(HPĐT)- Từ ngày 1-7-2024, Luật Tài nguyên nước 2023 chính thức có hiệu lực. Nội dung mới, được dư luận xã hội quan tâm liên quan đến phục hồi nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm tạo dòng chảy, cải tạo cảnh quan môi trường sinh thái.
Khổ vì nguồn nước ô nhiễm
Vừa qua, cử tri quận Hồng Bàng kiến nghị thành phố quan tâm đầu tư để xây dựng hệ thống cống hộp thay thế kênh Bắc Nam Hùng nhằm giảm thiểu ô nhiễm và phát triển kết cấu hạ tầng giao thông. Kênh Bắc Nam Hùng có chiều dài hơn 8.100 m, bắt đầu từ đập Tây Hà, xã Bắc Sơn (huyện An Dương) và kết thúc tại cống An Trì, phường Hùng Vương (quận Hồng Bàng). Kênh có nhiệm vụ lấy nước từ kênh Tân Hưng Hồngnhánh của sông Rế cấp nước tưới cho khoảng 200 ha đất nông nghiệp tại xã Bắc Sơn (huyện An Dương), đồng thời, tiếp nhận nước mưa, nước thải của các khu dân cư, cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ tại 2 xã Bắc Sơn, Nam Sơn (huyện An Dương) và phường Hùng Vương (quận Hồng Bàng). Do phần lớn nguồn thải từ các khu dân cư chưa qua xử lý và xả trực tiếp nên nguồn nước bị ô nhiễm. Hầu hết đoạn kênh, mương chảy qua khu vực tập trung đông dân cư và các khu công nghiệp, làng nghề đã và đang bị ô nhiễm, với mức độ khác nhau.
Tổng hợp kết quả quan trăc châ ́ t l ́ ượng nước đối với kênh, hồ và cửa xả khu vực nội thành trong các năm 2022, 2023, tại hồ điều hòa, kênh, mương có hơn 33,3% số mẫu nước lấy xét nghiệm có mức độ ô nhiễm nặng; các cửa xả có 70% nước ô nhiễm nặng. Chị Nguyễn Thị Vân, người dân xã Quốc Tuấn (huyện An Lão) cho biết, cách đây 20-30 năm, người dân có thể thoải mái bơi lội ở kênh Cẩm Văn. Đến nay, người dân “sợ” khi phải lội xuống kênh, mương vì nguồn nước có nhiều tạp chất, hóa chất có hại cho sức khỏe. Theo Phó giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Phạm Văn Thuấn, nước thải phát sinh từ hoạt động sản xuất - kinh doanh của các doanh nghiệp và nước thải sinh hoạt phát sinh từ các khu dân cư không có hệ thống xử lý nước thải tập trung ra các kênh, mương, hồ khiến hệ thống kênh, mương trở thành kênh dẫn nước thải, bị quá tải và không còn khả năng tự làm sạch, gây ô nhiễm môi trường.
Xây dựng kế hoạch cụ thể
Thời gian gần đây, người dân sống hai bên kênh Đò Vọ (quận Kiến An) cảm nhận rõ sự thay đổi chất lượng nước trong kênh, nước bớt mùi hôi, không còn màu đen đặc. Trước đây, tuyến kênh này tiếp nhận nước thải sinh hoạt khu dân cư và của hơn 80% số hộ làng nghề Tràng Minh. Toàn bộ nước thải từ hoạt động thu gom, xử lý phế liệu đều thải thẳng ra kênh. Do đó, tuyến kênh này đen đặc, hôi thối. Nhưng từ năm 2023, khi dự án đầu tư khắc phục ô nhiễm và cải thiện môi trường làng nghề Tràng Minh được vận hành ổn định, tình trạng ô nhiễm dần được cải thiện. Dự án được triển khai với các hạng mục trạm xử lý nước thải khu vực làng nghề, khu dân cư chạy từ ngã 5 Kiến An đến cầu Nguyệt và hệ thống cống thu gom. Đối với kênh Bắc Nam Hùng, UBND thành phố bố trí kinh phí xây mới cống đầu mối xã Bắc Sơn để tăng khả năng lấy nước có chất lượng tốt thay thế nguồn nước ô nhiễm trong kênh và xây dựng cống hộp dưới khu vực đường Lệnh BáChính Trọng để tăng khả năng tiêu thoát nước ra sông Cấm, hạn chế nước thải đổ vào sông Rế. Hiện, công trình hoàn thành và đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, trên địa bàn thành phố còn nhiều nguồn nước ô nhiễm, cần được cải tạo, bởi còn hơn 50% lượng nước thải sinh hoạt vẫn chưa được xử lý, xả trực tiếp ra hệ thống thu gom, đổ ra kênh, mương.
Việc cải tạo các nguồn nước ô nhiễm hiệu quả hơn khi Luật Tài nguyên nước có hiệu lực. Theo Phó phòng phụ trách Phòng Khoáng sản và Tài nguyên nước (Sở Tài nguyên và Môi trường) Lã Thị Như Trang, Luật Tài nguyên nước 2023 bổ sung nhiều quy định, chính sách liên quan đến phục hồi các nguồn nước. Để bảo đảm tính khoa học, khả thi, Luật quy định rõ cơ chế, chính sách về tài chính đối với hoạt động phục hồi nguồn nước, nhất là các quy định về xây dựng kế hoạch, chương trình, đề án phục hồi; kinh phí phục hồi được bố trí từ ngân sách nhà nước, nguồn vốn sự nghiệp kinh tế, sự nghiệp môi trường, đầu tư phát triển, quỹ bảo vệ môi trường, nguồn chi trả của đối tượng gây suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm, nguồn đóng góp khác của tổ chức, cá nhân. Luật cũng khuyến khích các tổ chức tài chính phát triển tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các sản phẩm tài chính để hỗ trợ hoạt động phục hồi nguồn nước; xã hội hóa hoạt động phục hồi nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm, kêu gọi sự tham gia của xã hội thông qua việc bổ sung quy định về phục hồi nguồn nước theo hình thức đối tác công tư.
Song, để làm "sống lại" các kênh, mương bị ô nhiễm cần có sự đánh giá đầy đủ, tổng thể, phân loại mức độ, nguyên nhân ô nhiễm và có giải pháp khắc phục phù hợp; không nên thay thế tất cả tuyến kênh, mương nội thành bằng cống hộp, vì các dòng chảy không dừng ở tiêu thoát nước mà còn tạo cảnh quan sinh thái.
Bài và ảnh: BẢO CHÂU
