Nghe biển

Mỗi khi Hè về, biển Cát Bà lại thức dậy bằng một bản nhạc riêng. Đó là tiếng sóng vỗ đều vào bờ, tiếng mái chèo khua nhẹ trên mặt nước, tiếng máy thuyền nổ giòn giữa khoảng trời còn phủ màu xanh nhạt của buổi sớm.

Với nhiều người, bình minh trên biển chỉ là một khoảnh khắc đẹp để chụp lại bằng chiếc điện thoại. Nhưng với ông Khải, Cát Bà là cả một đời người.

Ông đã sống hơn sáu mươi năm bên những con sóng. Từ khi còn là cậu bé theo cha ra khơi bằng chiếc thuyền gỗ nhỏ, đến khi mái tóc đã bạc trắng vì nắng gió, ông vẫn giữ thói quen dậy trước mặt trời. Mỗi sáng, khi tiếng gà trong làng còn chưa kịp gáy, ông đã có mặt bên bãi biển, nhìn về phía xa nơi những con thuyền trở về.

Nam là một cậu học sinh lớp mười ở thành phố. Sau khi bố mẹ bận rộn với công việc, cậu được gửi về Cát Bà nghỉ Hè cùng ông nội. Ban đầu, Nam không thích nơi này. Cậu quen với những con đường đông đúc, những quán cà phê có điều hòa, những trò chơi trên màn hình điện thoại. Còn ở đây, sáng nào cũng phải nghe tiếng sóng, ngửi mùi mặn của gió biển và nhìn những chiếc thuyền mà cậu cho là "chẳng có gì thú vị".

Ngày đầu tiên về quê, Nam đứng trước biển, nhìn khoảng nước mênh mông rồi nói:

- Ông ơi, ở đây ngày nào cũng chỉ có biển thôi à?

Nam cúi xuống đá nhẹ một vỏ sò nằm trên cát.

Ông Khải cười hiền:

- Ừ, chỉ có biển thôi.

Nam không hiểu. Cậu nghĩ ông mình đã quá gắn bó với biển nên mới nhìn đâu cũng thấy điều đặc biệt.

Nhưng rồi một buổi sáng, ông gọi Nam dậy từ lúc bốn giờ.

- Đi với ông.

- Đi đâu ạ?

- Đi xem biển thức dậy.

Nam ngái ngủ định từ chối, nhưng rồi vẫn bước theo ông. Hai ông cháu đi trên con đường dẫn ra bãi biển. Bầu trời phía Đông vẫn còn tối, chỉ có một vệt sáng mỏng như sợi chỉ phía chân trời. Những hàng phi lao ven biển lay động trong gió. Xa xa, tiếng động cơ thuyền đánh cá vọng lại.

Khi đôi chân chạm vào lớp cát ẩm lạnh, Nam bất giác dừng lại. Trước mắt cậu, biển Cát Bà đang chuyển mình.

Một màu vàng nhạt từ từ lan trên mặt nước. Mặt trời nhô khỏi đường chân trời. Những chiếc thuyền đánh cá lần lượt trở về trong ánh sáng đầu ngày.

Ông Khải đứng lặng nhìn cảnh ấy.

- Đẹp không?

Nam im lặng một lúc.

- Đẹp thật ông ạ. Nam lấy điện thoại ra theo thói quen rồi lại chậm rãi cất vào túi.

Trong số những chiếc thuyền cập bờ hôm ấy có thuyền của anh Hải, người hàng xóm của ông Khải. Hải mới ngoài ba mươi tuổi nhưng đã là một trong những ngư dân trẻ có kinh nghiệm nhất vùng.

Hải có khuôn mặt sạm nắng, đôi bàn tay chai cứng vì kéo lưới, nhưng lúc nào cũng vui vẻ. Anh sống cùng vợ và cô con gái nhỏ tên Lam. Hôm ấy, khi kéo chiếc thuyền vào bờ, Hải còn cười nói với ông Khải rằng chuyến biển sau sẽ tìm cho Lam chiếc vỏ ốc thật lớn ngoài khơi. Cô bé vẫn luôn thích nghe bố kể chuyện về những vùng biển xa.

Thấy Nam đi cùng ông Khải, Hải cười:

- Cháu ông đấy à? Lần đầu ra biển sớm hả?

Nam gật đầu.

- Cháu thấy thế nào?

- Cháu thấy… khác với những gì cháu nghĩ.

Hải bật cười:

- Biển mà.

Những ngày sau đó, Nam theo ông ra biển mỗi sáng, nghe những câu chuyện về nghề cá, về những chuyến đi xa, về những lần đối mặt với giông bão.

Một lần ngồi vá lưới bên bến, Hải nhìn về phía khu đất đang được cắm cọc khảo sát rồi cười, nhưng ánh mắt thoáng chút băn khoăn.

