Người khó khăn ở chung cư cũ đi đâu nếu kinh phí đền bù không đủ mua chỗ ở mới?

Chiều 28/10, phát biểu ở hội trường Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI về dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga tiếp tục góp ý một nội dung liên quan đến chính sách bảo đảm chỗ ở cho người dân có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn khi cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, được quy định tại điều 113 và điều 115 của dự thảo.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhất trí cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý các quy định về quyền sở hữu, quyền sử dụng đất, phương án bồi thường, tái định cư và nghĩa vụ đóng góp kinh phí khi cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Đặc biệt, đối với việc tiếp tục sử dụng mốc năm 1994 để phân biệt cơ chế bồi thường, tái định cư giữa các nhóm nhà chung cư, đại biểu đồng tình với giải trình của cơ quan soạn thảo về sự khác biệt trong nguồn gốc đầu tư, quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu cũng như yêu cầu cân đối nguồn lực thực hiện.

Tuy nhiên, từ thực tiễn thành phố Hải Phòng và các đô thị lớn khác, và từ phản ánh của cử tri, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu rõ, các chung cư được xây dựng sau năm 1994, trong đó có những chung cư phục vụ tái định cư, nhà ở cho người thu nhập thấp nay xuống cấp nghiêm trọng, buộc phải phá dỡ, xây dựng lại. Không ít chủ sở hữu tại những chung cư này là người cao tuổi, người nghỉ hưu, người có thu nhập thấp, không đủ khả năng đóng góp kinh phí xây dựng.

Vậy mà, theo khoản 5 điều 113 của dự thảo, đối với nhóm chung cư này, chủ sở hữu có quyền đóng góp kinh phí để xây dựng lại hoặc chuyển giao quyền và nghĩa vụ sử dụng đất. Trường hợp không thực hiện các phương án đó thì được bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất theo quy định.

"Tôi cho rằng quy định này đã giải quyết được vấn đề về quyền tài sản nhưng chưa giải quyết đầy đủ vấn đề về chỗ ở của người dân sau khi phải di dời bởi trên thực tế giá trị phần quyền sử dụng đất được bồi thường có thể không đủ để người dân mua hoặc thuê một chỗ ở phù hợp. Trong khi đó, họ không còn khả năng lao động hoặc không có nguồn thu nhập để đóng góp thêm kinh phí xây dựng lại nhà ở", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho biết.

Theo đại biểu, khi một người dân phải rời khỏi căn hộ thuộc sở hữu hợp pháp của mình vì công trình không còn bảo đảm an toàn, đã được bồi thường đúng quy định nhưng số tiền nhận được không đủ để tạo lập chỗ ở mới, thì chính sách nhà ở sẽ giải quyết trường hợp đó như thế nào không đơn thuần là vấn đề bồi thường tài sản mà còn là vấn đề bảo đảm an sinh xã hội.

Mặc dù Bộ Xây dựng đã đề cập khó khăn này và dự kiến tiếp tục nghiên cứu cơ chế hỗ trợ, dự thảo cũng đã được chỉnh lý theo hướng giao UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế của địa phương quyết định hỗ trợ kinh phí đối với các đối tượng khó khăn nhưng đại biểu Việt Nga đánh giá quy định như vậy chưa thật đầy đủ.

Đại biểu nhấn mạnh, đối với người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, điều họ cần trước hết không nhất thiết là một khoản tiền mà là khả năng tiếp cận được một chỗ ở an toàn, ổn định và phù hợp điều kiện kinh tế của mình. Hơn nữa, nếu toàn bộ cơ chế hỗ trợ phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương thì những người có cùng hoàn cảnh có thể được tiếp cận chính sách rất khác nhau.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện Điều 115 trong dự thảo luật theo hướng bổ sung nguyên tắc: Đối với chủ sở hữu nhà chung cư phải di dời để phá dỡ, xây dựng lại, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không đủ khả năng đóng góp kinh phí xây dựng lại và không đủ khả năng tự tạo lập chỗ ở mới sau khi nhận bồi thường, Nhà nước có cơ chế hỗ trợ phù hợp để bảo đảm khả năng tiếp cận chỗ ở ổn định.

Cơ chế hỗ trợ có thể thực hiện thông qua việc ưu tiên thuê nhà ở, tiếp cận nhà ở xã hội hoặc hình thức hỗ trợ khác phù hợp. Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí xác định đối tượng, điều kiện và phương thức hỗ trợ.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát các quy định về đối tượng và nguyên tắc thực hiện chính sách nhà ở xã hội tại Điều 59 và Điều 60 để bảo đảm sự thống nhất, tránh trường hợp luật đã xác lập nguyên tắc hỗ trợ nhưng người dân lại không đủ điều kiện tiếp cận các hình thức hỗ trợ trên thực tế.

"Tôi xin nhấn mạnh, kiến nghị này không nhằm mở rộng chính sách bao cấp của Nhà nước đối với việc xây dựng lại chung cư, cũng không đặt vấn đề thay đổi nguyên tắc bồi thường đối với các chung cư xây dựng sau năm 1994. Điều tôi đề nghị là thiết lập một cơ chế hỗ trợ có điều kiện, đúng đối tượng, tập trung vào những người thực sự khó khăn, để quá trình cải tạo, xây dựng lại chung cư không khiến một bộ phận người dân yếu thế có thể bị mất khả năng tiếp cận chỗ ở ổn định, bởi mục tiêu cuối cùng của chính sách nhà ở không chỉ là thay thế những công trình đã xuống cấp, mà còn phải bảo đảm cuộc sống của những người dân đang sinh sống trong các công trình đó", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu.