Nguy cơ đối đầu Israel - Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria

Nguy cơ đối đầu gia tăng

Một nguy cơ căng thẳng mới đang nổi lên tại Trung Đông khi cạnh tranh ảnh hưởng giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria ngày càng rõ nét. Cuộc không kích của Israel nhằm vào căn cứ không quân Abu al-Duhur của Syria hồi tháng 8/2026 được xem là dấu mốc cho thấy quan hệ giữa Ankara và Tel Aviv có xu hướng chuyển sang chiều hướng quân sự rõ rệt.

Trong chuyến thăm Syria tuần này, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan tuyên bố Israel là “mối đe dọa tiềm tàng lớn nhất” đối với sự ổn định của Syria. Tuyên bố cho thấy mức độ quan ngại ngày càng tăng của Ankara trước các hoạt động quân sự của Israel tại quốc gia láng giềng.

Syria trở thành điểm va chạm do lợi ích và cách tiếp cận an ninh của Israel và Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng khác biệt. Sau khi chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ cuối năm 2024, Ankara gia tăng ảnh hưởng tại Syria, cam kết hỗ trợ chính quyền mới tái thiết đất nước và xây dựng lực lượng an ninh.

Trong khi đó, Israel ưu tiên ngăn chặn các lực lượng mà nước này cho là có thể đe dọa an ninh từ lãnh thổ Syria, đặc biệt tại khu vực gần biên giới phía Bắc. Những hoạt động quân sự của Israel tại Syria vì thế có nguy cơ va chạm với lợi ích và sự hiện diện ngày càng lớn của Thổ Nhĩ Kỳ.

Căn cứ không quân Abu al-Duhur trở thành tâm điểm căng thẳng hồi tháng 8, trong bối cảnh Israel lo ngại Thổ Nhĩ Kỳ có thể triển khai binh sĩ tới đây. Ankara sau đó bác bỏ sự hiện diện quân sự tại căn cứ này. Về phần Israel, Văn phòng Thủ tướng tuyên bố nước này sẽ “không khoan nhượng” trước các mối đe dọa an ninh.

Sau vụ không kích, Đặc phái viên Mỹ về Syria Thomas Barrack cảnh báo các cuộc tấn công của Israel tại Syria có thể thúc đẩy Thổ Nhĩ Kỳ gia tăng hiện diện quân sự. 12 quốc gia Arab và Hồi giáo cũng ra tuyên bố chung lên án cuộc không kích, cho rằng các hoạt động quân sự có nguy cơ làm gia tăng bất ổn trong khu vực.

Theo National Interest, những diễn biến trên đặt Mỹ trước bài toán khó khi Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đều là các đối tác quan trọng của Washington nhưng ngày càng có cách tiếp cận khác nhau tại Syria. Washington đang tìm cách xây dựng một cơ chế giảm xung đột ba bên giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, song chưa đạt được kết quả cụ thể.

Các nhà quan sát cho rằng nguy cơ xung đột công khai giữa Ankara và Tel Aviv hiện chưa được đánh giá cao, bởi hai bên vẫn có lợi ích trong việc duy trì ổn định tại Syria. Tuy nhiên, nếu Israel tiếp tục coi sự hiện diện ngày càng mở rộng của Thổ Nhĩ Kỳ là mối đe dọa, trong khi Ankara nhìn nhận các hoạt động quân sự của Israel là hành động áp đặt trật tự khu vực, cạnh tranh ảnh hưởng có thể chuyển thành đối đầu.

Cần cơ chế giảm căng thẳng

Trong bối cảnh đó, ưu tiên trước mắt là ngăn Syria trở thành nơi xảy ra va chạm trực tiếp giữa lực lượng Israel và Thổ Nhĩ Kỳ. Theo hướng này, một cơ chế giảm xung đột ba bên Israel - Thổ Nhĩ Kỳ - Syria, với sự tham gia hỗ trợ của Mỹ, có thể tạo kênh liên lạc cần thiết để kiểm soát các hoạt động quân sự và xử lý nhanh những sự cố phát sinh.

Việc các bên làm rõ phạm vi hiện diện quân sự, mục tiêu an ninh và các khu vực nhạy cảm tại Syria cũng có ý nghĩa quan trọng. Những thỏa thuận nhằm tránh hiểu nhầm, thiết lập đường dây liên lạc và thông báo trước về các hoạt động quân sự có thể giúp giảm nguy cơ tính toán sai lầm dẫn tới đối đầu.

Với Syria, việc duy trì chủ quyền, ổn định và tạo môi trường thuận lợi cho tái thiết cần được đặt ở vị trí trung tâm. Các bên liên quan cần tránh biến tiến trình tái thiết và xây dựng lực lượng an ninh của Syria thành cuộc cạnh tranh ảnh hưởng mới.

Về lâu dài, đối thoại giữa Ankara và Tel Aviv vẫn là kênh quan trọng để kiểm soát bất đồng. Mỹ, với quan hệ với cả Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, có thể đóng vai trò trung gian thúc đẩy cơ chế giảm xung đột, trong khi các nước Arab và các đối tác quốc tế khác hỗ trợ duy trì ổn định tại Syria.

Syria nằm ở vị trí địa chiến lược quan trọng và từ lâu là điểm cạnh tranh của nhiều cường quốc. Nếu không kiểm soát được căng thẳng hiện nay, quốc gia này có nguy cơ tiếp tục bị cuốn vào những tính toán an ninh đối đầu. Ngược lại, nếu các bên thiết lập được cơ chế kiểm soát va chạm, Syria có thêm điều kiện tập trung vào ổn định và tái thiết, đồng thời hạn chế nguy cơ một điểm nóng mới hình thành tại Trung Đông.