- Người ta bảo mai này chỗ đó sẽ thành khu du lịch lớn.

Anh vuốt lại tấm lưới trên tay, nói như với chính mình:

- Mai này bờ biển toàn khách sạn thì tụi em neo thuyền ở đâu?
Ông Khải chỉ lặng lẽ nhìn ra mặt nước. Nam cũng quay theo ánh mắt của ông, nhưng khi ấy cậu vẫn chưa hiểu hết nỗi lo của những người sống nhờ biển.

Một buổi chiều, khi đi dọc bờ biển cùng Lam, Nam thấy rất nhiều túi nilon, chai nhựa và rác bị sóng đánh dạt vào bờ.

Lam cúi xuống nhặt từng chiếc vỏ chai bỏ vào túi.

- Ngày nào em cũng nhặt à?

- Vâng.

Nam cúi xuống nhặt một chiếc chai nằm giữa bãi cát.

Gần khu vực làng chài có dự án xây dựng một khu dịch vụ du lịch mới. Nhiều người vui mừng vì nghĩ rằng sẽ có thêm việc làm, cuộc sống sẽ phát triển hơn. Nhưng cũng có người lo lắng vì việc san lấp một phần bãi cát và xây dựng quá gần biển có thể ảnh hưởng đến môi trường.

Ông Khải là một trong những người phản đối việc làm thiếu tính toán.

- Phát triển là tốt, nhưng không thể đánh đổi biển bằng những bức tường bê tông.

Ông nói trong cuộc họp của làng. Một số người không đồng tình.

- Ông Khải à, thời đại thay đổi rồi. Không thể mãi giữ cách sống cũ được.

Ông chỉ im lặng.

Cuối tháng, những ngày nắng đẹp bất ngờ kết thúc.

Một cơn áp thấp nhiệt đới tiến vào biển Đông. Những người có kinh nghiệm như ông Khải và Hải nhận ra dấu hiệu bất thường từ những đám mây đen phía xa.

Sáng hôm ấy, biển không còn dịu dàng. Sóng cao hơn. Gió mạnh hơn.

Những chiếc thuyền đang hoạt động ngoài khơi được thông báo trở về sớm. Nhưng thuyền của Hải vẫn chưa thấy về.

Chiều xuống, cả làng bắt đầu lo lắng. Vợ Hải đứng bên bờ biển, ôm con gái nhỏ, mắt không rời khỏi khoảng trời xám đặc.

- Bố cháu sẽ về phải không ông?

Lam hỏi.

Ông Khải nhìn ra biển.

- Nhất định sẽ về.

Nhưng bàn tay ông siết chặt hơn. Đêm ấy, mưa trút xuống. Gió rít từng cơn. Biển gầm lên dữ dội.

Nam nằm trong nhà mà không thể ngủ. Gần nửa đêm, điện thoại của ông Khải reo lên. Thuyền của Hải gặp sự cố máy giữa lúc sóng lớn. Một chiếc tàu khác đã phát hiện tín hiệu cầu cứu nhưng chưa thể tiếp cận vì thời tiết quá xấu.

Ông Khải lập tức đứng dậy.

- Ông đi đâu?

Nam hỏi.

- Ra trạm liên lạc.

- Ở nhà đi.

Nhưng Nam lắc đầu.

- Cháu muốn giúp ông.

Ông nhìn Nam một lúc rồi gật đầu.

Những con sóng đen cuộn lên, đập mạnh vào bờ. Mưa quất vào những hàng phi lao ven biển, từng cành cây nghiêng ngả trong gió.

Tại trạm liên lạc của đội cứu hộ ven biển, ánh đèn vẫn sáng suốt đêm. Những người đàn ông trong làng thay nhau theo dõi tín hiệu từ ngoài khơi.

Ông Khải đứng trước màn hình liên lạc. Nam ngồi bên cạnh.

- Ông ơi… ngày trước ông cũng từng gặp những lúc như thế này sao?

Ông im lặng một lúc rồi gật đầu.

- Nhiều lần.

- Ông có sợ không?

Ông Khải không trả lời ngay.

Ánh đèn trong trạm liên lạc hắt lên mái tóc bạc và gương mặt đã in dấu nhiều mùa biển động của ông.

- Có một lần, ông đã không thể đưa một người trở về.

Nam quay sang nhìn. Ông vẫn hướng mắt ra phía biển.

- Hồi ấy ông còn trẻ. Một người bạn đi cùng thuyền gặp nạn trong một đêm sóng lớn. Ông đã cố quay lại tìm, nhưng dòng nước đổi hướng quá nhanh.

- Từ ngày đó, ông hiểu rằng biển không chỉ cần lòng can đảm. Người đi biển còn phải biết lắng nghe từng thay đổi nhỏ của biển.
Ông Khải khẽ cười.

