Với 8 di tích được xếp hạng, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia và 4 di tích cấp tỉnh, xã Khúc Thừa Dụ (Hải Phòng) sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa phong phú.
Về xã Khúc Thừa Dụ, du khách có thể bắt đầu hành trình từ những dấu tích của lịch sử dân tộc, nghe các câu chuyện về đình làng, chùa cổ, tín ngưỡng dân gian và những nghề truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trên vùng đất giàu truyền thống này, di sản không chỉ hiện diện trong những công trình cổ mà còn sống trong ký ức cộng đồng, trong các lễ hội và sinh hoạt văn hóa của người dân.
Xã hiện có 4 di tích cấp quốc gia là đền thờ Khúc Thừa Dụ, đình Cúc Bồ, đình Bồ Dương, chùa Đông Cao và 4 di tích cấp tỉnh gồm miếu Tây, chùa Ngọc Chi, đình, chùa Bồng Lai và đình Đồng Bình. Mỗi di tích mang một sắc thái riêng, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, phản ánh chiều sâu lịch sử và đời sống tinh thần của cư dân địa phương.
Nổi bật trong hệ thống di tích là quần thể đền thờ Khúc Thừa Dụ và đình Cúc Bồ, gắn với công lao của những người họ Khúc trong buổi đầu giành quyền tự chủ của dân tộc. Theo sử sách, Khúc Thừa Dụ là người đặt nền móng cho thời kỳ tự chủ đầu thế kỷ X, mở ra bước chuyển quan trọng trong tiến trình lịch sử Việt Nam.
Từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, người dân vùng Hồng Châu xưa đã xây dựng đình Cúc Bồ để tưởng nhớ Anh hùng dân tộc Khúc Thừa Dụ, đồng thời phối thờ Dương Quý Hiển (người có công lớn giúp Lý Thường Kiệt trong việc đánh Tống và bình Chiêm). Năm 2005, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân, tỉnh Hải Dương trước đây khởi công xây dựng đền thờ ba vị anh hùng họ Khúc gồm Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo và Khúc Thừa Mỹ ngay cạnh đình cổ.
Nếu đền thờ và đình Cúc Bồ gợi nhắc về bước ngoặt lịch sử dân tộc, chùa Đông Cao lại đưa du khách đến với chiều sâu của đời sống Phật giáo. Ngôi chùa có lịch sử hơn 700 năm, được xem là chốn Tổ của Trúc Lâm ở vùng xứ Đông xưa, được xếp hạng di tích quốc gia về kiến trúc, nghệ thuật năm 1974. Đến nay, chùa còn lưu giữ 30 pho tượng Phật bằng gỗ cổ, góp phần làm nên giá trị đặc sắc của di tích.
Trong khi đó, đình Bồ Dương là dấu ấn tiêu biểu của kiến trúc đình làng truyền thống Bắc Bộ. Theo tư liệu lưu giữ tại địa phương, đình được xây dựng năm 1689, dưới triều Lê, niên hiệu Chính Hòa. Công trình có bố cục hình chữ Đinh, gồm hậu cung, cổ giải và tòa đại bái 5 gian, với hệ thống cột gỗ lim, rường kèo và những cấu kiện kiến trúc được tạo tác công phu.
Giá trị nổi bật của đình còn nằm ở nghệ thuật chạm khắc gỗ. Những đề tài tứ linh, tứ quý đan xen hình ảnh múa rối nước, đấu vật, đua thuyền đã tái hiện phần nào đời sống văn hóa của cộng đồng làng quê xưa. Qua bàn tay người thợ, các cấu kiện kiến trúc không chỉ mang chức năng nâng đỡ công trình mà còn trở thành nơi lưu giữ ký ức, phong tục và quan niệm thẩm mỹ của người Việt.
Đình Bồ Dương được trùng tu năm 1993, tiếp tục được Nhà nước hỗ trợ kinh phí tôn tạo năm 2010. Không gian đình gắn với nghệ thuật múa rối nước Hồng Phong, loại hình nghệ thuật truyền thống đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự hiện diện của đình cổ và nghệ thuật rối nước trong cùng không gian văn hóa tạo nên mối liên kết tự nhiên giữa di sản vật thể với di sản phi vật thể.
