Áp lực việc làm, nỗi lo bị AI thay thế, cảm giác kiệt sức và những chuẩn mực thành công hào nhoáng trên mạng xã hội đang khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái lo âu, mất phương hướng.
Khi thành công ngày càng bị đồng nhất với tiền bạc, danh tiếng hay hình ảnh hào nhoáng trên mạng xã hội, không ít người trẻ rơi vào trạng thái sốt ruột, tự ti, thậm chí lựa chọn những con đường không phù hợp chỉ để chạy theo các chuẩn mực bên ngoài.
Phía sau vẻ ngoài năng động, tự tin của nhiều bạn trẻ hiện nay lại là những áp lực âm thầm khó gọi tên. Áp lực việc làm, nỗi lo bị trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế, cảm giác kiệt sức trong guồng quay công việc hay sự cô đơn giữa hàng nghìn kết nối trên mạng xã hội đang khiến nhiều người trẻ mệt mỏi, mất phương hướng, thậm chí rơi vào khủng hoảng tinh thần.
Câu chuyện của Nguyễn Ngọc Lan, sinh viên năm cuối ngành truyền thông tại Hà Nội, phần nào phản ánh tâm trạng chung của nhiều bạn trẻ trước ngưỡng cửa trưởng thành. Càng gần ngày tốt nghiệp, thay vì háo hức bước vào thị trường lao động, Lan lại mang nhiều nỗi lo khi công nghệ phát triển quá nhanh, AI ngày càng có thể đảm nhiệm nhiều công việc vốn từng được xem là lợi thế của người trẻ mới ra trường.
Không chỉ sinh viên, nhiều người trẻ đã đi làm cũng đang đối diện với áp lực kiệt sức kéo dài. Trong guồng quay công việc, áp lực phải thành công sớm, phải liên tục nỗ lực để không bị bỏ lại phía sau khiến không ít người luôn sống trong trạng thái căng mình và mệt mỏi.
Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng cảm giác lo âu, chông chênh của gen Z không nên chỉ được nhìn nhận như vấn đề cá nhân, mà cần đặt trong bối cảnh xã hội thay đổi quá nhanh.
Theo Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh, gen Z trưởng thành trong giai đoạn công nghệ biến đổi từng ngày, thị trường lao động liên tục thay đổi và cả những chuẩn mực về thành công cũng không ngừng dịch chuyển. Điều đó mở ra nhiều cơ hội hơn, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực cạnh tranh lớn hơn trong học tập, việc làm, thu nhập và hành trình khẳng định bản thân.
“Người trẻ hôm nay đang sống trong một môi trường giá trị rất phức tạp, khi ranh giới giữa thật và giả, thành công thật và thành công ảo nhiều khi bị pha trộn. Khi thường xuyên chứng kiến những hình ảnh hào nhoáng trên mạng xã hội, một số bạn trẻ dễ rơi vào trạng thái so sánh, hoài nghi, thậm chí mất niềm tin vào chính mình”, Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh phân tích.
Có ý kiến cho rằng gen Z “mong manh” hơn các thế hệ trước. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh, nhận định này cần được nhìn nhận công bằng hơn. Các thế hệ trước từng trải qua giai đoạn khó khăn về vật chất, chiến tranh, thiếu thốn nên được rèn luyện nhiều hơn trong nghịch cảnh.
Trong khi đó, một bộ phận người trẻ ngày nay có điều kiện sống tốt hơn, được gia đình bao bọc nhiều hơn, ít va chạm thực tế hơn nên khả năng chịu áp lực có thể chưa được rèn luyện đầy đủ.
“Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa gen Z yếu kém hơn. Thách thức của các em hôm nay không còn chủ yếu là cơm áo gạo tiền, mà là áp lực lựa chọn, cạnh tranh, hình ảnh cá nhân, sức khỏe tinh thần và nỗi lo về tương lai”, Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh nhấn mạnh.
Một trong những áp lực lớn hiện nay với người trẻ là nỗi lo bị AI thay thế. Theo Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh, điều đáng lo không nằm ở sự phát triển của công nghệ mà là việc người trẻ dần mất niềm tin vào giá trị của bản thân hoặc phụ thuộc quá nhiều vào công cụ.
“AI có thể thay thế một số thao tác lặp lại, nhưng khó thay thế tư duy độc lập, khả năng sáng tạo, sự tử tế, tinh thần trách nhiệm hay khả năng thấu hiểu con người. Điều quan trọng là người trẻ phải học cách làm chủ công nghệ, chứ không để công nghệ dẫn dắt mình”, Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh cho biết.
Theo chuyên gia, áp lực thành công sớm đang trở thành sức ép vô hình với nhiều người trẻ khi mỗi ngày họ tiếp xúc với vô số hình mẫu thành công trên mạng xã hội. Khi thành công bị gắn chặt với tiền bạc, danh tiếng hoặc hình ảnh hào nhoáng, nhiều bạn trẻ dễ rơi vào tâm lý sốt ruột, tự ti, thậm chí chọn những con đường không phù hợp chỉ để chạy theo các chuẩn mực bên ngoài.
Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng khi rơi vào trạng thái khủng hoảng, điều người trẻ cần nhất là học cách nhìn lại bản thân một cách trung thực, hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của mình và biết mình cần bổ sung điều gì. Đồng thời, người trẻ cũng không nên chịu đựng áp lực một mình.
“Gia đình, bạn bè, thầy cô, cộng đồng cần trở thành những điểm tựa tinh thần thực sự. Về lâu dài, người trẻ cần xây dựng cho mình bản lĩnh, tinh thần học suốt đời, lòng tử tế và một hệ giá trị đủ rõ để không đánh mất phương hướng”, Tiến sĩ xã hội học Đặng Vũ Cảnh Linh chia sẻ.
Những thay đổi không ngừng của xã hội hiện đại có thể mang đến áp lực, lo âu và cảm giác chông chênh, đặc biệt với người trẻ đang trên hành trình khẳng định bản thân.
Tuy nhiên, chính trong những thử thách ấy, nhiều người sẽ học được cách tìm cho mình một điểm tựa để bước tiếp, có thể là gia đình, khả năng thích ứng của bản thân hoặc sự lắng nghe, thấu hiểu từ những người đồng hành và cộng đồng xung quanh.
TT (tổng hợp)
