Nước biển dâng ngày càng nghiêm trọng, đe dọa sinh kế, nguồn nước và tương lai tồn tại của nhiều đảo quốc Thái Bình Dương.
Tại Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn quần đảo Thái Bình Dương lần thứ 55 đang diễn ra ở Palau, nước biển dâng nhanh tiếp tục là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu.
Là quốc đảo nhỏ bé với khoảng 11.000 dân, Tuvalu đang ở “tuyến đầu” của cuộc khủng hoảng khí hậu và chịu tác động trực tiếp, nghiêm trọng từ tình trạng mực nước biển dâng.
Trong 30 năm qua, mực nước biển tại Tuvalu tăng 21 cm, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Nước mặn tràn vào nhà, gây ngập đường sá; nguồn nước ngầm bị nhiễm mặn, trong khi nhiều cây trồng chủ lực không còn điều kiện sinh trưởng.
Đáng lo ngại, giới khoa học cảnh báo nếu tốc độ nước biển dâng tiếp tục duy trì như hiện nay, đến năm 2050, một nửa thủ đô Funafuti có thể bị ngập lụt. Về lâu dài, phần lớn lãnh thổ Tuvalu có nguy cơ bị nhấn chìm vào cuối thế kỷ 21.
Không chỉ Tuvalu, nước biển dâng đã trở thành mối đe dọa thường trực đối với nhiều cộng đồng ven biển trên thế giới. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhiều lần cảnh báo các hệ lụy nghiêm trọng, từ nguy cơ nhấn chìm khu dân cư, ô nhiễm nguồn nước ngọt, phá hủy mùa màng và cơ sở hạ tầng đến suy giảm đa dạng sinh học và tổn thất kinh tế.
Trong đó, ngư nghiệp, nông nghiệp và du lịch - những ngành kinh tế quan trọng của nhiều quốc gia ven biển và đảo quốc - đang chịu sức ép ngày càng lớn.
Theo Liên hợp quốc, trong giai đoạn 2014 - 2023, mực nước biển toàn cầu tăng trung bình 4,7 mm/năm, trước khi tăng vọt lên mức kỷ lục 5,9 mm trong năm 2024.
Trong kịch bản không được mong đợi nhất, đến cuối thế kỷ 21, mực nước biển có thể dâng hơn 1 m, đe dọa nghiêm trọng cuộc sống của hàng trăm triệu người tại các vùng ven biển và quốc đảo.
Tác động này đang dần hiện hữu. Từ các quốc đảo Thái Bình Dương đến châu Á, Caribe và Trung Mỹ, nhiều thành phố, làng mạc ven biển từng đông đúc đang trở nên thưa vắng khi người dân buộc phải rời bỏ quê hương vì nơi ở không còn an toàn. Liên hợp quốc dự báo khoảng 1,2 tỷ người trên thế giới có thể phải di dời vào năm 2050 do nước biển dâng.
Tại Tuvalu, năm 2025, hơn 90% người dân đã nộp đơn xin thị thực để di cư đến Australia. Chính phủ nước này thậm chí xây dựng một “quốc gia kỹ thuật số” trong thế giới ảo nhằm bảo tồn chủ quyền và lưu giữ bản sắc văn hóa trong trường hợp lãnh thổ trên thực tế không còn tồn tại.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại các quốc đảo như Kiribati, Vanuatu và quần đảo Marshall, nơi một bộ phận người dân buộc phải rời bỏ quê hương trước nguy cơ nước biển nhấn chìm nơi sinh sống.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo làn sóng di cư do biến đổi khí hậu không chỉ làm thay đổi nơi ở và sinh kế, mà còn đặt ra nguy cơ mai một văn hóa, bản sắc và di sản của các cộng đồng đảo quốc Thái Bình Dương.
Nguyên nhân chủ yếu của nước biển dâng là Trái đất nóng lên, khiến băng tan và nước biển giãn nở do nhiệt độ đại dương tăng. Cơ quan Giám sát sông băng thế giới (WGMS) cho biết hệ thống sông băng toàn cầu đang tan chảy với tốc độ chưa từng có. Từ năm 1975 đến nay, các sông băng, không tính các tảng băng Greenland và Nam Cực, đã mất hơn 9.000 tỷ tấn băng.
Giới chuyên gia cho rằng băng tan hiện đóng góp khoảng 1 mm/năm vào mức tăng mực nước biển, đồng thời làm gia tăng nguy cơ xảy ra các thiên tai như lũ lụt, sạt lở đất và đá.
Đáng chú ý, nguồn hỗ trợ từ các nước lớn vẫn chưa đủ để những khu vực chịu tác động trực tiếp có thể chủ động ứng phó với các thảm họa do biến đổi khí hậu.
Tại Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn quần đảo Thái Bình Dương lần thứ 55, lãnh đạo các nước trong khu vực đang thúc đẩy đưa Cơ chế phục hồi Thái Bình Dương vào hoạt động. Cơ chế này được kỳ vọng giúp các cộng đồng dễ bị tổn thương tiếp cận thuận lợi hơn các nguồn lực cần thiết để ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt là mối đe dọa ngày càng cấp bách từ nước biển dâng.
BH (theo TTXVN)