- Có chứ. Người đi biển không phải không biết sợ. Chỉ là họ hiểu rằng nếu sợ hãi mà bỏ cuộc thì sẽ không bao giờ nhìn thấy bình minh.

Nam ngồi im. Khoảng gần ba giờ sáng, một tín hiệu yếu ớt vang lên. Mọi người lập tức đứng bật dậy.

- Có tín hiệu rồi!

Một người trong đội cứu hộ reo lên. Tín hiệu phát ra từ chiếc máy liên lạc dự phòng của thuyền Hải. Nhưng vị trí quá xa, sóng vẫn rất mạnh.

Một ngư dân nói, mắt vẫn dõi vào màn hình đang chớp tín hiệu.
Ông Khải bước lên.

- Tôi đi.

- Ông Khải, ông lớn tuổi rồi.

Ông khẽ cười.

- Vùng nước đó, ngày trẻ ông từng thuộc từng luồng sóng. Có những nơi chỉ cần nghe tiếng nước va vào mạn tàu là biết mình đang ở đâu.

Ông nhìn ra phía cửa biển chìm trong mưa.

- Vùng đó gần cửa lạch. Nước ở đó không giống ngoài khơi. Sau những ngày gió chướng, dòng chảy thường kéo lệch về phía Nam. Người lạ dễ bị cuốn đi.

Ông dừng lại một chút rồi nói:

- Ngày trước, cha tôi từng dạy tôi nhìn biển không chỉ bằng mắt. Phải nghe tiếng sóng, nhìn màu nước mà đoán đường đi.

Căn phòng im lặng. Ông Khải đặt tay lên bàn điều khiển.

- Tôi đã theo những con nước ấy hơn nửa đời người. Nếu còn cơ hội đưa Hải trở về, tôi phải đi.

Một khoảng im lặng. Cuối cùng, đội trưởng cứu hộ gật đầu.

- Được. Nhưng phải bảo đảm an toàn.

Nam nắm lấy tay ông.

- Ông phải trở về.

Ông Khải nhìn cháu trai.

- Ông còn phải đưa cháu xem nhiều bình minh trên biển này nữa.

Rồi ông bước ra giữa màn mưa. Chiếc tàu cứu hộ rời bến khi trời vẫn còn tối. Chiếc tàu vừa ra khỏi cửa biển đã khuất hẳn sau những bức tường sóng dựng đứng. Trên bờ, mọi người chỉ còn biết nhìn vào màn mưa trắng xóa. Nam đứng trên bờ nhìn theo. Lam đứng bên cạnh mẹ, hai tay nắm chặt.

- Anh Nam, bố em sẽ về chứ?

Nam nhìn cô bé.

- Anh tin là chú sẽ về.

Khoảng thời gian chờ đợi dài như vô tận. Mọi người không ai nói nhiều. Họ chỉ lặng lẽ nhìn biển. Rồi khi trời gần sáng, một tiếng còi tàu vang lên từ phía xa.

Chiếc tàu cứu hộ trở về. Trên tàu, Hải nằm trên cáng, gương mặt mệt mỏi nhưng vẫn tỉnh táo. Khi nhìn thấy vợ và con gái, anh cố nở nụ cười.

Lam chạy đến ôm lấy bố.

- Bố về rồi!

Tiếng khóc hòa cùng tiếng cười giữa buổi sớm sau bão.

Ông Khải bước xuống tàu sau cùng. Quần áo ướt đẫm, mái tóc bạc trắng dính nước mưa, nhưng ánh mắt ông vẫn sáng. Nam chạy đến ôm ông.

- Ông ơi… Ông Khải vỗ nhẹ vai cháu.

Sau cơn bão, biển dần trở lại bình yên. Người trong làng dựng lại hàng phi lao, sửa sang những chiếc thuyền và nhặt sạch rác sóng đánh vào bờ.

Sau nhiều cuộc bàn bạc, dự án được điều chỉnh. Khoảng cát trước làng vẫn được giữ lại. Những hàng cây mới được trồng bên bờ biển. Trên bến, những chiếc thuyền vẫn nối nhau ra khơi như bao đời nay.

Ngày cuối của kỳ nghỉ Hè, Nam lại thức dậy lúc bốn giờ sáng. Không cần ông gọi. Cậu tự bước ra biển.

Ông Khải đã đứng ở đó từ lúc nào, tay cầm chiếc ấm trà nhỏ quen thuộc.

- Hôm nay dậy sớm thế?

Nam cười.

- Cháu muốn nghe biển.

Ông Khải không nói gì, chỉ nhìn ra phía chân trời đang dần sáng lên. Từ phía làng chài, tiếng gọi nhau của ngư dân vang lên trong gió sớm.