Giải quyết quan ngại an ninh mới mở lại eo biển Hormuz

Ngày 3/8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết Iran và Oman đang đàm phán thiết lập tuyến hàng hải tạm thời an toàn qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông Baghaei khẳng định việc đạt thỏa thuận với Oman mới chỉ là điều kiện cần chứ chưa đủ để mở lại tuyến đường thủy này. Nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng hiện nay xuất phát từ các hành động quân sự của Mỹ và Israel.

Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng thế giới - đã bị Tehran đóng cửa từ khi chiến sự bùng phát. Dù giao tranh tạm dừng từ cuối tháng 7, các cuộc đàm phán ngoại giao về việc mở lại eo biển vẫn tiếp diễn với nhiều bất đồng.

Về phía Oman, nước này đề xuất cơ chế quản lý chung 50-50, chia đôi quyền kiểm soát các tuyến hàng hải theo vùng biển thuộc chủ quyền mỗi nước và thu phí tự nguyện từ tàu thuyền theo mô hình eo biển Malacca. Dù nhận được sự ủng hộ từ một số nước trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh, phương án này đã bị Iran bác bỏ do quan ngại về an ninh quốc gia.

Ở chiều ngược lại, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đưa ra phương án quản lý tuyến đường hoàn toàn nằm trong vùng biển thuộc chủ quyền Iran và một phần tuyến đối diện, giúp Tehran bảo đảm giám sát hiệu quả cả tàu đi vào lẫn đi ra. Iran cảnh báo sẽ tiếp tục đóng cửa eo biển nếu Oman không đồng ý, đồng thời nhấn mạnh không thể quay lại cơ chế miễn phí như trước chiến tranh.

Hiện các bên vẫn bất đồng gay gắt về phân luồng di chuyển, mức thu phí, quyền ấn định quy định và hoạt động rà phá thủy lôi. Mức phí dịch vụ mà Iran đề xuất được cho là lên tới 1 triệu USD cho mỗi tàu để phục vụ tái thiết đất nước, cao hơn rất nhiều so với mô hình đóng góp tự nguyện.