sinh phải là người dân tộc thiểu số hoặc có bố hay mẹ là dân tộc thiểu số thì mới đủ điều kiện nộp hồ sơ. Một số trường hợp đặc biệt như học sinh thuộc hộ nghèo, gia đình chính sách, con cán bộ, chiến sĩ đang công tác ở vùng biên giới, hải đảo sẽ được tuyển thẳng.
Sau khi bảo đảm các điều kiện về hồ sơ, các em sẽ tham gia làm bài kiểm tra đánh giá năng lực 2 môn toán và tiếng Việt. Danh sách trúng tuyển được xét từ điểm cao xuống thấp cho đến khi đủ chỉ tiêu.
Năm học 2025 - 2026 là năm đầu tiên học sinh lớp dân tộc nội trú Trường THCS Nguyễn Trãi được xét tuyển thẳng vào lớp 10 THPT. Bởi theo công văn của Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Dương (cũ), có 4 nhóm đối tượng được tuyển thẳng vào lớp 10 THPT gồm: học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú cấp THCS, học sinh dân tộc rất ít người, học sinh khuyết tật và học sinh đoạt giải quốc gia.
Trường THCS Nguyễn Trãi không phải trường dân tộc nội trú nhưng có lớp dân tộc nội trú nên 28 em thuộc lớp 9B đủ điều kiện tuyển thẳng vào lớp 10, mở ra cánh cửa rộng hơn cho hành trình học tập lâu dài.
Thế nhưng, không phải em nào cũng may mắn. Em Phạm Văn Tuyên, dân tộc Sán Dìu ở tổ dân phố Chín Thượng vẫn chưa nguôi nỗi buồn trượt lớp nội trú.
Bên hiên ngôi nhà nhỏ nằm bên chân đồi, Tuyên lí nhí kể: “Bố em đi phát rừng, mẹ em làm công ty, vất vả lắm. Em muốn đỗ vào lớp nội trú để có tiền hỗ trợ, đỡ cho bố mẹ, mà không được”.
Còn anh Phạm Văn Viện, bố của Tuyên cười hiền: “Cháu nó học chăm lắm. Không được vào lớp dân tộc nội trú cũng tiếc chứ, nhưng vợ chồng tôi không trách. Tôi chỉ động viên cháu cố gắng, học lớp nào cũng phải nỗ lực”.
Năm học này, Trường THCS Nguyễn Trãi nhận được 75 hồ sơ đăng ký vào lớp 6B, nhưng chỉ có 28 em trúng tuyển. Còn lại 47 em trượt khỏi lớp nội trú và không được hưởng những chính sách hỗ trợ.
Phường Nguyễn Trãi hiện có 1.027 hộ với 3.503 nhân khẩu là đồng bào dân tộc thiểu số, thuộc 16 dân tộc khác nhau như Sán Dìu, Hoa, Tày, Nùng, Dao, Mường… Cuộc sống của họ chủ yếu dựa vào nông nghiệp, thu nhập bấp bênh.
Trong tổng số 227 học sinh dân tộc thiểu số đang theo học tại Trường THCS Nguyễn Trãi, chỉ có 120 em, tức một nửa được hưởng chính sách nội trú. Con số ấy cho thấy khoảng cách khá lớn giữa nhu cầu thực tế và khả năng đáp ứng.
Bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ: “Chúng tôi luôn mong muốn tất cả học sinh dân tộc thiểu số đều được hưởng chính sách như nhau”.
Con đường đến trường của học trò dân tộc thiểu số ở Hải Phòng vẫn còn nhiều gập ghềnh. Những Phương, Mai, Vương… đã được nâng bước, nhưng cũng có hàng chục bạn khác lại chưa may mắn như Tuyên.
Anh Lục Văn Vượng, dân tộc Sán Dìu ở tổ dân phố Chín Thượng bày tỏ: “Chúng tôi không mong Nhà nước nuôi hết con mình, chỉ mong các cháu có cơ hội như nhau. Một suất vào lớp nội trú không chỉ là tiền hỗ trợ, mà còn là niềm tin cho cả gia đình”.
Nguyện vọng giản dị ấy cũng là nỗi trăn trở chung của thầy, cô giáo. Đã đến lúc, bên cạnh việc giữ vững chất lượng đào tạo, các cơ quan chức năng cần quan tâm, xem xét và tính toán cơ chế, chỉ tiêu phù hợp để ngày càng nhiều học sinh được thụ hưởng chính sách.
Lớp học dân tộc nội trú ở Trường THCS Nguyễn Trãi là minh chứng sinh động cho sự quan tâm của Nhà nước đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Khi chính sách được mở rộng và bao phủ nhiều hơn, lớp học đặc biệt ấy sẽ thực sự trở thành ngôi nhà chung, chắp cánh cho mọi học sinh dân tộc thiểu số trên địa bàn.
LINH LINH - ĐỖ TUẤN
