Nuôi dưỡng tinh thần khuyến học từ mỗi gia đình

Điểm tựa khuyến học

Thực tế cho thấy, phong trào khuyến học dòng họ tại Hải Phòng đang chuyển biến mạnh mẽ, từ những hoạt động mang tính truyền thống trở thành phương thức huy động nguồn lực xã hội cho phát triển con người.

Theo Tiến sĩ Đoàn Trường Sơn, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Hải Phòng, văn hóa dòng họ của người Việt luôn đề cao việc học và sự thành đạt bằng tri thức. Việc tôn vinh người học giỏi, người có đóng góp cho xã hội không chỉ tạo niềm tự hào mà còn góp phần duy trì truyền thống hiếu học, khơi dậy trách nhiệm của cộng đồng trong việc chăm lo thế hệ trẻ. “Trong mỗi dòng họ, khi một người thành đạt được ghi nhận, đó không chỉ là niềm vui của cá nhân mà còn là động lực để các thế hệ sau tiếp nối truyền thống”, Tiến sĩ Đoàn Trường Sơn nói.

Từ góc nhìn đó, khuyến học dòng họ không chỉ là hoạt động hỗ trợ vật chất mà còn là hình thức giáo dục truyền thống, tạo dựng khát vọng vươn lên và ý thức đóng góp cho cộng đồng. Tại hội nghị biểu dương các mô hình học tập tiêu biểu thành phố Hải Phòng được tổ chức vào tháng 6/2025, Hội Khuyến học Hải Phòng (trước hợp nhất) biểu dương 156 mô hình học học tập, trong đó có 36 “Dòng họ học tập” tiêu biểu. Còn tại Hải Dương, tính đến tháng 6/2025, có hơn 2.100 chi hội khuyến học, gần 9.300 ban khuyến học dòng họ.

Một trong những điểm sáng nổi bật là họ Dương Hải Phòng. Nhiều năm qua, dòng họ triển khai sâu rộng phong trào khuyến học, khuyến tài với quan điểm “không để học sinh, sinh viên nào phải bỏ học vì khó khăn tài chính”. Các hoạt động hỗ trợ học phí, trao học bổng, khen thưởng học sinh, sinh viên tiêu biểu được duy trì thường xuyên.

Trong 5 năm gần đây, họ Dương Hải Phòng khen thưởng nhiều học sinh, sinh viên đạt thành tích cao, trong đó có 3 tiến sĩ, 195 học sinh đỗ đại học với kết quả tốt, 55 sinh viên xuất sắc trong học tập và rèn luyện. Không chỉ ở cấp dòng họ, nhiều chi họ như Họ Dương Đức ở An Lão, Họ Dương Đức làng Hà Dương (Vĩnh Bảo), Họ Dương Quỳnh Hoàng (An Dương) cũng chủ động xây dựng quỹ, duy trì hoạt động khuyến học thường xuyên. Những kết quả đó góp phần giúp Họ Dương Hải Phòng được Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam ghi nhận, tặng bằng khen vì thành tích trong phong trào khuyến học, khuyến tài.

Những “mạch nguồn” tri thức

Ở cấp cơ sở, dòng họ Vũ - Trung Hành (phường Hải An) có nhiều đóng góp tích cực trong công tác khuyến học. Duy trì hoạt động suốt hơn 20 năm, dòng họ hình thành nền nếp tuyên dương học sinh giỏi hằng năm, trở thành nét đẹp văn hóa của cộng đồng.

Ông Vũ Xuân Trành, Trưởng Ban Khánh tiết dòng họ Vũ - Trung Hành cho biết, hơn 20 năm qua, dòng họ có gần 2.100 cháu được tuyên dương, khen thưởng, trong đó nhiều cháu đoạt giải cao ở các cấp. Nhiều người trở thành tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân, tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Theo ông Trành, giá trị lớn nhất của phong trào không chỉ nằm ở phần thưởng mà ở việc tạo động lực để con cháu nỗ lực học tập, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống gia đình, dòng tộc. Việc các cháu đỗ đại học về từ đường báo cáo tổ tiên trước khi nhận thưởng cũng là cách gắn kết giáo dục tri thức với giáo dục đạo lý.

Bên cạnh những dòng họ có quy mô lớn, nhiều dòng họ khác cũng duy trì cách làm phù hợp với điều kiện thực tế. Theo ông Nhữ Đình Hoạch, Trưởng họ Nhữ ở xã Bình Giang, quỹ khuyến học của dòng họ được xây dựng từ sự chung tay của con cháu, trong đó cả dâu, rể cũng được khuyến khích, khen thưởng. Hoạt động trao thưởng vào dịp lễ tổ đầu xuân trở thành dịp để các thế hệ gặp gỡ, động viên nhau giữ gìn truyền thống học tập.

Còn ông Đồng Duy Vững, nguyên Trưởng ban Khánh tiết họ Đồng Duy, xã Kiến Hưng cho rằng, việc biểu dương học sinh, sinh viên tiêu biểu trong ngày giỗ tổ là cách dòng họ thể hiện sự trân trọng đối với tri thức, tiếp nối đạo lý “trọng người tài, quý người học” của cha ông.

Nhìn rộng hơn, giá trị của phong trào khuyến học dòng họ không chỉ nằm ở những phần thưởng mà ở việc hình thành môi trường văn hóa coi trọng tri thức, khích lệ con cháu vươn lên. Từ những quỹ khuyến học được vun đắp qua nhiều năm, các dòng họ Hải Phòng đang góp phần phát huy truyền thống hiếu học, tạo nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của thành phố.