Theo ông Bùi Hoàng Lượng, Bí thư Chi bộ thôn Cúc Bồ, hệ thống di tích lịch sử, văn hóa phong phú chính là niềm tự hào của người dân địa phương, góp phần làm nên nét riêng của vùng đất Khúc Thừa Dụ.
Từ những di tích gắn với buổi đầu tự chủ của dân tộc, những ngôi đình, chùa cổ mang dấu ấn kiến trúc truyền thống đến các giá trị văn hóa dân gian được gìn giữ qua nhiều thế hệ, tất cả tạo nên một không gian văn hóa giàu chiều sâu, hiếm nơi có được sự hội tụ đa dạng như vậy.
Đây không chỉ là những di sản quý báu cha ông để lại mà còn là nền tảng để địa phương tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, quảng bá hình ảnh quê hương và phát triển du lịch trong thời gian tới.
Với 8 di tích được xếp hạng cùng nghệ thuật múa rối nước Hồng Phong và nghề mộc truyền thống ở Cúc Bồ, xã Khúc Thừa Dụ có điều kiện thuận lợi để hình thành những hành trình trải nghiệm văn hóa mang bản sắc riêng. Điều đáng quý là các giá trị này không tồn tại tách biệt mà có thể bổ trợ cho nhau, tạo nên câu chuyện xuyên suốt về lịch sử, tín ngưỡng và đời sống của cư dân địa phương.
Một hành trình có thể bắt đầu bằng trải nghiệm xem múa rối nước, tìm hiểu nghệ thuật tạo hình con rối và gặp gỡ nghệ nhân, tiếp đó là tham quan đình Bồ Dương, chùa Đông Cao, chùa Ngọc Chi để khám phá kiến trúc, tín ngưỡng và dấu ấn lịch sử.
Từ đây, du khách có thể đến đền thờ Khúc Thừa Dụ, đình Cúc Bồ để tìm hiểu về thời kỳ tự chủ của dân tộc, rồi tiếp tục khám phá làng nghề mộc, nơi những kỹ năng truyền thống vẫn được duy trì trong đời sống hôm nay.
Ông Phạm Văn Dũng, Trưởng Phòng Văn hoá - Xã hội xã Khúc Thừa Dụ cho biết, mỗi điểm đến có thể đảm nhận một nội dung trải nghiệm riêng. Di tích lịch sử giúp du khách hiểu về nguồn cội. Đình, chùa mở ra câu chuyện về kiến trúc và đời sống tinh thần. Múa rối nước đem đến trải nghiệm nghệ thuật sống động, còn làng nghề tạo cơ hội tiếp xúc với những người thợ, tìm hiểu quy trình chế tác và sản phẩm thủ công truyền thống.
Tuy nhiên, để những giá trị sẵn có trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, địa phương cần quan tâm hơn đến việc xây dựng tuyến tham quan, nội dung thuyết minh, hệ thống chỉ dẫn và điều kiện đón tiếp.
Việc bảo tồn kiến trúc, gìn giữ hiện vật, duy trì lễ hội và truyền dạy nghệ thuật dân gian cần được đặt song hành với phát huy giá trị di sản.
Người dân, nghệ nhân và những người trực tiếp trông coi di tích cũng cần được tạo điều kiện tham gia vào quá trình tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Kết nối những giá trị đó thành một hành trình có chiều sâu sẽ giúp di sản được kể bằng nhiều cách gần gũi hơn, để lịch sử không chỉ được lưu giữ trong quá khứ mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống, trở thành nguồn lực cho sự phát triển của quê hương.
MINH NGUYÊN
.jpg "Xã Khúc Thừa Dụ dành 25 tỷ đồng cải tạo tuyến đường dài hơn 1,6 km")
.jpg "Tất cả 13 thôn ở xã Khúc Thừa Dụ xây dựng mô hình ‘Cánh đồng xanh ba không’")
