Nguy cơ mắc đái tháo đường từ những thói quen xấu

Nguy cơ tăng đường huyết âm thầm

Khát nước nhiều, khô miệng, có thời điểm mỗi ngày uống 3 - 5 lít nước nhưng vẫn cảm thấy khát, chị Đ. Th. Ph., 48 tuổi, ở xã An Khánh, đi khám và phát hiện mắc đái tháo đường type 2. Trước đó, chị thường xuyên ăn đồ ngọt, ít vận động và thừa cân. Chị còn hay hoa mắt, chóng mặt, cơ thể khó chịu. Sau khi nhập viện và được điều trị, tình trạng khát nước giảm rõ rệt, sức khỏe cải thiện.

Trường hợp của chị Ph. đáng lưu ý khi có nhiều yếu tố nguy cơ, gồm thừa cân, thèm đồ ngọt và tiền sử gia đình có mẹ, em gái mắc đái tháo đường type 2.

Trong khi đó, anh Tr. X. Qu., 45 tuổi, ở phường Ngô Quyền, đã sống chung với đái tháo đường khoảng 20 năm. Anh phát hiện bệnh sau một thời gian thường xuyên khát nước, háo nước và phải điều trị bằng insulin. Mới đây, anh nhập viện để kiểm soát đường máu và sàng lọc biến chứng do việc điều trị tại nhà chưa đạt hiệu quả.

Hiện anh thỉnh thoảng bị tê bì các ngón tay, ngón chân; trên chân, lưng và bụng xuất hiện nhiều nốt thâm tím. Các bác sĩ đang kiểm tra, đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến mắt và thận. Anh Qu. cho biết gia đình không có người mắc đái tháo đường.

Hai trường hợp cho thấy đái tháo đường có thể liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó tiền sử gia đình, thừa cân và thói quen ăn uống cần được lưu ý. Bệnh có thể kéo dài nhiều năm trước khi người bệnh nhận biết đầy đủ nguy cơ và các biến chứng liên quan.

Trong 9 tháng năm 2026, Hải Phòng xét nghiệm đường máu cho hơn 623.000 người, phát hiện mới 5.634 trường hợp đái tháo đường. Hiện toàn thành phố quản lý, điều trị khoảng 98.000 người mắc bệnh, cho thấy nhu cầu phát hiện sớm và quản lý lâu dài đối với bệnh ngày càng lớn.

Đáng chú ý, nguy cơ mắc bệnh không chỉ đến từ yếu tố di truyền. Những thói quen trong cuộc sống nếu lặp lại trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến cân nặng, chuyển hóa đường và làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Thùy Ngân, Trưởng Khoa Thận - Nội tiết (Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp) cho biết, những thói quen thường gặp làm tăng nguy cơ đái tháo đường type 2 gồm ăn nhiều tinh bột tinh chế, đồ ngọt, thức ăn nhanh; thường xuyên sử dụng nước ngọt, trà sữa, bia, rượu; ít vận động, ngồi lâu, ăn tối nhiều hoặc ăn khuya.

Bên cạnh đó, thiếu ngủ, tăng cân, đặc biệt là béo bụng, vòng eo lớn và hút thuốc lá cũng là những yếu tố cần lưu ý.

Theo bác sĩ Ngân, sự kết hợp giữa ăn dư năng lượng, ít vận động và tăng mỡ bụng là vấn đề đáng lo ngại. Khi kéo dài, tình trạng này làm cơ thể giảm khả năng đáp ứng với insulin, khiến đường huyết khó kiểm soát và tăng nguy cơ đái tháo đường type 2.

Điều này cho thấy ngay cả người không có tiền sử gia đình mắc bệnh vẫn có thể đối mặt với nguy cơ nếu duy trì lối sống ít vận động, ăn uống không hợp lý và tăng cân kéo dài.

Để giảm nguy cơ bệnh từ sớm

Theo các bác sĩ, phòng đái tháo đường type 2 trước hết bắt đầu từ việc điều chỉnh những thói quen hằng ngày. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, ăn uống lành mạnh và không hút thuốc có thể giúp phòng ngừa hoặc trì hoãn bệnh. Người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực mức độ vừa mỗi tuần.

Trong ăn uống, cần hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, thức ăn nhanh và thực phẩm chứa nhiều đường, năng lượng; giảm tinh bột tinh chế, kiểm soát khẩu phần, tăng rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ. Đồng thời, không nên ăn quá nhiều vào buổi tối hoặc thường xuyên ăn khuya.

Vận động cần được duy trì đều đặn thay vì chỉ thực hiện khi có thời gian. Người làm việc nhiều giờ tại bàn nên hạn chế ngồi liên tục, tranh thủ đi lại và lựa chọn hình thức tập luyện phù hợp với tuổi, thể trạng. Kiểm soát cân nặng, đặc biệt giảm béo bụng, cũng rất quan trọng bởi thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ đái tháo đường type 2.

Không phải ai có yếu tố nguy cơ cũng mắc bệnh. Tuy nhiên, những người thừa cân, béo bụng, ít vận động, có cha mẹ hoặc anh chị em mắc đái tháo đường, từng bị tiền đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu nên kiểm tra đường huyết định kỳ.

“Đặc biệt, không nên đợi đến khi khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi hoặc nhìn mờ mới đi khám. Đái tháo đường type 2 có thể diễn biến trong thời gian dài với triệu chứng không rõ ràng. Phát hiện sớm giúp người có nguy cơ kịp thời điều chỉnh lối sống, điều trị khi cần thiết và hạn chế biến chứng”, bác sĩ Ngân cho biết.

Từ những trường hợp đang điều trị tại bệnh viện đến số liệu sàng lọc trong cộng đồng, thực tế cho thấy đái tháo đường không còn là vấn đề chỉ của một nhóm người. Điều chỉnh chế độ ăn, duy trì vận động, kiểm soát cân nặng và kiểm tra đường huyết khi có nguy cơ có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và phát hiện sớm những bất thường về đường huyết.