Những lưu ý khi đi tảo mộ cuối năm

Theo quan niệm dân gian, khi năm mới đến, mọi sự đều cần được làm mới, từ nhà cửa, bàn thờ cho đến nơi an nghỉ của tổ tiên. Vì vậy, những ngày cuối năm là thời điểm các gia đình, dòng họ quét dọn, phát cỏ, lau bia, chỉnh trang mộ phần nhằm thể hiện lòng hiếu kính và tưởng nhớ những người đã khuất.

Thông thường, việc tảo mộ được thực hiện từ khoảng ngày 15 tháng Chạp đến trước thời khắc giao thừa, khi con cháu cùng nhau ra nghĩa trang, phần mộ dòng họ để dọn dẹp, sửa sang, chuẩn bị cho tổ tiên bước sang năm mới.

Trước khi đi tảo mộ, các gia đình thường chuẩn bị lễ vật cúng người đã khuất như hương, nến, hoa tươi, hoa quả, xôi, chè, rượu. Một số nơi vẫn duy trì tục đốt vàng mã với ý nghĩa tượng trưng cho việc gửi gắm vật dụng cho người đã khuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, việc đốt vàng mã không được khuyến khích do gây lãng phí, ảnh hưởng môi trường và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ; nếu thực hiện, nên đốt với số lượng hạn chế, mang tính tượng trưng.

Bên cạnh lễ vật, các dụng cụ phục vụ việc chăm sóc mộ phần như cuốc, xẻng, kéo, chổi, khăn lau cũng cần được chuẩn bị đầy đủ. Việc nhổ cỏ, quét dọn, lau chùi bia mộ giúp phần mộ gọn gàng, sạch sẽ, thể hiện sự chu đáo của con cháu đối với người đã khuất.

Về thời điểm tảo mộ, nhiều ý kiến cho rằng không nhất thiết phải cố định vào một khung giờ cụ thể mà nên căn cứ vào điều kiện thời tiết và sức khỏe của các thành viên trong gia đình. Thời điểm thuận lợi là khi trời khô ráo, ấm áp, tránh mưa rét hoặc thời tiết quá khắc nghiệt. Không nên đi tảo mộ quá sớm khi sương còn dày hoặc quá muộn vào chiều tối, bởi thời tiết lạnh ẩm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là với trẻ nhỏ.

Trong dịp này, nhiều gia đình đưa trẻ em đi cùng để các em biết vị trí phần mộ của ông bà, tổ tiên, qua đó giáo dục ý thức hiếu kính và trân trọng truyền thống gia đình. Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, những người sức khỏe yếu, đang đau ốm, phụ nữ mang thai, phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt và trẻ em dưới 10 tuổi thường được khuyên không nên tham gia để tránh ảnh hưởng bởi thời tiết và môi trường nghĩa trang.

Tùy phong tục từng địa phương, việc tảo mộ có thể tổ chức trong phạm vi gia đình hoặc theo dòng họ. Với những dòng họ lớn, lễ tạ mộ thường gắn với ngày chạp họ, khi con cháu nội tộc tụ họp tại nhà thờ họ, cùng dọn dẹp, trang hoàng không gian thờ tự, chuẩn bị đón Tết.

Khi đến nơi an nghỉ của người đã khuất, các gia đình tiến hành dọn dẹp mộ phần, bày biện lễ vật, thắp hương và đọc văn khấn cầu mong gia đình bình an, mạnh khỏe. Sau khi hương cháy khoảng hai phần ba, gia đình vái tạ, hóa vàng mã (nếu có) và mang lộc về nhà để tiếp tục thực hiện các nghi lễ cúng gia thần, gia tiên.

Việc tảo mộ nên được thực hiện theo trình tự rõ ràng, không quá cầu kỳ, tránh làm rơi vỡ đồ lễ. Mọi người cần giữ thái độ nghiêm túc, không nô đùa, không ngồi lên mộ phần và không ăn đồ cúng ngay tại nghĩa trang. Sau khi tảo mộ xong, nhiều gia đình có thói quen hơ lửa hoặc tắm nước gừng để giữ ấm và bảo đảm sức khỏe.