Không chỉ tiếp nhận những giá trị văn hóa truyền thống, thế hệ trẻ Hải Phòng đang trở thành lực lượng tích cực gìn giữ và lan tỏa di sản.

Sáng thứ bảy, trong không gian cổ kính của đình Hàng Kênh (phường Lê Chân), tiếng phách, trống chầu hòa cùng những câu hát ca trù ngân vang. Trong số những người say mê học hát có hai mẹ con chị Nguyễn Thị Thúy và cháu Trần Tùng Lâm, học sinh lớp 7, Trường Tiểu học và THCS Hữu Nghị Quốc tế (phường Lê Chân).
Dưới sự hướng dẫn tận tình của Nghệ sĩ Ưu tú Đỗ Quyên, Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Hải Phòng, hai mẹ con từng bước làm quen với loại hình nghệ thuật truyền thống này. Từ cách gõ phách, ém hơi, nhả chữ đến kỹ thuật hát nảy hạt, mỗi bài học đều giúp họ hiểu hơn về nét độc đáo của ca trù.
Ban đầu, chị Thúy đến với ca trù vì muốn tìm hiểu ý nghĩa những bài thơ cổ để dạy con. Tuy nhiên, người phụ nữ làm nghề kế toán không ngờ bản thân lại dần say mê loại hình nghệ thuật này.
Theo mẹ đến lớp từ những ngày đầu, Tùng Lâm cũng từng bước làm quen với trống chầu và được nhận xét có khả năng thẩm âm tốt. Cô con gái 7 tuổi của chị Thúy cũng bắt đầu tập hát những câu ca trù đầu tiên. Theo chị, học ca trù cần sự kiên trì bởi muốn hát đúng trước hết phải biết gõ phách.
Với trẻ nhỏ, việc học còn khó hơn khi các em chưa dễ dàng cảm nhận được ý nghĩa của những lời ca cổ. Dẫu vậy, chị Thúy tin rằng tình yêu di sản cần được nuôi dưỡng mỗi ngày thông qua sự đồng hành của cha mẹ và những trải nghiệm gần gũi.

Tình yêu ca trù đang được lan tỏa đến nhiều trường học ở Hải Phòng. Tại phường Hòa Bình, mô hình dân vận khéo “Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật Ca trù Đông Môn” được triển khai, tập trung vào việc truyền dạy và xây dựng lực lượng kế cận. Đến nay, địa phương đã thành lập câu lạc bộ “Em yêu ca trù” tại 3 trường tiểu học và 2 trường trung học cơ sở.
Bà Nguyễn Thị Hoa, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hòa Bình cho biết, câu lạc bộ của trường hiện có khoảng 30 học sinh tham gia. Mỗi tuần, các em được cô giáo Trịnh Thị Hoài Nam hướng dẫn từ 1 - 2 buổi, làm quen với các kỹ thuật hát, gõ phách, đánh trống chầu. Bên cạnh đó, các em còn được học múa và tham gia trò chơi để tạo không khí vui vẻ, tăng hứng thú học tập.
Theo Nghệ nhân Ưu tú Tô Văn Tuyên, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn, câu lạc bộ hiện duy trì sinh hoạt hằng tuần và tổ chức biểu diễn định kỳ tại Phủ từ Đông Môn. Đồng thời, câu lạc bộ phối hợp với các trường học để truyền dạy ca trù cho học sinh. Anh mong muốn chính quyền và ngành văn hóa tiếp tục quan tâm, hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất và có cơ chế khuyến khích học sinh tham gia thường xuyên. Bởi theo anh, di sản chỉ có thể được gìn giữ lâu dài khi có người hiểu, yêu và thực hành.
Bên cạnh những lớp học dân gian góp phần gìn giữ và trao truyền di sản, công nghệ số cũng mở ra nhiều cách thức mới để đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với giới trẻ. Phát huy sức sáng tạo của thanh niên, các cấp bộ Đoàn thành phố triển khai nhiều công trình, phần việc gắn với bảo tồn và quảng bá các di tích lịch sử, văn hóa.

