Quy định mới giao UBND cấp xã cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ giúp tối ưu hóa thủ tục hành chính, song cũng đặt ra nhiều thách thức cho chính quyền cơ sở.
Ông Nguyễn Văn Minh ở tổ dân phố 12 Lê Lợi, phường Gia Viên đang chuẩn bị xây dựng nhà ở trên diện tích đất được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Theo ông Minh, việc giao thẩm quyền cấp phép xây dựng cho cấp xã tạo thuận lợi đáng kể cho người dân.
Ông Minh cho biết trước đây mỗi lần bổ sung hồ sơ hoặc hỏi thông tin liên quan đến giấy phép xây dựng đều phải lên cơ quan cấp huyện cũ. Có những giấy tờ thiếu sót, phải đi lại nhiều lần. Nếu phường giải quyết được thì người dân thuận lợi hơn rất nhiều vì cán bộ địa phương nắm rõ hiện trạng đất đai, quy hoạch của khu vực.
Không chỉ giảm thời gian đi lại, việc giải quyết hồ sơ ngay tại cơ sở còn giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, được hướng dẫn trực tiếp khi phát sinh vướng mắc. Đối với người cao tuổi hoặc những người không thành thạo thực hiện dịch vụ công trực tuyến, đây là lợi thế lớn.
Theo Nghị định số 217/2026/NĐ-CP của Chính phủ, UBND cấp xã được cấp giấy phép xây dựng đối với công trình cấp III, cấp IV và nhà ở riêng lẻ của gia đình, cá nhân trên địa bàn quản lý, trừ các công trình thuộc khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế. Việc giao thẩm quyền cấp phép xây dựng cho UBND cấp xã phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, giúp rút ngắn quy trình giải quyết thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Trưởng phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường phường Phù Liễn Bùi Anh Phong nhận định, đây là chủ trương phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính hiện nay. Cấp xã là nơi gần dân nhất, thường xuyên tiếp xúc với người dân và nắm rõ hiện trạng sử dụng đất, tình hình xây dựng trên địa bàn. Khi hồ sơ được tiếp nhận và giải quyết ngay tại cơ sở, thời gian xử lý sẽ được rút ngắn, đồng thời giảm áp lực cho các cơ quan chuyên môn cấp thành phố.
Nhiều người dân cũng kỳ vọng việc phân cấp góp phần hạn chế tình trạng hồ sơ phải chuyển qua nhiều cấp xử lý như trước đây. Khi cán bộ trực tiếp thẩm định, kiểm tra hiện trạng công trình ở ngay địa phương, việc trao đổi thông tin sẽ thuận lợi hơn, giảm phát sinh những thủ tục không cần thiết.
Khác với nhiều thủ tục hành chính thông thường, cấp giấy phép xây dựng là lĩnh vực có tính chuyên môn cao. Để cấp phép đúng quy định, cơ quan thực hiện phải kiểm tra tính pháp lý quyền sử dụng đất, đối chiếu quy hoạch xây dựng, xem xét các yêu cầu về kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, an toàn công trình, phòng cháy chữa cháy và nhiều quy định pháp luật liên quan.
Trong khi đó, thực tế cho thấy năng lực đội ngũ cán bộ phụ trách lĩnh vực xây dựng tại các địa phương chưa đồng đều. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, khối lượng công việc của cấp xã tăng đáng kể, không chỉ ở lĩnh vực xây dựng mà còn liên quan đến đất đai, môi trường, hạ tầng kỹ thuật và nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước khác.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tăng Bá Bay cho biết việc phân cấp không chỉ nhằm tinh gọn quy trình, thủ tục hành chính mà còn nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong quản lý trật tự xây dựng. Khi được giao thẩm quyền, các xã, phường, đặc khu sẽ chủ động hơn trong nắm bắt tình hình địa bàn, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng xây dựng không phép, sai phép kéo dài.
Thách thức lớn nhất hiện nay là bảo đảm nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới. Cán bộ chuyên môn phải thường xuyên cập nhật các quy định pháp luật về xây dựng, đất đai, quy hoạch; đồng thời nâng cao kỹ năng thẩm định hồ sơ và xử lý tình huống phát sinh trong thực tiễn.
Theo bà Đào Thị Thùy, Trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Thủy Nguyên, phân cấp cấp phép xây dựng sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong giải quyết thủ tục hành chính và quản lý trật tự xây dựng. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần bảo đảm đội ngũ cán bộ có đủ năng lực chuyên môn, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về đất đai, quy hoạch và tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ trong quá trình triển khai.
Việc đưa thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng về cấp xã được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển trong cải cách hành chính, giúp người dân thực hiện thủ tục thuận tiện hơn và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, để chủ trương này phát huy hiệu quả như mong muốn, cần tiếp tục hoàn thiện nguồn nhân lực, cơ sở dữ liệu và hạ tầng quản lý, bảo đảm việc phân cấp đi đôi với nâng cao chất lượng phục vụ người dân…
HẢI MINH
