Kiểm soát mỡ máu không chỉ nằm ở việc kiêng một vài món ăn mà cần được tiếp cận toàn diện, từ cân nặng, chế độ ăn uống, vận động đến thói quen sinh hoạt hằng ngày.
Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát Béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, yếu tố quan trọng nhất khi đánh giá nguy cơ rối loạn lipid máu chính là cân nặng.
Khi cơ thể bắt đầu thừa cân, béo phì, các rối loạn chuyển hóa sẽ xuất hiện, trong đó có rối loạn mỡ máu. Ngược lại, nếu duy trì được cân nặng hợp lý, nguy cơ rối loạn lipid máu sẽ giảm đi đáng kể.
Tuy nhiên, không phải người gầy thì chắc chắn an toàn. Với những trường hợp có cân nặng bình thường hoặc gầy nhưng vẫn tăng cholesterol hoặc triglyceride, chuyên gia khuyến cáo cần nghĩ đến yếu tố di truyền, tiền sử gia đình hoặc các rối loạn chuyển hóa tiềm ẩn.
Đối với cholesterol, PGS Hưng cho biết chế độ ăn chỉ chiếm khoảng một phần ba nguyên nhân. Hai phần còn lại phụ thuộc vào chức năng của gan - cơ quan đảm nhiệm vai trò tổng hợp và đào thải cholesterol. Vì vậy, dù vẫn cần hạn chế thực phẩm giàu cholesterol, người bệnh không nên quá căng thẳng trong việc kiêng khem, bởi việc hạn chế quá mức có thể làm giảm chất lượng cuộc sống và khó duy trì lâu dài.
“Điều quan trọng là lựa chọn thông minh: ăn ít thịt mỡ, nội tạng, tăng cường các loại dầu thực vật tốt cho tim mạch, chứ không phải cấm hoàn toàn chất béo”, PGS Hưng khuyến nghị.
Theo chuyên gia, tổng lượng chất béo trong khẩu phần ăn nên chiếm khoảng 20 - 30% tổng năng lượng hằng ngày. Trong đó, chất béo bão hòa - thường có trong mỡ động vật, thịt đỏ, đồ chiên rán - nên dưới 7%, còn chất béo không bão hòa nên chiếm khoảng 7 - 10%.
Một cách đơn giản để kiểm soát chất béo bão hòa là cân đối giữa đạm động vật và đạm thực vật. Khi giảm lượng thịt, cá, trứng và tăng cường các thực phẩm như đậu, lạc, vừng, rau xanh, lượng chất béo bão hòa trong khẩu phần sẽ tự động giảm.
Bên cạnh đó, phương pháp chế biến cũng đóng vai trò quan trọng. Việc dùng dầu chiên đi chiên lại hoặc rán ở nhiệt độ cao trong thời gian dài có thể tạo ra các chất bất lợi cho sức khỏe. Thay vào đó, nên ưu tiên các cách chế biến như hấp, luộc, trộn nộm hoặc xào nhanh với ít dầu.
Chuyên gia dinh dưỡng đặc biệt cảnh báo thói quen ăn vặt với các thực phẩm nhiều đường như bánh kẹo, trà sữa hay cà phê pha sẵn. Đây là nguồn năng lượng “ẩn” khiến mỡ máu và cân nặng tăng nhanh. Chỉ cần loại bỏ thói quen ăn vặt, nhiều người đã có thể giảm đáng kể lượng năng lượng nạp vào mỗi ngày.
Không chỉ ăn uống, vận động thể lực là yếu tố không thể tách rời trong kiểm soát mỡ máu. Tập thể dục giúp cải thiện chuyển hóa, hỗ trợ giảm cân và giảm stress – yếu tố thường khiến nhiều người tìm đến đồ ăn vặt. Theo PGS Hưng, chỉ cần đi bộ, dọn dẹp nhà cửa hay vận động nhẹ mỗi ngày cũng đã được coi là hoạt động thể lực, quan trọng là duy trì đều đặn.
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng nhấn mạnh, kiểm soát mỡ máu là một quá trình dài hơi. Không cần quá máy móc, nhưng mỗi người cần hiểu rõ mình ăn bao nhiêu, vận động thế nào và duy trì được trong thời gian dài. Chỉ khi đó, hiệu quả kiểm soát mỡ máu mới thực sự bền vững.
TT (tổng hợp)