Đoàn Thanh niên phường An Biên vừa ra mắt 8 công trình mang tên “Thanh niên An Biên số hóa giá trị văn hóa, lịch sử địa phương” tại các di tích, địa chỉ đỏ trên địa bàn như: đình An Dương, đền Tam Kỳ, đình Niệm Nghĩa, đình Trực Cát, lăng Đôn Nghĩa...
Để thực hiện các công trình này, các chi đoàn giáo viên trực tiếp khảo sát, sưu tầm tư liệu, hình ảnh, biên soạn nội dung và thiết kế mã QR giới thiệu di tích. Người dân và du khách chỉ cần dùng điện thoại quét mã QR là có thể tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc và những giá trị văn hóa của từng địa điểm.
Đây là hoạt động tiếp nối hướng đi mà tuổi trẻ Hải Phòng triển khai từ năm 2022 đến tháng 9/2025 thông qua công trình “Chuyển đổi số trong quảng bá di tích lịch sử, văn hóa”. Với công trình này, thông tin về hơn 500 di tích lịch sử, văn hóa đã được số hóa và gắn mã QR để phục vụ người dân, du khách tìm hiểu.
Năm 2026, hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Thành đoàn phát động cuộc thi “Thanh niên Hải Phòng - Lan tỏa giá trị văn hóa”, tạo sân chơi sáng tạo, khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Cuộc thi thu hút hơn 32.400 tài khoản đăng ký, với hơn 55.100 lượt dự thi. Ban tổ chức tiếp nhận hơn 100 bài dự thi và lựa chọn 30 đội xuất sắc vào vòng bán kết. Việc ứng dụng công nghệ số và các nền tảng mạng xã hội giúp cuộc thi lan tỏa rộng rãi, đạt 454.300 lượt tương tác.
Thông qua những video sáng tạo, các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh và làng nghề truyền thống như Bến K15 (phường Đồ Sơn), đền - đình Sượt (phường Lê Thanh Nghị), Côn Sơn - Kiếp Bạc (phường Trần Hưng Đạo), đền - chùa Cậy (xã Bình Giang), gốm Chu Đậu (xã Thái Tân), nghề tạc tượng và múa rối cạn làng Bảo Hà (xã Vĩnh Hải)... được giới thiệu sinh động, gần gũi qua góc nhìn của thanh niên. Các tác phẩm kết hợp hình ảnh, âm nhạc, nghệ thuật kể chuyện và kỹ thuật dựng phim hiện đại, mang đến cách thể hiện mới mẻ, hấp dẫn về lịch sử và văn hóa địa phương.

Đáng chú ý, quá trình thực hiện tác phẩm cũng là dịp để mỗi đội thi chủ động tìm hiểu, nghiên cứu, trải nghiệm và cảm nhận sâu sắc hơn những giá trị của di sản trước khi giới thiệu đến cộng đồng. Qua đó, tình yêu và niềm tự hào về văn hóa truyền thống được chuyển thành những hành động thiết thực, góp phần bảo tồn, quảng bá và lan tỏa bản sắc văn hóa Hải Phòng trong thời đại số.
Bên cạnh cuộc thi, Thành đoàn còn xây dựng chuỗi hoạt động tại Phố đêm Gia Viên. Trong đó, Liên hoan sáng tạo và thời trang tái chế “Sắc màu tái sinh - Lan tỏa văn hóa xanh” dự kiến diễn ra trong 2 ngày 21 - 22/11.
Tiếp đó, chương trình giao lưu nghệ thuật “Sắc màu thanh âm” dự kiến tổ chức vào tối 23/11, với 3 không gian biểu diễn gồm: “Thanh âm di sản”, “Giai điệu kết nối” và “Nhịp trẻ bứt phá”. Tại đây, những làn điệu chèo, ca trù, hát đúm, hát xẩm cùng các loại nhạc cụ dân tộc sẽ được giới thiệu đan xen với những tiết mục nghệ thuật hiện đại.
Chương trình còn tổ chức các hoạt động trải nghiệm như viết thư pháp, trò chơi dân gian, tìm hiểu nghề thủ công và trang phục truyền thống, giúp người trẻ có cơ hội trực tiếp khám phá những nét đặc sắc trong văn hóa quê hương.
Theo đồng chí Nguyễn Thị Thủy, Bí thư Thành đoàn Hải Phòng, thời gian tới, các cấp bộ Đoàn sẽ tiếp tục đổi mới hình thức tuyên truyền, tăng cường phối hợp với nhà trường, nghệ nhân và các đơn vị văn hóa để đưa di sản đến gần hơn với thanh thiếu nhi.
Cùng với đó, chú trọng tổ chức các sân chơi, hoạt động trải nghiệm văn hóa truyền thống; đẩy mạnh số hóa di tích, di sản và khuyến khích thanh niên sáng tạo các sản phẩm truyền thông phù hợp với xu hướng hiện đại. Qua đó, phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong gìn giữ, quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của quê hương, để di sản không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục hiện diện và phát huy giá trị trong đời sống đương đại.
TÚ ANH