Những người âm thầm 'gieo mầm thiện'

Chữ Tâm làm đầu

22 năm gắn bó với nghề quản giáo, hằng ngày phải tiếp xúc với gần 80 can, phạm nhân, trong đó không ít đối tượng là côn đồ cộm cán, nguy hiểm trong một khu vực kín cổng cao tường, được bảo vệ nghiêm ngặt 24/24 giờ nhưng khi nói về mình Thiếu tá Nguyễn Minh Tân, phụ trách buồng nam can, phạm nhân lại khá dè dặt. Anh Tân cho biết, công việc của người quản giáo không chỉ là trông giữ can, phạm nhân, nắm vững các quy định pháp luật liên quan mà quan trọng hơn là giáo dục, cảm hóa làm thức tỉnh lương tâm, giúp họ tìm được những suy nghĩ tích cực để chấp hành nội quy buồng giam, sau này là yên tâm cải tạo, biết ăn năn hối cải, tích cực học tập, lao động sớm được về với gia đình.

Nhớ lại ca khó khi “uốn nắn cây tre già” là can phạm V.V.C phạm tội giết người, anh Tân kể, mặc dù có nhiều tiền án, tiền sự nhưng những ngày mới bị đưa vào trại, C. rất hoang mang, lo sợ vì chưa biết mức án đối với hành vi đặc biệt nghiêm trọng đã gây ra. Bởi vậy, C. có tư tưởng chống đối, bất cần, thường xuyên vi phạm nội quy buồng giam hoặc bỏ cơm, đưa ra nhiều yêu sách, thậm chí tìm mọi cách để gây thương tích cho bản thân. Đây cũng là thời điểm đòi hỏi người quản giáo phải thường xuyên gần gũi, nắm bắt tâm lý, kịp thời trấn an tinh thần phạm nhân. Giai đoạn đó, mỗi lần xuống buồng giam, anh Tân lại kiên trì chuyện trò, tâm sự, động viên để C. phấn chấn tinh thần, chấp hành nội quy của nơi giam giữ. Chưa hết, anh còn nhờ những can, phạm nhân cùng buồng để mắt, không để C. làm liều cũng như khuyên nhủ hãy nghĩ đến điều tích cực hơn. Sau đó C. bình tĩnh lại, hợp tác với quản giáo, cơ bản chấp hành nội quy buồng giam, của trại.

Trại tạm giam không phải trường lớp nhưng theo Thiếu tá Nguyễn Minh Tân, cùng với kiến thức nghiệp vụ Công an, để cảm hóa, giáo dục người phạm tội, phải dày công tìm tâm tính của họ, khơi dậy mong muốn sống của một con người, để họ nhận ra những lỗi lầm và hợp tác với quản giáo. "Khi ấy, chúng tôi cảm thấy mình như là một người anh, người thầy, hướng dẫn cho những con người lầm đường, lạc lối nhận thức được giá trị cuộc sống, để từ đó chấp hành, cải tạo tốt hơn", Thiếu tá Minh Tân chia sẻ.

Yêu thương, trách nhiệm

Gần 3 năm nay, Đại úy Ngô Thị Kiều Trang, phụ trách buồng giam nữ can, phạm nhân thuộc Trại tạm giam số 1 Công an thành phố không nghỉ phép, bất kể nắng, mưa, bão gió, đường xa. Cứ 6 giờ sáng, khi chồng con chưa dậy, chị đã đi làm và cũng phải 6, 7 giờ tối chị mới về đến nhà. Mọi việc trong nhà phải nhờ cậy đến ông bà hai bên nội, ngoại và chồng, kể cả khi con sốt, ốm ở lớp, cô giáo cũng gọi bố chứ không gọi mẹ vì biết chị không thể nghe máy. Chị Trang nói vui rằng chị còn gần gũi, hiểu, chăm lo cho hơn 70 can, phạm nhân nữ và các con của họ còn hơn các con của mình.

Chị chia sẻ, nữ phạm nhân, nhất là người đã bị tuyên án tử hình thường có tâm lý thất thường, sáng mới vui vẻ chấp hành, chiều đã lao đầu vào tường. Những lúc ấy chị và đồng nghiệp trong ca trực thấp thỏm, canh chừng, phát hiện dấu hiệu bất thường là nhanh chóng có mặt ngay tại buồng giam để kịp thời xử lý. Rồi khi có can, phạm nhân bị ốm phải đưa vào viện cấp cứu, quản giáo thức trông thông đêm, sáng lại về cơ quan làm công tác nghiệp vụ và thăm buồng giam.

Câu chuyện vui vẻ hơn khi chị Trang kể về những đứa trẻ được sinh ra và lớn lên trong Trại tạm giam nhưng giọng vẫn thoáng sự xót xa. Chị cho biết, có những nữ phạm nhân trong lứa tuổi gen Z, khi vào trại mới biết mình có thai, bố mẹ từ mặt không đến thăm nuôi, vậy là phải sinh và nuôi con trong trại. Khi ấy, chị Trang và các nữ y tá tại bệnh xá phải túc trực khi phạm nhân sinh con, dạy phạm nhân cách tắm cho con, quấn tã, cho con bú. Là mẹ của hai con nhỏ nên tình yêu thương, trách nhiệm với những đứa trẻ lọt lòng mẹ đã phải ở trong trại tạm giam thôi thúc chị Trang nghĩ cách kêu gọi đồng nghiệp, các hội nhóm quyên góp ủng hộ bỉm, sữa, quần áo cho con, cho mẹ. Cảm nhận được điều đó, câu đầu tiên nữ phạm nhân dạy con nói, con chào là “bà Trang” và người mẹ cũng vì thế chấp hành tốt các nội quy của buồng, của trại tạm giam để mong nhận được khoan hồng của Đảng, Nhà nước. Chứng kiến từ lúc em bé còn đỏ hỏn đến khi miệng ăn, chân chạy, bi bô gọi mẹ, gọi bà, chị Trang thấy như được động viên để tiếp tục gắn bó với nghề.

Có thể thấy, giữa môi trường khắc nghiệt ấy, phía sau những bản án, sự nghiêm minh của pháp luật, bằng trách nhiệm, lòng nhân ái, sự tận tâm của các quản giáo góp phần cảm hóa, thắp lên niềm tin, giúp can, phạm nhân từng bước thay đổi suy nghĩ, nhận thức, chấp hành, cải tạo tốt để sớm hoàn lương, hướng tới cuộc sống, tương lai tốt đẹp hơn.