Cách đây 80 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu về thăm Hải Phòng, để lại dấu ấn lịch sử và tình cảm sâu nặng với người dân đất Cảng.
10 giờ 15 ngày 21/10/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh dự cuộc mít tinh do Ủy ban Hành chính thành phố tổ chức tại vườn hoa bên sông Lấp. Sau chuyến đi Pháp kéo dài hơn bốn tháng, Người trở về nước và gặp gỡ đồng bào Hải Phòng trong không khí phấn khởi, xúc động.
Trong tiểu thuyết sự kiện lịch sử “Hai ngày và mãi mãi” (Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2014), nhà văn Cao Năm tái hiện hai ngày Hải Phòng chuẩn bị đón Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Tổ quốc sau chuyến thăm Pháp. Với thủ pháp “kể trong kể lại”, nhà văn đan cài cảm xúc của nhân vật vào mạch truyện, làm dày thêm bức tranh về những ngày đặc biệt ấy của lịch sử thành phố. Bằng cách kể ấy, nhà văn Cao Năm đưa người đọc trở lại không khí buổi mít tinh sáng 21/10/1946: “Lúc ấy là khoảng mười giờ, ngày hai mươi mốt tháng mười (21/10). Mùa đông nhưng nền trời vẫn quang đãng như tiết thu. Nắng ấm trải vàng khắp khu vườn hoa đầu sông Lấp. Bác ra đến nơi là chủ tịch thành phố mời Bác đi thẳng lên kỳ đài, rồi giới thiệu Bác với đồng bào dự mít tinh".
Nhà văn Cao Năm cũng viết: “…Trên khu vực vườn hoa và dọc hai bên đường phố sông Lấp có tới hàng chục vạn nhân dân tới dự mít tinh, đứng đông nghìn nghịt như một biển người. Khi Hồ Chủ tịch bước lên kỳ đài, nhìn biển người reo ca, hô vang khẩu hiệu: "Hồ Chủ tịch muôn năm!", "Kính chúc Bác Hồ sống lâu muôn tuổi!", thì Bác dạt dào xúc động, lặng lẽ rút chiếc khăn tay trong túi ra chấm chấm lên mắt".
Theo cơ sở dữ liệu lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng, tại buổi nói chuyện, Bác nhắc đến tình cảm giữa Người và đồng bào trong những ngày Người ở Pháp tìm phương sách giữ nước: “Trong 4 tháng 20 ngày, đồng bào nhớ tôi và tôi cũng trong 4 tháng 20 ngày tôi nhớ đồng bào”. Trước khi kết thúc, Người căn dặn: “Bây giờ nắng, đồng bào vì đợi tôi đã lâu, khát nước, xin đồng bào trở về gắng sức làm việc cho nước vững vàng”.
Lời nói chân tình, giản dị cho thấy sự gần gũi giữa Bác với đồng bào, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của mỗi người trong công cuộc dựng xây đất nước vừa giành độc lập. Niềm vui được gặp Bác gắn liền với lời nhắc trở về làm việc, góp sức để đất nước vững vàng.
Vườn hoa sông Lấp năm xưa nay nằm trong không gian Dải trung tâm thành phố. Qua nhiều giai đoạn, khu vực này đã thay đổi cùng quá trình phát triển đô thị: từ dấu tích dòng sông được lấp một phần vào năm 1925 đến những vườn hoa, công trình văn hóa và tuyến đường được chỉnh trang, kết nối như hiện nay.
Dải trung tâm ngày nay không chỉ là điểm nhấn cảnh quan mà còn là nơi người dân sinh hoạt, vui chơi và tham gia các hoạt động văn hóa. Trong không gian đã nhiều lần đổi thay ấy, ký ức về cuộc mít tinh đón Bác vẫn là một phần lịch sử cần được gìn giữ. Những công trình hiện diện hôm nay mang dấu ấn của các thời kỳ khác nhau, nối tiếp nhau làm nên diện mạo thành phố; còn sự kiện năm 1946 nhắc nhớ thời khắc đặc biệt khi Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp gặp gỡ, nói chuyện với đồng bào Hải Phòng.
Anh Trần Trung Dũng là kỹ sư từng tham gia xây dựng tượng đài Nữ tướng Lê Chân, hiện sinh sống và làm việc tại Mỹ. Mỗi lần trở lại Dải trung tâm, anh đều nhận thấy sự đổi thay của nơi mình từng góp sức xây dựng. Công trình năm nào nay đã hòa vào diện mạo mới của thành phố, nhưng với anh, đó vẫn là một phần dấu ấn gắn với Hải Phòng. Cũng như anh Dũng, mỗi người dân thành phố, dù ở đâu, đều có cách riêng để thể hiện tình cảm và trách nhiệm với quê hương.
Lời căn dặn “đồng bào trở về gắng sức làm việc cho nước vững vàng” của Bác năm xưa không chỉ gắn với hoàn cảnh đất nước những ngày đầu giành độc lập, mà còn nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi người trong công cuộc xây dựng quê hương hôm nay. Với Hải Phòng, trách nhiệm ấy thể hiện trong lao động, sáng tạo, trong việc chung tay xây dựng thành phố ngày càng phát triển, đồng thời trân trọng và gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa làm nên bản sắc đất Cảng. Dải trung tâm thành phố đổi thay qua nhiều thời kỳ, nhưng dấu mốc Bác gặp gỡ đồng bào bên sông Lấp vẫn còn đó, nhắc các thế hệ hôm nay tiếp nối lời Người bằng những việc làm cụ thể, thiết thực cho thành phố và đất nước.
HÀ LINH
